Ὁ ξενών συναντήσεως τῶν Γάλλων Ἱπποτῶν τοῦ Τάγματος τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου στήν Ρόδο, νῦν Κατάλυμα τῆς Γαλλίας, συνεπλήρωσε 20 ἔτη ὡς χῶρος πολιτισμοῦ, διαλόγου καί παγκοσμίου ἀκτινοβολίας
Τό Τάγμα τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου εἶχε κατασκευάσει ξενῶνα καί σημεῖο συναντήσεως γιά τούς Γάλλους ἱππότες, στό ἱστορικό μεσαιωνικό κτήριο ἐπί τῆς περιφήμου Ὁδοῦ τῶν Ἱπποτῶν, στήν Μεσαιωνική Πόλη τῆς Ρόδου, τό οἰκοδόμημα πού σήμερα λειτουργεῖ ὡς πολιτιστικός χῶρος καί φιλοξενεῖ ἐκθέσεις, καλλιτεχνικές διαμονές (residencies) καί ἐκδηλώσεις ἀπό τό Γαλλικό Ἰνστιτοῦτο Ἑλλάδος. Εἶναι τό Κατάλυμα τῆς Γαλλίας στήν Ρόδο, πού συνεπλήρωσε εἴκοσι ἔτη ὡς χῶρος πολιτισμοῦ καί διαλόγου παγκοσμίου ἀκτινοβολίας!
Ἡ ἀρχιτεκτονική του ἀποτελεῖ ἕνα ἀπό τά πλέον ἀντιπρο σωπευτικά καί ἐντυπωσιακά δείγματα τῆς μεσαιωνικῆς, γοτθικῆς ἀρχιτεκτονικῆς στήν Εὐρώπη, ἀφοῦ τό κτή ριο, μέ τήν μορφή πού διασώζεται σήμερα, ὁλοκληρώθη σέ μεγάλο βαθμό τό 1492, ἐπί Μεγάλου Μαγίστρου Πιέρ ντ᾿ Ὠμπυσόν.
Κυριαρχεῖ ὁ ὕστερος γοτθικός ρυθμός: Τό κτίσμα διακρίνεται γιά τήν ἀσυμμετρία του, τά περίτεχνα γοτθικά πλαίσια στά παράθυρα καί τίς ἀνα γλύφους διακοσμήσεις. Ἡ ἐπιβλητική πρόσοψις κατε σκευάσθη ἀπό τόν ἐκεῖ πωρόλιθο, φέρει ἔντονο φρουριακό χαρακτῆρα, κοινό χαρακτηριστικό τῶν κτηρίων τῶν Ἱπποτῶν, τά ὁποῖα ἔπρεπε νά λειτουργοῦν καί ὡς ἀμυντικά ὀχυρά.
Ἄνωθεν τῆς κεντρικῆς εἰσόδου δεσπόζουν σκαλιστά μαρμάρινα οἰκόσημα. Μεταξύ τους διακρίνονται τό βασιλικό ἔμβλημα τῆς Γαλλίας (ἄνθος τοῦ κρίνου / fleur-de-lis), τό οἰκόσημο τοῦ Τάγματος τῶν Ἱπποτῶν καί τό προσωπικό οἰκόσημο τοῦ Πιέρ ντ᾿ Ὠμπυσόν μέ τό καπέλλο τοῦ Καρδιναλίου.
Κατά τήν δομή τῶν παραδοσιακῶν καταλυμάτων, τό κτήριο ἀναπτύσσεται πέριξ ἐσωτερικῆς περικλείστου αὐλῆς μέ λιθίνη σκάλα πού ὁδηγεῖ στόν ἐπάνω ὄροφο, στόν ὁποῖον εὑρίσκοντο οἱ ἐπίσημες αἴθουσες. Τό κτήριο ἀνεπαλαιώθη ἀπό τό γαλλικό κράτος, διατηρῶντας ἀκεραία τήν
αὐθεντική μεσαιωνική ἀτμόσφαιρα.
Μετά τήν ἐπαναλειτουργία του, τό Κατάλυμα τῆς Γαλλίας στήν Μεσαιωνική Πόλη τῆς Ρόδου ἔχει καθιερωθεῖ ὡς ἕνας ἀπό τούς σημαντικωτέρους πολιτιστικούς πυρῆνες τῆς νήσου καί σημεῖο ἀναφορᾶς γιά τόν διαπολιτισμικό διάλογο στήν εὐρυτέρα περιοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου.
Στούς ἱστορικούς του χώρους ἔχουν συναντηθεῖ δημιουργοί, πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες, ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων καί τῶν τεχνῶν ἀπό τήν Ἑλλάδα, τήν Γαλλία καί ἄλλες χῶρες. Ἀπό τίς εἰκαστικές ἐκθέσεις καί τίς διεθνεῖς συνεργασίες ἕως τά ἐκπαιδευτικά προγράμματα, τό Κέντρο Κεραμικῆς Τέχνης καί τίς δράσεις πού συνδέουν τήν τοπική κοινωνία μέ κορυφαίους πολιτιστικούς φορεῖς τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὁ χῶρος ἀπέκτησε ταυτότητα, ἀποδεικνύων ὅτι ἡ πολιτιστική διπλωματία δύναται νά καταλίπει βαθύ καί διαρκές ἀπο τύπωμα σέ ἕναν τόπο.
Καθοριστική ὑπῆρξε ἡ συμβολή τῆς ἐπιτίμου προξένου τῆς Γαλλίας στήν νῆσο, κ. Ἀλίκης Μοσχῆ-Gauguet, ἡ ὁποία ἀπό τό 2006 ἀφιέρωσε τίς δυνάμεις της στήν ἀναγέννηση τοῦ ἱστορικοῦ κτηρίου.
Ὅπως χαρακτηριστικῶς ἐπεσήμανε, «ὅταν πρωτομπῆκα στό Κατάλυμα, εἶχα τήν αἴσθηση ὅτι ἔμπαινα σέ ἕναν χῶρο πού περίμενε ὑπομονετικά νά ξυπνήσει.
Μετά τό κλείσιμο τοῦ παραρτήματος τοῦ Γαλλικοῦ Ἰνστιτούτου, τό κτήριο εἶχε παραμείνει γιά σχεδόν δέκα χρόνια σιωπηλό. Περίμενε ἁπλῶς νά ξαναβρεῖ τόν λόγο ὕπαρξής του. Ἡ σχέση μου μέ τό Κατάλυμα εἶχε ξεκινήσει ἀκόμη νωρίτερα. Γύρω στό 2000, μέσα ἀπό τό δίκτυο FAM (Γυναῖκα – Τέχνη – Μεσόγειος), εἴχαμε ὀνειρευτεῖ νά στεγαστεῖ ἐκεῖ ἕνας τόπος συνάντησης δημιουργῶν τῆς Μεσογείου».
Ποιές ἦταν οἱ πρῶτες προκλήσεις πού ἀντιμετωπίσατε; «Ἡ πρώτη πρόκληση ἦταν νά μπορέσει τό ἴδιο τό Κατάλυμα νά λειτουργήσει. Ἕνα ἱστορικό δημόσιο κτήριο, πού ἀνήκει στό γαλλικό κράτος καί βρίσκεται στήν καρδιά τῆς Μεσαιωνικῆς Πόλης τῆς Ρόδου, δέν μπορεῖ νά στηριχθεῖ μόνο στόν ἐνθουσιασμό ἤ τήν ἀφοσίωση ἑνός ἀνθρώπου.
Χρειαζόταν ἕνα σταθερό πλαίσιο συνεργασίας. Παράλληλα, ἡ στενή συνεργασία μέ τό Γαλλικό Ἰνστιτοῦτο Ἑλλάδος ἄνοιξε τόν δρόμο γιά τήν δημιουργία ἑνός διαρκῶς διευρυνόμενου δικτύου διεθνῶν συνεργασιῶν».
Τί εἶναι σήμερα τό Κατάλυμα τῆς Γαλλίας γιά ἐσᾶς;
«Ἕνας χῶρος μέ ἀνοιχτές πόρτες. Μόλις ὁ ἐπισκέπτης περάσει τό κατώφλι, ἀνακαλύπτει ἕναν τόπο ἔξω ἀπό τόν χρόνο καί, ταυτόχρονα, βαθειά μέσα του. Ἕναν χῶρο πού, ἐνῷ εἶναι δημόσιος, δημιουργεῖ τήν αἴσθηση τοῦ οἰκείου, σάν νά τόν ἔχεις ξαναζήσει, ἀκόμη κι ἄν βρίσκεσαι ἐκεῖ γιά πρώτη φορά.
Ἕναν τόπο ὅπου, μέσα ἀπό τήν συνάντηση μέ τήν τέχνη καί τούς δημιουργούς, μπορεῖ κανείς νά συναντήσει τελικά τόν ἴδιο του τόν ἑαυτό. Ἴσως αὐτή νά εἶναι καί ἡ βαθύτερη ἀποστολή τοῦ Καταλύματος. Ἄν ὅλα αὐτά τά χρόνια ἀπέκτησε μιά ἰδιαίτερη θέση στίς καρδιές τῶν ἀνθρώπων, πιστεύω ὅτι δέν εἶναι μόνο γιά ὅσα φιλοξένησε. Εἶναι γιατί, ἔστω καί γιά λίγο, ἔκανε πολλούς νά αἰσθανθοῦν ὅτι ἀνήκουν κάπου».
Πολλές σημαντικές πολιτιστικές ἐκδηλώσεις φιλοξενοῦνται κάθε ἔτος στό Κατάλυμα.
«Μέσα σέ αὐτά τά εἴκοσι χρόνια, τό Κατάλυμα φιλοξένησε ἑκατοντάδες πολιτιστικές ἐκδηλώσεις. Κάθε χρόνο πραγματοποιοῦνται δέκα ἕως δώδεκα εἰκαστικές ἐκθέσεις, ἐκπαιδευτικά προγράμματα, παρουσιάσεις βιβλίων, διαλέξεις καί μουσικές ἐκδηλώσεις, ἐνῷ ἔχουμε ἀνα-
πτύξει μόνιμη συνεργασία μέ τό Φεστιβάλ Εὐρωπαϊκῆς Πολυφωνίας καί τό Φεστιβάλ Καλλιτεχνικῆς Δημιουργίας Ροδίων.
Μεγάλες προσωπικότητες τῶν τεχνῶν καί τῆς διανόησης, ὅπως ἡ Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ, ὁ ἱστορικός τέχνης Ἐμμανουήλ Μαυρομμάτης καί ὁ πρώην γενικός διευθυντής τῆς UNESCO Φεντερίκο Μαγιόρ, ἀλλά καί κορυφαῖα ἐκπαιδευτικά καί πολιτιστικά ἱδρύματα, ὅπως τό Πανεπιστήμιο τῆς Σορβόννης, ἡ Ἐθνική Πινακοθήκη Καλῶν Τεχνῶν τῆς Ἰορδανίας καί τό διακρατικό Ἵδρυμα Ἄννα Λίντ γιά τόν Διάλογο τῶν Πολιτισμῶν, μᾶς ἐμπιστεύθηκαν, μᾶς στήριξαν καί συνεργά στηκαν μαζί μας.
Ὅλα αὐτά, ὅμως, εἶναι τό ὁρατό μέρος. Τό σημαντικώτερο ἐπίτευγμα εἶναι κάτι βαθύτερο. Εἶναι ἡ ἀπόδειξη ὅτι ἕνας τόπος, ὅταν ὑπηρετεῖ μιά ἰδέα καί στηρίζεται μέ συνέπεια, συνεργασίες καί καθημερινή ἐργασία, μπορεῖ νά μεταμορφωθεῖ σέ κάτι πολύ μεγαλύτερο ἀπό τό ἄθροισμα τῶν δράσεών του.
Μπορεῖ νά γίνει σημεῖο ἀναφορᾶς γιά τήν τοπική κοινωνία πού ἀφήνει τό ἀποτύπωμά του στίς ζωές τῶν ἀνθρώπων. Τό 2020, δημιουργήσαμε τό Κέντρο Κεραμικῆς Τέχνης, ὕστερα ἀπό τήν ἀποκατάσταση τῶν δύο τελευταίων αἰθουσῶν τοῦ ἰσογείου, οἱ ὁποῖες παρέμεναν κλειστές γιά πολλές δεκαετίες.
Ἡ δημιουργία του εἶχε ἕναν πολύ συγκεκριμένο στόχο: νά συμβάλει στήν ἀναβίωση τῆς μεγάλης κεραμικῆς παράδοσης τῆς Ρόδου. Νά ἐπιτρέψει στό παρελθόν νά ἐπιστρέψει ὡς μέλλον καί στήν παράδοση νά γίνει προοπτική γιά τούς νέους ἀνθρώπους τοῦ τόπου μας».
Μέ τήν στήριξη τῆς Περιφερείας Νοτίου Αἰγαίου καί μέ τήν καθοριστική συμβολή τοῦ Γαλλικοῦ Ἰνστιτούτου Ἑλλάδος, ἀνεπτύχθησαν διεθνεῖς καλλιτεχνικές διαμονές, ἐργαστήρια, σεμινάρια, ἐκπαιδευτικά προγράμματα καί συνεργασίες πού ἔφεραν στήν Ρόδο δημιουργούς ἀπό τήν Ἑλλάδα, τήν Γαλλία καί ἄλλες χῶρες τῆς Μεσογείου. Παραλλήλως, τό Ἐργαστήριο Κεραμικῆς ἤνοιξε τίς θύρες του σέ μαθητές καί νέους δημιουργούς, προγράμματα Διά Βίου Μαθήσεως τοῦ Πανεπιστημίου Αἰγαίου, ἀλλά καί σημαντικές διοργανώσεις, ὅπως ἡ Μπιεννάλε Συγχρόνου Κεραμικῆς, πού φέτος φιλοξενεῖται στήν Ρόδο.
Ἡ κ. Ἀλίκη Μοσχῆ-Gauguet προσέθεσε μέ ἔμφαση:
«Ἀναζητοῦσα πάντοτε νά ὑπηρετήσω μιά ἰδέα μεγαλύτερη ἀπό τόν ἑαυτό μου. Σέ ἕναν κόσμο πού τόσο συχνά ὁρίζεται ἀπό ὅσα μᾶς χωρίζουν, ἤθελα νά ἀφιερωθῶ σέ κάτι πού νά ὑπενθυμίζει ὅσα μᾶς ἑνώνουν. Γιά μένα ἡ τέχνη δέν εἶναι ὁ σκοπός. Εἶναι τό μέσο. Τό μέσο γιά νά συναντηθοῦν ἄνθρωποι διαφορετικῶν χωρῶν, πολιτισμῶν καί ἐμπειριῶν, καί νά ἀνακαλύψουν ὅτι πίσω ἀπό ὅλες τίς διαφορές τους ὑπάρχουν κοινές ἀγωνίες, κοινά συναισθήματα καί κοινές ἐλπίδες».
Ποιά θεωρεῖτε ὡς σημαντικωτέρα στιγμή αὐτῆς τῆς διαδρομῆς;
«Εἶναι κάθε φορά πού βλέπω στό βλέμμα ἑνός νέου καλλιτέχνη νά ἀνάβει μιά σπίθα. Εἶναι τό παιδί πού ἀγγίζει γιά πρώτη φορά τόν πηλό. Εἶναι οἱ ἄνθρωποι πού, στό τέλος ἑνός κύκλου μαθημάτων, κρατοῦν περήφανα στά χέρια τους τό πρῶτο τους ἔργο. Εἶναι οἱ φιλίες πού γεννιοῦνται.
Εἶναι οἱ καλλιτέχνες πού φεύγουν παίρνοντας μαζί τους ἕνα κομμάτι τῆς Ρόδου καί ἀφήνοντας πίσω τους ἕνα κομμάτι τοῦ ἑαυτοῦ τους. Εἶναι ἡ ἀγάπη καί ἡ ἐνέργεια πού αἰσθάνομαι νά συσσωρεύονται στόν χῶρο ὕστερα ἀπό κάθε ἐπιτυχημένη ἐκδήλωση».
Γιά τά ἑπόμενα εἴκοσι ἔτη πῶς ὁραματίζεστε τήν λειτουργία τοῦ Καταλύματος;
«Εὔχομαι τό Κατάλυμα νά παραμείνει αὐτό πού ὑπῆρξε ὅλα αὐτά τά χρόνια. Ἕνας τόπος φιλοξενίας. Ἕνας τόπος ὅπου οἱ νέοι ἄνθρωποι θά βρίσκουν χῶρο νά ἐκφραστοῦν καί νά δημιουργήσουν. Ἕνας τόπος διαλόγου καί σεβασμοῦ. Ἡ δημιουργία προϋποθέτει σεβασμό. Πρός τόν ἄνθρωπο, τήν Τέχνη, τήν Ἱστορία καί, τελικά, πρός τό ἴδιο τό μνημεῖο πού μᾶς φιλοξενεῖ. Εὔχομαι ἀκόμη τό Κατάλυμα νά ἀποκτήσει τά μέσα καί τήν στήριξη πού χρειάζεται. Γιατί, τελικά, σημασία δέν ἔχει μόνο αὐτό πού καταφέραμε αὐτά τά εἴκοσι χρόνια. Σημασία ἔχουν ὅλα ἐκεῖνα πού μένουν ἀκόμη νά δημιουργηθοῦν».
Μ.Η.Τ. 232122