Ἀπό τόν ἀνοξείδωτο χάλυβα στίς μπαταρίες τῶν ἠλεκτρικῶν ὀχημάτων Ἡ νέα γεωπολιτική τῶν κρισίμων πρώτων ὑλῶν καί ἡ πρόκλησις τῆς βιωσίμου μεταλλουργίας
Γιά τήν παγκόσμιο οἰκονομία, ἡ ἐνεργειακή μετάβασις δέν εἶναι μόνον ὑπόθεσις νέων τεχνολογιῶν, ἠλεκτρικῶν αὐτοκινήτων καί ἀνανεωσίμων πηγῶν ἐνεργείας.
Εἶναι, ταυτοχρόνως, μιά μάχη γιά τίς πρῶτες ὗλες πού θά κάνουν ὅλα αὐτά δυνατά. Μεταξύ αὐτῶν, τό νικέλιο ἀποκτᾶ ὁλοένα καί πιό κρίσιμο ρόλο, καθώς ἀπό ἕνα παραδοσιακό μέταλλο τῆς βαρειᾶς βιομηχανί-ας ἐξελίσσεται σέ στρατηγικό ὑλικό γιά τήν ἠλεκτροκίνηση, τήν ἀποθήκευση ἐνεργείας καί τήν σύγχρονο βιομηχανική παραγωγή.
Ἔτσι, ἡ πορεία, οἱ τεχνολογικές ἀλλαγές καί οἱ προκλήσεις πού ἀντιμετωπίζει ἡ παγκόσμιος βιομηχανία νικελίου εὑρέθησαν στό ἐπίκεντρο τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας πού ἐπαρουσίασε ὁ Δρ Στυλιανός Ταμπούρης, Διευθυντής Ἐρεύνης καί Ἀναπτύξεως τῆς ΓΜΜΑΕ ΛΑΡΚΟ καί Ἀναπληρωτής Γραμματεύς τοῦ ΣΜΕ, στό 13ο Διεθνές Συνέδριο CEMEPE (Chemical Engineering & Process Engineering) στά μέσα τοῦ περασμένου Ἰουλίου καί ἐδημοσιεύθη στόν ἐνημερωτικό ἱστότοπο τοῦ Συνδέσμου Μεταλλευτικῶν Ἐπιχειρήσεων.
Συγκεκριμένως, ἡ ἐργασία μέ τίτλο «Ἡ ἐξέλιξη τῆς βιομηχανίας νικελίου τίς τελευταῖες τέσσερις δεκαετίες: Πόροι, τεχνολογία καί βιωσιμότητα» ἐπιχειρεῖ νά φωτίσει ἕναν κλάδο πού ἔχει ἀλλάξει σημαντικῶς ἐντός μόλις σαράντα ἐτῶν. Ἀπό τήν γεωγραφία τῶν κοιτασμάτων καί τίς νέες μεθόδους παραγωγῆς ἕως τήν ἀνάγκη περιορισμοῦ τῶν ἐκπομπῶν καί τήν κυκλική οἰκονομία, τό νικέλιο εὑρίσκεται πλέον σέ ἕνα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Ἡ σημασία τοῦ νικελίου γιά τήν βιομηχανία εἶναι διαχρονική, ὅπως ἐτόνισε ὁ κ. Ταμπούρης. Ἀποτελεῖ βασικό συστατικό τοῦ ἀνοξειδώτου χάλυβος καί χρησιμοποιεῖται σέ κράματα ὑψηλῆς ἀντοχῆς, μέ ἐφαρμογές σέ πολλούς καί διαφορετικούς βιομηχανικούς τομεῖς.
Τά τελευταῖα ἔτη ὅμως ἔχει προστεθεῖ ἕνας ἀκόμη κρίσιμος παράγων, πού δέν εἶναι ἄλλος ἀπό τήν ἠλεκτροκίνηση. Πιό συγκεκριμένως, ἡ αὐξανομένη χρῆσις τοῦ νικελίου σέ συγκεκριμένες χημεῖες μπαταριῶν ἰόντων λιθίου πού χρησιμοποιοῦνται στά ἠλεκτρικά ὀχήματα καί στά συστήματα ἀποθηκεύσεως ἐνεργείας ἔχει μεταβάλει τίς προοπτικές τῆς ἀγορᾶς.
Μάλιστα, ἡ παγκόσμιος προσπάθεια περιορισμοῦ τῶν ἐκπομπῶν ἄνθρακος καί ἡ ταχεῖα ἀνάπτυξις τῶν ἀνανεωσίμων πηγῶν ἐνεργείας δημιουργοῦν ηὐξημένες ἀνάγκες γιά ἀποθήκευση καί ἠλεκτροκίνηση. Ἔτσι, ἕνα μέταλλο πού ἐπί δεκαετίες συνεδέετο κυρίως μέ τήν παραδοσιακή βιομηχανία εὑρίσκεται πλέον στό ἐπίκεντρο τῆς νέας ἐνεργειακῆς οἰκονομίας.
Ἡ ἀλλαγή δέν ἀφορᾶ μόνον στήν ζήτηση. Ἀφορᾶ καί στήν ἴδια τήν παραγωγή. Ὅπως ἀνέδειξε ὁ Δρ Ταμπούρης, τίς τελευταῖες τέσσερεις δεκαετίες ἡ παγκόσμιος βιομηχανία νικελίου μετεκινήθη σταδιακῶς πρός τήν ἀξιοποίηση λατεριτικῶν κοιτασμάτων, καθώς ἡ ἐξάντλησις νέων θειούχων κοιτασμάτων περιόρισε τίς δυνατότητες ἀναπτύξεως ἀπό τίς παραδοσιακές πηγές.
Χῶρες μάλιστα ὅπως ἡ Ἰνδονησία, οἱ Φιλιππίνες, ἡ Αὐστραλία, ἡ Βραζιλία καί ἡ Νέα Καληδονία ἀπέκτησαν ἰσχυρότερη παρουσία στήν παγκόσμιο παραγωγή. Ἰδιαιτέρως χαρακτηριστική εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς Ἰνδονησίας, ἡ ὁποία ἐντός περίπου μίας δεκαετίας ἐξελίχθη στόν μεγαλύτερο παραγωγό νικελίου παγκοσμίως.
Ἡ ἐξέλιξις αὐτή δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα στατιστικό στοιχεῖο τῆς ἀγορᾶς. Ἀποτυπώνει τήν νέα γεωπολιτική τῶν πρώτων ὑλῶν. Ἡ πρόσβασις σέ κρίσιμα μέταλλα, ὁ ἔλεγχος τῶν ἁλυσίδων ἐφοδιασμοῦ καί ἡ δυνατότης μεταποιήσεως τῆς πρώτης ὕλης ἀποκτοῦν πλέον στρατηγική σημασία γιά τήν ἀνταγωνιστικότητα τῶν οἰκονομιῶν.
Ἡ μεταμόρφωσις τοῦ κλάδου δέν θά ἦταν δυνατή ἄνευ τῆς τεχνολογικῆς προόδου, συμφώνως μέ τόν κ. Ταμπούρη. Σημαντική ἐξέλιξη, ὅπως εἶπε, ἀποτελεῖ ἡ ὑδρομεταλλουργική κατεργασία ὑψηλῆς πιέσεως, γνωστή ὡς HPAL (High Pressure Acid Leaching), ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τήν ἀποτελεσματικώτερη ἀξιοποίηση λατεριτικῶν κοιτασμάτων χαμηλότερης περιεκτικότητος καί τήν παραγωγή ἐνδιαμέσων προϊόντων ὑψηλῆς καθαρότητος, καταλλήλων γιά τήν ἁλυσίδα παραγωγῆς ὑλικῶν μπαταριῶν.
Παραλλήλως, ἡ ἀνάπτυξις προϊόντων ὅπως τό Nickel Pig Iron (NPI), τό Mixed Hydroxide Precipitate (MHP) καί τό Nickel Matte ἐδημιούργησε νέες δυνατότητες στήν παραγωγή καί στήν ἐφοδιαστική ἁλυσίδα τοῦ νικελίου.
Ἡ τεχνολογία ἑπομένως δέν περιορίζεται στήν βελτίωση τῆς παραγωγικότητος. Καθορίζει πλέον ποιά κοιτάσματα μποροῦν νά ἀξιοποιηθοῦν, μέ ποιό οἰκονομικό κόστος καί, κυρίως, μέ ποιό περιβαλλοντικό ἀποτύπωμα.
Τό δύσκολο στοίχημα τῆς βιωσιμότητος
Ἐδῶ εὑρίσκεται ὅμως καί μία ἐκ τῶν μεγαλυτέρων ἀντιφάσεων τῆς πρασίνης μεταβάσεως. Δηλαδή τά μέταλλα πού ἀπαιτοῦνται γιά τήν ἀνάπτυξη καθαρῶν τεχνολογιῶν πρέπει καί τά ἴδια νά παράγονται μέ ὁλοένα αὐστηροτέρους περιβαλλοντικούς ὅρους. Ἀναποφεύκτως λοιπόν ἡ βιωσιμότης ἀπετέλεσε κεντρικό θέμα τῆς παρουσιάσεως τοῦ Δρ. Ταμπούρη.
Ὅπως εἶπε, ἡ σύγχρονος βιομηχανία νικελίου καλεῖται νά περιορίσει τό περιβαλλοντικό της ἀποτύπωμα μέσῳ τῆς ἀξιοποιήσεως μεταλλευτικῶν καί μεταλλουργικῶν ὑποπροϊόντων, τῆς ἀνακτήσεως ἐνεργείας, τῆς βελτιώσεως τῶν συστημάτων ἐλέγχου ἀερίων ἐκπομπῶν καί ἐπεξεργασίας ὑγρῶν ἀποβλήτων, ἀλλά καί τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μεταλλευτικῶν χώρων.
Στό ἴδιο πλαίσιο, ὅπως ἐτόνισε ὁ Δρ Ταμπούρης, ἐντάσσεται ἡ ἐφαρμογή τῶν ἀρχῶν ESG, καθώς ἡ περιβαλλοντική ἐπίδοσις, ἡ κοινωνική διάστασις καί ἡ ἑταιρική διακυβέρνησις ἀποτελοῦν πλέον βασικά κριτήρια γιά τήν λειτουργία καί τήν ἀξιολόγηση τῆς βιομηχανίας.
Στό πλαίσιο αὐτῆς τῆς διεθνοῦς εἰκόνος, συμφώνως μέ τόν κ. Ταμπούρη, ἡ παρουσία τῆς ΛΑΡΚΟ ἔχει ἰδιαίτερη σημασία. Ἀπό τήν ἵδρυσή της τό 1963, ἡ ἑταιρεία ἐξελίχθη σέ ἕναν ἐκ τῶν σημαντικωτέρων παραγωγῶν σιδηρονικελίου διεθνῶς καί, ἐπί πολλά ἔτη, ἀπετέλεσε τόν μοναδικό παραγωγό σιδηρονικελίου στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση.
Ἡ ἀξιοποίησις ἑλληνικῶν λατεριτικῶν κοιτασμάτων καί ἡ ἀνάπτυξις ἑνός ὁλοκληρωμένου δικτύου μεταλλείων καί μεταλλουργικῆς παραγωγῆς συνέδεσαν τήν δραστηριότητά της μέ τήν ἀνάπτυξη τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας, ἀλλά καί μέ τήν εὐρωπαϊκή ἀνάγκη γιά πρόσβαση σέ κρισίμους πρῶτες ὗλες. Ὡστόσο, ἡ παρουσία τῆς ἑταιρείας στό CEMEPE, μέσῳ τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας τοῦ Δρος Ταμπούρη, ἀνέδειξε καί μιά εὐρύτερη διάσταση.
Τόν ρόλο τῆς ἑλληνικῆς ἐπιστημονικῆς καί μεταλλουργικῆς τεχνογνωσίας στήν συζήτηση γιά τό μέλλον τῶν κρισίμων πρώτων ὑλῶν στήν Εὐρώπη. Ἄλλως τε, τό ἑπόμενο μεγάλο στοίχημα εἶναι ἡ κάλυψις τῆς αὐξανομένης ζητήσεως.
Οἱ διεθνεῖς προβλέψεις πού ἐπαρουσιάσθησαν δεικνύουν ὅτι ἡ παγκόσμιος κατανάλωσις νικελίου ἀναμένεται νά συνεχίσει νά αὐξάνεται ἕως τό 2050, κυρίως λόγῳ τῆς ἠλεκτροκινήσεως, τῆς ἀποθηκεύσεως ἐνεργείας καί τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀνανεωσίμων πηγῶν.
Ἡ ἀπάντησις ὅμως δέν μπορεῖ νά εἶναι μόνο περισσότερη ἐξόρυξις. Θά πρέπει νά εἶναι καί πιό ἀποδοτική, πιό καθαρή καί περισσότερο κυκλική παραγωγή. Ἡ ἀνακύκλωσις νικελίου, ἡ ἀνάκτησις πολυτίμων μετάλλων ἀπό μεταλλουργικά ὑποπροϊόντα, ἡ μείωσις τῶν ἐκπομπῶν διοξειδίου τοῦ ἄνθρακος καί ἡ μεγαλύτερη ἀξιοποίησις ἀνανεωσίμων πηγῶν ἐνεργείας μποροῦν νά ἀλλάξουν σταδιακῶς τό περιβαλλοντικό ἀποτύπωμα τοῦ κλάδου.
Παραλλήλως, οἱ ὑδρομεταλλουργικές τεχνολογίες δημιουργοῦν προοπτικές γιά τήν ἀνάκτηση νικελίου καί κοβαλτίου ἀπό λατερίτες χαμηλότερης περιεκτικότητος, ἀνοίγοντας νέους δρόμους γιά τήν ἀξιοποίηση πόρων πού μέχρι πρό τινος ἐθεωροῦντο λιγώτερο ἑλκυστικοί.
Μ.Η.Τ. 232122