Ἡ Ἱστορία γίνεται χρῶμα, οἱ μῦθοι συναντοῦν τήν πραγματικότητα καί οἱ πολεμικές σκηνές μετατρέπονται σέ μιά βαθειά ἀντιπολεμική δήλωση.
Γιά τήν εἰκαστικό Οὐρανία Καπελιάρη, τό παρελθόν δέν εἶναι μία σειρά γεγονότων πού καταγράφονται σελίδα τήν σελίδα, ἀλλά ἕνα ζωντανό νῆμα πού συνδέει τόν ἡρωισμό, τόν ἀνθρώπινο πόνο καί τήν συλλογική μνήμη μέ τό σήμερα
- Συνεντευξισ στήν ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
Μέ ὄχημα τήν ζωγραφική, ἀναζητᾶ τίς ἀθέατες πλευρές τῆς Ἱστορίας, φωτίζει πρόσωπα καί στιγμές πού ἀξίζουν μιά δεύτερη ἀνάγνωση καί προσκαλεῖ τόν θεατή σέ ἕναν προσωπικό διάλογο μέ τά ἔργα της. Γιατί, ὅπως ἡ ἴδια πιστεύει, ἡ Τέχνη δέν χρειάζεται νά δώσει ὅλες τίς ἀπαντήσεις. Ἀρκεῖ νά ἀνάψει ἕνα φῶς – καί νά ἀφήσει τήν εἰκόνα νά κάνει τό δικό της παιχνίδι.
Ἀπό τόν Ἡρακλῆ καί τό λιοντάρι τῆς Νεμέας ἕως τήν μάχη στά Δερβενάκια, ἡ Πελοπόννησος μοιάζει νά κουβαλᾶ μιά διαρκῆ ἱστορία ἀναμετρήσεων. Τί εἶναι αὐτό πού σᾶς γοητεύει σέ αὐτήν τήν διαχρονική σχέση τοῦ τόπου μέ τόν πόλεμο καί τόν ἡρωισμό;
Καθώς διαβάζεις τήν Ἱστορία τῆς περιοχῆς, διαπιστώνεις πώς ἀπό τήν Ἀρχαιότητα τήν διαπερνᾶ ἡ ἔννοια τοῦ «Ἀγώνα». Εἴτε εἰρηνικοῦ (γιά παράδειγμα, οἱ Ὀλυμπιακοί Ἀγῶνες) εἴτε ἐμπόλεμου – ἀγῶνες ἀνεξαρτησίας, κυριαρχίας καί ἀντεκδίκησης. Τό πνεῦμα τοῦ ἀσυμβίβαστου καί τοῦ ἀδάμαστου. Ἡ ἔννοια τοῦ ἡρωισμοῦ. Αὐτό τό κοινό νῆμα πού φθάνει μέχρι τό σήμερα τό βρῆκα πολύ γοητευτικό.
Στήν ἐποχή τῆς ψηφιακῆς εἰκόνας καί τῆς γρήγορης πληροφορίας, ἐσεῖς ἐπιλέγετε νά ἀφηγηθεῖτε τήν Ἱστορία μέσα ἀπό τόν καμβᾶ καί τό χαρτί. Τί μπορεῖ νά ἀποκαλύψει ἡ ζωγραφική γιά ἕνα ἱστορικό γεγονός πού δέν μπορεῖ νά ἀποδώσει ἕνα βιβλίο Ἱστορίας;
Ἡ Ἱστορία ὑπάρχει γραπτή, μαζί μέ τήν παράδοση. Ἡ ζωγραφική εἶναι μιά στιγμή, ἕνα ἐνσταντανέ, ἀλλά εἶναι φορτωμένη ἀπό συγκίνηση, συναίσθημα, ἐνέργεια καί πάθος. Ἡ εἰκόνα, τό ὑλικό, εἶναι ἀκόμα σέ ἕναν ἀδιόρατο διάλογο μέ τόν θεατή. Ἐδῶ συνοδεύω τίς εἰκόνες μέ δίγλωσση ἀναφορά στόν μῦθο πού μέ ἐνέπνευσε. Ὄντως, δέν χρειάζεται ἡ διαδικτυακή εἰκόνα γι᾿ αὐτήν τήν διάδραση.
Στά ἔργα σας συνυπάρχουν μυθικές μορφές, ἱστορικά πρόσωπα καί πραγματικά πολεμικά γεγονότα. Ποῦ συναντῶνται, κατά τήν γνώμη σας, ὁ μῦθος καί ἡ Ἱστορία καί ποῦ ἀρχίζει ἡ εὐθύνη τοῦ καλλιτέχνη νά τά διαχωρίζει;
Ἐδῶ ὁ καλλιτέχνης δέν ἀσχολεῖται μέ τό νά τά διαχωρίζει. Εἴτε πραγματικά γεγονότα εἴτε μυθολογίες, εἴτε προφορικές παραδόσεις ἀκόμα, εἶναι ἕνας καμβᾶς πάνω στόν ὁποῖο ζωγραφίζουμε τό παρόν μας, διαλέγοντας σκηνές μέ πάθος, μέ νόημα (ἀντιπολεμικό, πατριωτικό κ.λπ.), πού στηρίζουν τήν πορεία μας στό σήμερα. Ὑπάρχουν σέ ἀφθονία οἱ ἀφορμές γιά νά δημιουργήσεις εἰκόνες ὅταν διαβάσεις τήν Ἱστορία αὐτῆς τῆς περιοχῆς.
Ἡ Ἑλληνική Ἐπανάσταση τοῦ 1821 δέν ἦταν μόνο μία ἀκολουθία μαχῶν, ἀλλά καί ἕνας ἀγῶνας ἐλευθερίας μέ τεράστιο ἀνθρώπινο κόστος. Πῶς ἀποφεύγετε νά μετατρέψετε τήν πολεμική σκηνή σέ μιά ἁπλῆ ἡρωική εἰκόνα, χωρίς νά χαθοῦν ἡ δραματικότητα καί ἡ ἀνθρώπινη διάστασή της;
Αὐτή, πράγματι, εἶναι μία πολύ βασική ἐρώτηση. Ἡ ἀνθρώπινη προσπάθεια, ὁ πόνος, ἡ δραματική ἔνταση στά σώματα, στά πρόσωπα, ἀκόμα καί στά ἄλογα, εἶναι τό θέμα. Περιγράφοντας ἀντιπάλους ἰσχύει τό ἴδιο καί γιά τούς δύο· τελικά, τό ἀποτέλεσμα εἶναι ἕνα ἀντιπολεμικό ἔργο-σχόλιο. Σᾶς εὐχαριστῶ πού μοῦ κάνατε αὐτήν τήν ἐρώτηση. Στά ἔργα πολεμικῶν σκηνῶν ἀπεικονίζω τήν μάχη τῆς ζωῆς μέ τόν θάνατο καί κυρίως νεαρῶν πολεμιστῶν, πού εἶναι πιό τρομερός!
Ἡ ἀναφορά σας στίς μετόπες τοῦ ναοῦ τοῦ Ἐπικούριου Ἀπόλλωνα στίς Βάσσες φέρνει τήν ἀρχαία γλυπτική σέ διάλογο μέ τήν σύγχρονη εἰκαστική δημιουργία. Τί ἀναζητᾶτε σέ αὐτά τά ἀρχαῖα ἔργα καί πῶς μετασχηματίζετε τήν κληρονομιά τους σέ προσωπική εἰκαστική γλῶσσα;
Στήν περίπτωση τοῦ Ἐπικούριου Ἀπόλλωνα καί τίς μετόπες σκέφτηκα πώς εἶναι κάτι σχετικά ἄγνωστο γιά τούς πολλούς διεκδικητές τῆς ἐπιστροφῆς τῶν «Μαρμάρων». Ἐπίσης, μοῦ ἔδωσε τήν εὐκαιρία νά δείξω τήν ἀγαπημένη μου ἀναφορά, τίς Ἀμαζονομαχίες. Διάλεξα νά τό ἐλαφρύνω μέσῳ τοῦ μαυρόασπρου.
Ἀπό τούς σταυροφόρους στόν Μυστρᾶ ἕως τούς Ναΐτες ἱππότες καί τό «Χρονικόν τοῦ Μορέως», ἡ ἔκθεση ἀγγίζει ὃλο καί λιγώτερο οἰκεῖες πτυχές τῆς μεσαιωνικῆς Πελοποννήσου. Θέλετε νά φωτίσετε μιά Ἱστορία πού συχνά μένει στήν… σκιά τῆς Ἀρχαιότητας καί τοῦ 1821;
Ναί, ἄν μποροῦσα ἀπό πλευρᾶς χώρου, θά ἀνέπτυσσα τήν ἐποχή τῆς Φραγκοκρατίας. Διότι ἔχουμε αὐτήν τήν ἔλλειψη στήν παρακολούθηση τῆς Ἀναγέννησης, λόγῳ Τουρκοκρατίας –καί αὐτή ἡ περίοδος κρύβει ἐξαιρετικά συμβάντα–, ἕνα κενό στό νῆμα τῆς Ἱστορίας μας. Βέβαια, ἔχουν μείνει τά κάστρα… Οἱ Εὐρωπαῖοι διδάσκονται τό κομμάτι αὐτό σάν Εὐρωπαϊκή Ἱστορία, ἐμεῖς ὄχι. Ὑπάρχει ἀκόμα καί τό στοιχεῖο τῆς πειρατείας, πού δέν ἀναφέρθηκε ἐδῶ.
Ἡ παρουσία τοῦ Θουκυδίδη στήν ἔκθεση προσθέτει μιά ἰδιαίτερη διάσταση: τήν Ἱστορία ὄχι μόνον ὡς γεγονός, ἀλλά καί ὡς ἑρμηνεία τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς. Πιστεύετε ὅτι οἱ πόλεμοι ἀλλάζουν πραγματικά τόν ἄνθρωπο ἤ ἀποκαλύπτουν σταθερές πλευρές τῆς φύσης του;
Τελικά, αὐτό εἶναι τό μονοπάτι τῆς μελέτης ἑνός συνόλου, ἡ κοινή τους μοῖρα, πιστεύω. Ὅμως ἐγώ εἶμαι ἀνήμπορη νά καθοδηγήσω τόν θεατή περαιτέρω· μόνο νά ἀνάψω ἕνα φῶς στό δωμάτιο μπορῶ. Ἡ βεβαίωση πώς τήν ἔκθεση θά ἐπισκεφθοῦν σχολεῖα μέ συνετάραξε σχετικά μέ τήν ἀνάγνωση πού θά γίνει πάνω στά ἔργα. Ἔστω καί ἕνας νά γκουγκλάρει μιά (ἑλληνική) ἄγνωστη γιά αὐτόν φράση, θά νοιώσω νικητής.
Ἐπιλέγετε νά συνοδεύσετε τά ἔργα μέ σύντομες ἱστορικές σημειώσεις στά ἑλληνικά καί τά ἀγγλικά. Πόσο σημαντικό εἶναι γιά ἐσᾶς νά μήν παραμείνει ὁ ἐπισκέπτης ἕνας ἁπλός θεατής, ἀλλά νά ἀποκτήσει τά ἐργαλεῖα γιά νά κατανοήσει ὅσα βλέπει;
Ἐντάξει, ὅλοι μας σήμερα ἔχουμε συνηθίσει τήν πληροφορία-καταιγίδα. Ἀκόμα καί τήν εἰκόνα-καταιγίδα. Ἡ θέαση θέλει ἠρεμία, συζήτηση, ἴσως καί μιά σύντομη γραπτή πληροφορία. Δέν εἴμαστε μπροστά σέ τηλεόραση οὔτε σέ σινεμά· πρέπει νά καταναλώσουμε τήν εἰκόνα, πού εἶναι καί αὐτή ἀπό μόνη της φορέας τοῦ ἱδρώτα καί τοῦ μόχθου ἑνός ἀνθρώπου, τοῦ ζωγράφου. Γιά νά μήν γίνουν παρανοήσεις σχετικά μέ τήν πρόθεση τοῦ καλλιτέχνη, ὑπάρχουν ὁ τίτλος καί μία ἀναφορά στήν ἔμπνευση. Ἐκεῖ ἀρχίζει τό ὑποσυνείδητο τοῦ καθενός, καί ὁ καλλιτέχνης σταματᾶ, ἀφήνοντας τό ἔργο νά «κάνει παιχνίδι».
Ἡ ἔκθεση φιλοξενεῖται στό Πολεμικό Μουσεῖο τοῦ Ναυπλίου, ἕναν χῶρο μέ ἰσχυρό ἱστορικό καί συμβολικό φορτίο. Πῶς ἐπηρεάζει ὁ ἴδιος ὁ χῶρος τήν ἀνάγνωση τῶν ἔργων σας καί τί προσθέτει στήν σχέση ἀνάμεσα στήν Τέχνη, τήν συλλογική μνήμη καί τήν ἐθνική ταυτότητα;
Ἡ ἐπιλογή τοῦ χώρου δέν ἔγινε διόλου τυχαῖα. Εἶναι μέρος τῆς ἰδέας γιά τήν ἔκθεση ἡ συμμετοχή τοῦ χώρου, ἡ ἐπιλογή τοῦ χώρου. Πιστεύω βαθειά πώς οἱ δονήσεις ἀπό τά γεγονότα πού ἔχουν συμβεῖ στόν συγκεκριμένο χῶρο βοηθοῦν πολύ στό νά περάσει ἡ ἀτμόσφαιρα στόν θεατή. Τίποτε δέν θά ἦταν τό ἴδιο ἄν τά ἔργα ἐκτίθεντο σέ μιά αἴθουσα γκαλλερί ἤ σέ ἕναν οὐδέτερο σημερινό χῶρο. Τό ἴδιο ἴσχυε πρίν ἀπό λίγους μῆνες στό Ἀρχαιολογικό Μουσεῖο τῶν Χανίων, μιά παλιά Ἑνετική Βασιλική, στήν ἔκθεσή μου «Γυναῖκες τῆς Μεσογείου», ἀλλά καί σέ ἄλλες παλαιότερες ἐκθέσεις. Ἰδανικά θά βοηθοῦσαν μουσειακά ἐποπτικά μέσα γιά μιά δυνατή ἔκθεση-ἐμπειρία, ἀλλά χρειάζονται ἄλλα οἰκονομικά μέσα.
Ἄν ἕνας νέος ἐπισκέπτης ἔφευγε ἀπό τήν ἔκθεση κρατῶντας μία μόνο σκέψη, ποιά θά θέλατε νά εἶναι αὐτή; Νά αἰσθανθεῖ ὑπερηφάνεια γιά τό ἱστορικό παρελθόν, νά προβληματιστεῖ γιά τό τίμημα τοῦ πολέμου ἤ νά ἀνακαλύψει ὅτι ἡ Ἱστορία παραμένει ζωντανή ὅσο ἐξακολουθοῦμε νά τήν διαβάζουμε μέ σύγχρονη ματιά;
Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἐγώ νοιώθω ὑπερήφανη γιά τό παρελθόν μας. Θά ἤθελα τά παιδιά μας νά μάθαιναν πιό καλά τήν Ἱστορία μας, γιατί σέ καιρούς «θύελλας» χρειάζεσαι γερές ρίζες. Ἀλλά καί ἡ διαμαρτυρία γιά τόν πόλεμο ἀκριβῶς ἀπό ἕναν λαό γεμᾶτο ἀσταμάτητους πολέμους εἶναι τό καλύτερο σύνθημα.
Μ.Η.Τ. 232122