«Δάκρυσα ἀπό τήν συγκίνηση, ὅταν στήν γιορτή τῆς 25ης Μαρτίου τραγούδησαν τό “Ἡ Ἑλλάδα ποτέ δέν πεθαίνει”. Τότε, στήν πρόβα, τρελλάθηκα. Δάκρυσα»
«Βρέθηκα στήν Τασκένδη πρίν ἀπό 23 μέ 24 χρόνια» –ἐξηγεῖ στήν «Ἑστία» ὁ κ. Κώστας Πολίτης– «ἐντελῶς τυχαῖα. Μέ ἔστειλε ἕνα ἀμερικανικό Ἵδρυμα, ἐνασχολούμενο μέ θέματα Πολιτισμοῦ, ἐπειδή ἤμουν εἰδικός στήν Μουσειολογία, γιά νά ὀργανώσουμε κάποια μουσεῖα ἐκεῖ, στό πλαίσιο ἑνός προγράμματος τῆς Οὐνέσκο.
- ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΙΣ στόν ΜΑΚΗ ΔΕΛΗΠΕΤΡΟ
Ἔφτασα χωρίς νά γνωρίζω τίποτε γιά τήν Ἑλληνική Κοινότητα καί γιά τήν ρωσσική γλῶσσα. Καί τότε κατάλαβα ὅτι ἁπλᾶ… μοῦ ἄρεσε ἡ χώρα. Ἡ Τασκένδη εἶναι μιά πολύ ὄμορφη καί βιώσιμη πόλη, πολύ ἀνθρώπινη θά ἔλεγα. Μοῦ θυμίζει τήν Θεσσαλονίκη. Τήν ἀγάπησα. Ἀποφάσισα νά μείνω γιά λίγα χρόνια καί, τελικῶς, αὐτά… ἔγιναν εἴκοσι. Βρῆκα πρόσφορο ἔδαφος ἐπαγγελματικά, γιατί ἀσχολούμουν μέ τήν ἀρχιτεκτονική. Τά τελευταῖα ἕξι χρόνια, ὡς πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητας, πού ἀναλάβαμε ὅλο αὐτό τό ἔργο τῆς ἀνασυγκρότησής της, οὔτε κἄν τό σκέπτομαι ὅτι ὑπάρχει περίπτωση νά φύγω».
Γιά τό πῶς ἕνας εἰδικός περνᾶ στήν ἐνασχόληση μέ τόν Ἑλληνικό πολιτισμό τῆς Τασκένδης, ὁ κ. Πολίτης ἐπισημαίνει: «Τά μεγάλα γεγονότα τῆς ζωῆς μου γίνονται τυχαῖα. Ὅταν ἦρθα ἐδῶ πρίν ἀπό 23 χρόνια, δέν εἶχα κάτι πού νά μέ κρατᾶ στήν Ἑλλάδα. Εἶχα δυσανεξία στήν περιρρέουσα ἀτμόσφαιρα αὐτοῦ πού λέμε… Νεοέλληνας. Πάλι ἡ τύχη μέ ὁδήγησε νά πέσω ἐπάνω στό Ἑλληνικό Κέντρο, πού ἐπρόκειτο νά τό κατασχέσει ὁ Δῆμος, τό οἰκόπεδο τῶν 2,5 στρεμμάτων καί τό πολύ ὡραῖο κτήριο μέ τήν αἴθουσα θεάτρου, τόν χῶρο ἐκθέσεων κ.ἄ. Ὅλο αὐτό εἶχε γίνει ἕνα κουφάρι, εἶχε ἀπομείνει ὡς κέλυφος. Τότε, εἶχα γνωριστεῖ καί μέ ἄλλους ἀνθρώπους ἐκεῖ, καί πρότεινα νά ἀναλάβουμε νά τό φτιάξουμε.
Ἁπλᾶ γιά νά σώσω μία κατάσταση, ἀσχολήθηκα μέ τό θέμα. Στήν συνέχεια ἔγινα πρόεδρος καί, ἀναλαμβάνοντας αὐτόν τόν ρόλο, ἄρχισα νά μπαίνω ὅλο καί βαθύτερα στήν ἔννοια τοῦ τί ὄντως σημαίνει Ἑλληνισμός, τί εἶναι ἡ ἰδέα τῆς Ἑλληνικότητας, σέ μιά ὁλοένα καί βαθύτερη ἔρευνα τῶν δεδομένων τοῦ τί εἶναι ὁ Ἑλληνισμός. Σέ μία περιοχή πού εἶναι χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά, ὅπου κανείς δέν μιλοῦσε ἑλληνικά καί κανείς δέν ἦταν Χριστιανός Ὀρθόδοξος».
Ὑπῆρχε ὅμως μία σπίθα πού σιγόκαιγε. Ἡ μνήμη. Γιά τόν δραστήριο ἐν δυνάμει «πρέσβυ» τοῦ Ἑλληνισμοῦ, «ὑπῆρχε μιά παρέα πού μαζεύονταν καί τραγουδοῦσαν τό “Ἐγνατίας 406” καί κουνοῦσαν ἑλληνικές σημαιοῦλες. Αὐτή ἦταν ἡ κοινότητα. Καί αὐτό μοῦ δημιούργησε τήν ἰδέα πώς πρέπει νά τήν σώσουμε, γιά νά μήν χαθεῖ… Ἦταν κάτι πολύ κοντά στά ἐνδιαφέροντά μου τά ἀρχιτεκτονικά, τά πολιτισμικά. Ἔκανα μία κατάδυση, θά λέγαμε, στήν Ἱστορία καί τήν Κοινωνιολογία, καί αὐτό μέ βοήθησε νά φέρω στήν ἐπιφάνεια κάποια πάρα πολύ ἐνδιαφέροντα στοιχεῖα. Πιστεύω πώς αὐτό μέ ἔκανε πιό συνειδητό καί πιό “καθαρό” Ἕλληνα».
Ἄν ἔχω κατανοήσει κάτι, αὐτό εἶναι ὅτι οἱ εὑρισκόμενοι ἐκτός ἐπικρατείας ἀγαποῦν περισσότερο τήν Ἑλλάδα. Καί ὁ συνομιλητής, στήν οὐσία συνομιλητής τῆς νῦν καί ἀεί Ἑλληνικότητος, συμφωνεῖ: «Ναί, αὐτό εἶναι τό πρόβλημα. Τήν ἔχουν σάν κάτι μυθικό στήν σκέψη τους. Καί γι᾿ αὐτό τούς λέω πώς, ἐάν τήν ἀγαποῦν τόσο πολύ, καλό θά εἶναι νά μήν ἔρθουν στήν Ἑλλάδα. Γιά νά… συνεχίσουν νά τήν ἀγαποῦν! Καί γι᾿ αὐτόν τόν λόγο καί ἐγώ ἀποφάσισα νά μήν ἐπιστρέψω στήν Ἑλλάδα· γιά νά διατηρήσω αὐτή τήν ρομαντική σχέση ἀγάπης…».
Συμφωνῶ μέ ὅσα λέγει ὁ κ. Πολίτης, καί μέ τήν εὐκαιρία τοῦ ἀνέφερα πώς, εὑρισκόμενος μόνο γιά ὀλίγες ἡμέρες στήν Ἀλβανία τοῦ λιμοῦ καί ἐπιστρέφων ὁδικῶς ἐπίσης ἀπό τήν χειμαζομένη Ἴμβρο, πόλεις τῶν Μικρασιατικῶν παραλίων, τήν Ἀνατολική Θράκη, συνεκινήθην σφόδρα καί μόνον μέ τήν θέαση τῆς Γαλανόλευκης στίς συνοριακές διαβάσεις.
«Καί ἐγώ δάκρυσα» –λέγει ὁ κ. Πολίτης– «ὅταν στήν χορωδία πού ἔχουμε φτιάξει μέ 25 ἄτομα, ἀπό τά ὁποῖα τά πέντε μόνον εἶναι Ἕλληνες, τούς εἶχα βάλει νά μάθουν, πρόπερσι, γιά τήν γιορτή τῆς 25ης Μαρτίου τό “Ἡ Ἑλλάδα ποτέ δέν πεθαίνει”. Τότε, στήν πρόβα, τρελλάθηκα. Δάκρυσα ἀπό τήν συγκίνηση. Σκέφθηκα πῶς δέν εἶναι δυνατόν αὐτό νά ἀκούγεται ἐδῶ». Στό «μωσαϊκό» πού ἀνασυνθέτει ὁ πρόεδρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κέντρου ἡ εὔκολη σκέψις ἔγκειται στήν ὕπαρξη ἐκεῖ μόνον ἀπογόνων τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐποχῆς μετά τό 1949.
Ἕνα μικρό φυλάκιο ἀκριτῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ στήν καθ᾿ ἡμᾶς Σογδιανή, Βακτριανή, Ὑπερωξιανή
Ἐκεῖ ὅπου μετά τά ἔτη τοῦ Ἀλεξάνδρου, τήν Ἑλληνιστική ἐποχή, ἀνεκόπη ἡ προέλασις τῶν Ὀθωμανῶν, καί ὁ Βυζαντινός αὐτοκράτωρ Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος ἔστειλε ἐπιστολές καί διπλωμάτες στόν Ταμερλᾶνο, γιά νά ἐκφράσει τήν εὐγνωμοσύνη του. Ἐκεῖ στήν ὑπερορία ἀναβιοῖ μία αἴσθησις Βυζαντίου, συμβιώσεως μέ κέντρο τόν Ἑλληνισμό, ἀτόμων καί μέ διαφορετικές ἐθνοτικές καταγωγές, πού τούς ἑνώνει ἡ Ὁμηρική Μισγάγγεια, ἡ γραμμή συναντήσεως δύο ἤ περισσοτέρων παρυφῶν, ρευμάτων, χειμάρρων πολιτισμοῦ.
«Ἡ Κοινότητα ἀποτελεῖται ἀπό ἀνθρώπους ἑλληνικῆς καταγωγῆς, τρίτης καί τέταρτης γενιᾶς. Αὐτός πού ἐσύ θεωρεῖς μόνον ὡς Ἕλληνα εἶναι καί Ἀρμένης, εἶναι καί Γεωργιανός, εἶναι καί Ρῶσσος. Ἐκεῖ συνυπάρχουν οἱ συγγένειες ὅλων αὐτῶν τῶν προελεύσεων, ἀλλά καί τῶν ἐκτοπισθέντων Ποντίων. Τῶν ἐξορισθέντων ἐκεῖ, ἀπό τό 1938, ἀπό τίς διώξεις κατά τῶν ἑλληνικῆς καταγωγῆς μειονοτικῶν. Τούς ὁποίους τότε ἐγκατέστησαν σέ ἄγονες στέππες. Καί ἔχουμε καί τόν μεγάλο ἀριθμό τῶν Φιλελλήνων, πού πολλές φορές ἀγαποῦν τόν Ἑλληνισμό καί ἐκδηλώνεται μέ τρόπο πού ὁμοιάζει πολύ πιό ἔνθερμος ἀπό αὐτόν τῶν Ἑλλήνων. Γι᾿ αὐτό λέμε ὅτι ὁ Φιλέλληνας εἶναι ἐπιλογή, ἐνῷ ὁ ἀπόγονος ὁρίζεται ἀπό τήν καταγωγή».
«Ἡ ἱστορική μνήμη δέν μεταδίδεται αὐτόματα»
Γνωρίζουμε ὅτι ὁ Ἑλληνισμός εἶναι πρωτίστως ἰδεολογικό ἐπίτευγμα, συνείδησις Γένους, καί ὄχι πολιτογράφησις τυχαίως καταγεγραμμένων ὡς τέτοιων ἤ παρεπιδημούντων. Ὁ θεολόγος, ἀρχιτέκτων, συντηρητής βυζαντινῶν μνημείων, πορευθείς στό Ἅγιον Ὅρος καί τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητος Τασκένδης, εἶχε δηλώσει σέ προηγούμενες συνεντεύξεις του ὅτι δέν πρέπει «νά θεωροῦμε ποτέ δεδομένη τήν ἑλληνική ταυτότητα. Χρειάζεται καθημερινή προσπάθεια γιά νά διατηρηθεῖ.
Ἡ γλῶσσα, ὁ πολιτισμός, οἱ παραδόσεις καί ἡ ἱστορική μνήμη δέν μεταδίδονται αὐτόματα. Μεταδίδονται ἐπειδή κάποιοι ἄνθρωποι ἐπιλέγουν νά ἀφιερώσουν χρόνο καί ἀγάπη σέ αὐτά». Προσθέτων ἐγκαίρως καί πρωΐμως: «Μιά κοινότητα ὑπάρχει γιά νά δημιουργεῖ συνέχεια. Ἄν δέν δώσεις στούς νέους λόγο νά αἰσθανθοῦν Ἕλληνες, τότε ἡ Ἱστορία σταματᾶ στήν γενιά τῶν παππούδων τους. Οἱ κοινότητες δέν διατηροῦνται ἐπειδή ὑπάρχουν τά κτήρια ἤ τά καταστατικά τους. Ζοῦν ὅταν ὑπάρχουν ἄνθρωποι πού ἀφιερώνουν χρόνο, γνώση καί ψυχή. Αὐτό εἶναι τό πραγματικό τους κεφάλαιο».
Ἡ πολιτική δρᾶσις ἐδημιούργησε «ἕνα ἐργαστήριο παραγωγῆς Ἑλληνισμοῦ»
Ὁ κ. Πολίτης δηλώνει, ἐν συνεχείᾳ, πώς «τό ἔργο πού κάνω εἶναι ἕνα ἐργαστήριο παραγωγῆς Ἑλληνισμοῦ». Ἡ στοχοθεσία εἶναι ἄσκησις προοπτικῆς ἀφοῦ «ἐμπειρίες πού ἔχουμε, ἡλικία καί καταστάσεις δέν μᾶς ἐπιτρέπουν νά εἴμαστε αἰθεροβάμονες, ἀλλά ἔχουμε μία πορεία ἀνοδική. Ὅλο καί περισσότερος κόσμος ἀποκτᾶ αὐτό πού λέμε “ἐθνική συνείδηση”. Καί αὐτό εἶναι τό πιό σημαντικό. Καί μιλᾶμε γιά περισσότερα ἀπό 1.000 ἄτομα ἑλληνικῆς καταγωγῆς, πού ἀρχικῶς μόνον 40-50 εἶχαν ἐθνική συνείδηση. Ἄρα, ἔχουμε ἕνα “χωράφι” πού μπορεῖ νά καλλιεργηθεῖ. Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι, μέ τήν δική μας προσπάθεια, αἰσθάνονται πώς εἶναι Ἕλληνες.
Γιά νά γίνει ὅμως αὐτό, ἡ πρώτη καί βασική προϋπόθεση εἶναι ὄχι ἡ γλῶσσα, ὅπως λένε οἱ περισσότεροι, ἀλλά νά αἰσθανθοῦν αὐτοί, καί οἱ ἄλλοι, καί ὁ καθένας ξεχωριστά ὅτι ὡς ἄνθρωποι εἶναι περήφανοι γιατί ἔχουν ἑλληνικό αἷμα. Ὅμως, πῶς νά τό καταφέρουμε αὐτό, ὅταν ἡ Ἑλλάδα δέν δίνει ὄχι διαβατήρια, ἀλλά οὔτε κἄν βίζες, θεωρήσεις εἰσόδου σέ αὐτήν; Δέν ἔχει ἀλλάξει τίποτε σέ σχέση μέ τό παρελθόν. Ἡ ἀπάντησις πού ἔδωσα ἐγώ εἶναι ἡ ἀναστήλωση, ἡ ἀποκατάσταση ἑνός ἐξαιρετικοῦ Ἑλληνικοῦ Κέντρου, στολίδι, στό ὁποῖο εἶχε ἔρθει καί ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας Κωστῆς Στεφανόπουλος, πού μέ τίμησε γιά αὐτό πού φτιάξαμε, γιατί εἶναι κάτι μοναδικό.
Ἔχουμε δραστηριότητες καί, πλέον, ὅλα τά νέα παιδιά ἔχουν αἴσθηση ἐθνικῆς ὑπερηφάνειας· στό σχολεῖο πού πᾶνε λένε στούς συμμαθητές τους “ἐγώ εἶμαι Ἕλληνας. Ἔλα νά δεῖς τί Κέντρο ἔχουμε”. Φέρνουν τίς παρέες τους ἐδῶ πέρα. Τό πρῶτο βῆμα λοιπόν ἔγινε. Τώρα φτιάξαμε καί σχολεῖο, Τμῆμα Ἑλληνικῆς Γλώσσας, καί συγκεντρώθηκε ἕνας ἀριθμός ἀπίστευτος –130 ἄτομα– γιά νά μάθουν ἑλληνικά. Αὐτό δείχνει πώς ὑπάρχει κάτι πού ἀρχίζει νά κινεῖται· ἄρα, ὡς στόχος εἶναι αὐτό πού εἴπαμε πρίν, τό νά καλλιεργηθεῖ αὐτό τό “χωράφι”. Μέ τό πέρασμα τοῦ χρόνου, τό “χωράφι” αὐτό θά δείξει τί καρπούς μπορεῖ νά βγάλει».
ΟΛΑ ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ ΕΜΠΕΡΙΕΙΧΑΝ «ΕΙΚΟΝΕΣ»
Ἔχουμε ἀναφερθεῖ στήν πολυπλοκότητα τῶν συγχρόνων στίχων, πού δέν εἶναι δυνατόν νά τραγουδηθοῦν, διότι ἀποτελοῦν περισσότερον «ποιητικές ἀσκήσεις». Καί ὄχι συνδυασμό λέξεων καί μουσικῆς, μέ στόχο τήν δημοσία ἤ ἰδιωτική ἐκφορά, μέ φίλους ἤ κατά μόνας. Εἶναι τό εἶδος «τραγουδιοῦ» πού ἐπέβαλε ἡ ἐποχή τοῦ θριάμβου τῆς ἀτομικότητος καί τῆς μοναχικῆς ἀκροάσεως. Ἐν τοῖς πράγμασι, βεβαίως, εἶναι ἀδυναμία τῶν ἐντέχνων στιχουργῶν νά ἐκφράσουν καταστάσεις καί συναισθήματα.
Δέν ἦταν τυχαία ἡ ἐπικράτησις στιχουργημάτων, λ.χ., γιά τόν ἀτυχήσαντα Γιῶργο Μαζωνάκη. Ἔλλειμμα τῶν συγχρόνων στιχουργῶν εἶναι. Ἀδυναμία ἐκφράσεως λόγου καί εἰκόνων μέσῳ τῶν λέξεων, πού διευκολύνει τόν στιχουργό. Ὅλα τά τραγούδια πού ἠγαπήθησαν ἦταν συνεχεῖς παραθέσεις εἰκόνων μέσῳ στίχων. Σκεφθεῖτε τό τραγούδι «Τῆς μιᾶς δραχμῆς τά γιασεμιά» ἕως τό «Συννεφιασμένη Κυριακή» καί τό «Ἡ Μαργαρίτα, ἡ Μαργαρώ». Καί ἐκ τῶν συγχρόνων τήν «Πιρόγα». Πρέπει νά ἐπισημανθεῖ ἐπιπροσθέτως ἡ ἀδυναμία νά συμβαδίσουν λόγος καί μουσική. Ἄσματα χαρμόσυνα ἐκφράζονται μέ μουσική λύπης. Καί ἄσματα λύπης μέ… κέφι καί χαρά!
Μ.Η.Τ. 232122