Στό ἐρώτημα «ἄν ἀνηφορίζει κανείς τήν Ἀκρόπολη, γιά νά τήν δεῖ, πεζῇ ἤ μέ αὐτοκίνητο, ἀπαντῶ: μέ τά γόνατα!»

Ὁ κορυφαῖος νεωτεριστής ἀρχιτέκτων Λέ Κορμπυζιέ, μέγας γνώστης τῶν μυστικῶν τῆς Ἀκροπόλεως, ἀναφερόμενος στόν Παρθενῶνα, εἶχε δηλώσει: «Παραμένω ἀνίκανος νά καταλάβω τό μεγαλεῖο αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ἕνας ἄγριος καί ἀπελπισμένος ἀγῶνας…»

Ὁ τότε «μυστηριώδης» νεαρός ἄνδρας ἀπετέλεσε γιά καιρό τό… αἴνιγμα τῆς Ἀκροπόλεως.

• Tοῦ ΙΑΚΩΒΟΥ ΛΙΑΡΟΥ

Κατά τήν πρώτη δεκαετία τοῦ 20οῦ αἰῶνος ὁ 20ετής ἐκεῖνος μελετητής περιήρχετο τίς ἀτραπούς τοῦ λόφου, μελετῶν ἐπί τρεῖς συνεχεῖς ἑβδομάδες καί ἀκολουθῶν ὡς σέ ἱερά διαβατήριο τελετή τά ἴδια βήματα, ὡς τελετουργικό μίας ἀγνώστου καί μυστηριώδους λατρείας.

Ὅταν ἔφθανε στήν κορυφή τοῦ Βράχου, περιεκύκλωνε μέ βραδύ, σχεδόν λειτουργικό βηματισμό τόν Παρθενῶνα, αἰφνιδίως ἵστατο, ἐσχεδίαζε λεπτομερῶς καί κατέγραφε προβληματισμούς σέ ἕνα μικρό σημειωματάριο. Μεταξύ ἄλλων, ἀπεκαλύφθη ὅτι ἐσημείωνε: «Παραμένω ἀνίκανος νά καταλάβω τό μεγαλεῖο αὐτοῦ τοῦ πράγματος… Ἕνας ἄγριος καί ἀπελπισμένος ἀγῶνας…». Ἐν συνεχείᾳ, πρηνηδόν ἐσήκωνε τό βλέμμα «χαϊδεύων» ἐν σειρᾷ τούς ἀρχαίους στύλους. Μέ δέος. Ὡς νά ἐφοβεῖτο μήν ἐξαφανισθοῦν ἀπό τήν ὀπτική του. Ὕστερα καθηλώνετο στήν εἴσοδο τοῦ ναοῦ, στήν ἀνατολική πλευρά, καί τόν παρετήρει ἐπί ὧρες…

Ὁ παράδοξος τότε ἐραστής τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κάλλους ἦταν ὁ μετέπειτα διάσημος Σάρλ-Ἐντουάρ Ζανρέ-Γκρί (1887-1965), γνωστός ὡς Λέ Κορμπυζιέ, ὁ διάσημος γιά τήν συνεισφορά του σέ αὐτό πού καλεῖται σήμερα μοντερνισμός, ἤ πρώιμος μοντερνισμός, Ἑλβετός ἀρχιτέκτων.

Πολλές δεκαετίες μετά, σέ συνέντευξή του εἶχε ἐξηγήσει: «Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἔκαναν κάτι συναρπαστικά παράδοξο. Σμίλεψαν σάν ζάχαρη ἕνα μάρμαρο, ἕνα φανταστικό κατασκεύασμα, τοῦ ὁποίου τά τρίγλυφα καί ὅλες αὐτές οἱ λεπτομέρειες ἔγιναν μέ τόση τέχνη, πού τό μόνο πού μπορεῖς νά κάνεις μπροστά του εἶναι νά βγάλεις τό καπέλλο σου. Θεωρητικά ὁ Παρθενῶνας δέν εἶναι λειτουργικός, ἀλλά ἡ παρουσία του δείχνει πόσο περιοριστική εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ λειτουργικοῦ. Ὁ ναός εἶναι ἁπλῆ, καθαρή ἀρχιτεκτονική, καί εἶναι λειτουργικός γιατί μᾶς συγκινεῖ. Ὁ Παρθενῶνας εἶναι σίγουρα ἕνα ἀπό τά μεγαλύτερα ἔργα τῆς ἀνθρωπότητας, κι ἄν μέ ρωτᾶτε πῶς πρέπει νά ἀνηφορίζει κανείς τήν Ἀκρόπολη γιά νά τήν δεῖ, πεζῇ ἤ μέ αὐτοκίνητο, ἐγώ σᾶς ἀπαντῶ: μέ τά γόνατα!».

Ὁ μέγας ἐραστής τῆς Ἀκροπόλεως

Ὁ μέγας ἐραστής τῆς Ἀκροπόλεως Λέ Κορμπυζιέ θεωρεῖ ὅτι τά μνημεῖα τοῦ Βράχου δέν εἶναι ἀπό τά συνήθη σπαράγματα τοῦ παρελθόντος. Εἶναι ἕνας ἀνοικτός δρόμος πρός τό μέλλον. Γιά δέ τόν Παρθενῶνα, ὑπογράφει μέ τό αἷμα του –ὅπως λέει– ὅτι πρόκειται γιά τό ἀπόλυτο πρότυπο. Σελίδες ἐπί σελίδων ἀφιερώνει στά βιβλία του σέ αὐτόν. Ἐξηγεῖ ὅτι τό φῶς καί τό φυσικό τοπίο ἀναδεικνύουν τήν πλαστικότητα τοῦ ναοῦ μέ ἕναν ἀπαράμιλλο συνδυασμό διαχρονικῆς ἀληθείας καί ἐμπνεύσεως.

Ὅπως εἶχε τονίσει τό 1933 σέ διάλεξή του στό Ἐθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνεῖο, ἀναγνωρισμένος πλέον διεθνῶς στά 46 του ἔτη: «Ἐπί 21 ἡμέρες ἐργάστηκα ἀδιάκοπα στήν Ἀκρόπολη, τρεφόμενος ἀπό τό θαυμάσιο θέαμα. Ἀναρωτιέμαι τί μπόρεσα νά κάνω σέ αὐτές τίς 21 ἡμέρες. Αὐτό πού ξέρω εἶναι πώς πῆρα μία ἰδέα τῆς ἀδιαφιλονίκητης ἀλήθειας. Ἔφυγα συντριμμένος ἀπό μία ἀλήθεια πού δέν εἶναι γελαστή, πού δέν εἶναι ἀνάλαφρη, μά γερή, μοναδική, ἀδυσώπητη. Δέν εἶχα ἀκόμα ἀνδρωθεῖ, καί στήν ζωή πού ἀνοιγόταν μπροστά μου μοῦ ἔμενε νά γίνω ἕνας χαρακτῆρας. Προσπάθησα νά δράσω καί νά δημιουργήσω ἕνα ἔργο ἁρμονικό καί ἀνθρώπινο. Ἔκανα ὅ,τι ἔκανα μέ αὐτή τήν Ἀκρόπολη στό βάθος τοῦ ἑαυτοῦ μου…».

Ἀπό τό πρῶτο ἥμισυ τοῦ 20οῦ αἰῶνος ὁ Λέ Κορμπυζιέ κατέστη ἡ πυξίς γιά τούς Ἕλληνες ἀρχιτέκτονες. Στό ἀτελιέ του, στόν Μεσοπόλεμο καί ἀργότερον, εἰργάσθησαν ὁ Γιῶργος Κανδύλης, ὁ Ἀριστομένης Προβελέγγιος, ὁ Ἰάννης Ξενάκης κ.ἄ. Στά κείμενα καί τίς διακηρύξεις του ἀναφέρεται διαρκῶς σέ ἰδέες, ἀξίες καί χώρους τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος. Ἐγκύπτει μέ σεβασμό στήν ἀλήθεια τοῦ κλασσικοῦ, τήν διυλίζει καί τήν ἀνασυνθέτει μέ σύγχρονα ὑλικά. Δέν ἀναπαράγει τήν παράδοση, δέν τήν ἀντιγράφει. Βγάζει ἀπό τήν ρίζα της τό φρέσκο, τό μοντέρνο. Ὅπως ἔλεγε, «ἡ ἀκαδημαϊκή σκέψη (σ.σ.: ὁ ἀκαδημαϊσμός, ἡ αὐστηρά προσήλωσις στήν παράδοση) κολακεύει τήν ἀνθρώπινη τεμπελιά. Ἐγώ στά ταξίδια μου, στήν Ἀκρόπολή μου, ἔμαθα νά σκέφτομαι, νά κοιτάζω, νά πηγαίνω στό βάθος τοῦ προβλήματος».

Ἦταν ὁ ἀρχιτέκτων πού ἐπηρέασε καταλυτικῶς τήν διαμόρφωση καί τήν συγκρότηση τοῦ μοντερνισμοῦ στήν Ἑλλάδα τοῦ 20οῦ αἰῶνος. Ἀκόμη καί τό προσωνύμιο «Le Corbusier» δηλοῖ τήν διά παντός ρήξη του μέ τήν παραδοσιακή ἀρχιτεκτονική καί τήν ἀναβάπτισή του. Ἦταν πλέον ταγός τοῦ μοντερνισμοῦ, ἕνας διαφωτιστής τῶν ἐρχομένων γενεῶν. Ὁ αὐτοδίδακτος δημιουργός τῶν πυλωτῶν, ὁ ἀρχιτέκτων, ἐπηρέασε περισσότερο ἀπό οἱονδήποτε ἄλλον τήν σύγχρονο ἀρχιτεκτονική, χαρακτηριζόμενος ὡς «ὁ Μιχαήλ Ἄγγελος τοῦ 20οῦ αἰῶνος». Τό μυστικό του ἦταν: «Παρατηροῦσα πῶς ἦταν φτιαγμένα τά σπίτια, οἱ ναοί, οἱ δρόμοι, τά παρεκκλήσια. Ἐργαζόμενος καθ᾿ ὁδόν γιά νά κερδίσω τό ψωμί μου, ἀνακάλυψα τήν ἀρχιτεκτονική».