Ταξίδι στον νυχτερινό ουρανό παρέα με την Ελληνική Ερασιτεχνική Αστρονομική Ένωση

Η Ελληνική Ερασιτεχνική Αστρονομική Ένωση αποδεικνύει ότι το Σύμπαν δεν είναι μόνο για τους επιστήμονες, αλλά για όλους όσοι συνεχίζουν να υψώνουν το βλέμμα στον νυχτερινό ουρανό

Aπο την Γιώτα Βαζούρα

Eίναι λίγο μετά τη δύση του ηλίου. Τα τελευταία χρώματα του δειλινού δίνουν σιγά σιγά τη θέση τους στον έναστρο ουρανό, ενώ τα τηλεσκόπια σε κάποια πλατεία της Αθήνας ή της επαρχίας, ή σε κάποια απομακρυσμένη βουνοκορφή, έχουν ήδη στηθεί. Ένα παιδί κοιτάζει για πρώτη φορά τους κρατήρες της Σελήνης και κάποιος άλλος ανακαλύπτει τους δακτυλίους του Κρόνου.

Μέσα σε λίγα μόλις λεπτά, η περιέργεια μετατρέπεται σε θαυμασμό και ο ουρανός παύει να είναι κάτι μακρινό· γίνεται μια εμπειρία που μοιράζονται όλοι. Αυτή είναι συνήθως η εικόνα που αντικρίζει κανείς, αν πάρει μέρος σε κάποια από τις ανοιχτές δράσεις, τις αστροβραδιές ή τις εξορμήσεις της Ελληνικής Ερασιτεχνικής Αστρονομικής Ένωσης, μιας από τις πιο δραστήριες κοινότητες ερασιτεχνών αστρονόμων της χώρας.

Με οδηγό την αγάπη τους για την αστρονομία, αλλά και το πάθος τους να μυήσουν το κοινό στα μυστικά του σύμπαντος, τα μέλη της ΕΕΑΕ συμμετέχουν, αλλά και διοργανώνουν διάφορες ενδιαφέρουσες δράσεις, προσφέροντας σε μικρούς και μεγάλους τη μοναδική χαρά της πρώτης ματιάς στον νυχτερινό ουρανό.

Με αφορμή τις φετινές δράσεις και τη συμμετοχή των μελών της στην 18η Πανελλήνια Εξόρμηση Ερασιτεχνών Αστρονόμων στον Πάρνωνα και το 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στο Αγρίνιο –διοργανώσεις που πραγματοποιούνται αντίστοιχα από την Αστρονομική Ένωση Σπάρτης «ΔΙΟΣ ΚΟΥΡΟΙ» και την Αστρονομική & Αστροφυσική Εταιρεία Δυτικής Ελλάδος «Ηρακλής»- μιλήσαμε
με τα μέλη της Ένωσης για την ιστορία της, την εξέλιξη της ερασιτεχνικής αστρονομίας στην Ελλάδα, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι παρατηρητές του ουρανού, αλλά και για εκείνη τη μοναδική αίσθηση που κάνει κάποιον, ακόμη και μετά από δεκαετίες, να συνεχίζει να σηκώνει το βλέμμα του προς τα αστέρια.

Όπως μας εξηγεί ο πρόεδρος της ΕΕΑΕ, κ. Παναγιώτης Καζασίδης, «η Ελληνική Ερασιτεχνική Αστρονομική Ένωση ιδρύθηκε το 2017 και συνεχίζει το έργο προηγούμενων συλλόγων ερασιτεχνικής αστρονομίας με έδρα την Αθήνα, υπηρετώντας με συνέπεια το όραμά της, που είναι η εκλαΐκευση και η διάδοση της επιστημονικής γνώσης, ιδιαίτερα της Αστρονομίας και της Αστροφυσικής».

Οι ρίζες της Ένωσης, ωστόσο, πηγαίνουν αρκετά πιο πίσω. Η ιστορία αρχίζει το 1993 με τη δημιουργία του Ομίλου Ελλήνων Ερασιτεχνών
Αστρονόμων, με εμπνευστή τον αστρονόμο Νίκο Ματσόπουλο. Μέσα από διαλέξεις, εκδόσεις, βραδιές παρατήρησης και πλήθος δράσεων, ο Όμιλος δημιούργησε μια ισχυρή κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονταν το ίδιο πάθος για τον νυχτερινό ουρανό.

Αργότερα, μέλη του πυρήνα του ΟΕΕΑ ίδρυσαν την Ελληνική Αστρονομική Ένωση, η οποία έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στην πρακτική και εφαρμοσμένη πλευρά της ερασιτεχνικής αστρονομίας.

Βέβαια, από την δεκαετία του ’90 μέχρι και σήμερα πολλά έχουν αλλάξει. Η τεχνολογία έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι ερασιτέχνες αστρονόμοι ενημερώνονται και εργάζονται. Και μπορεί κάποτε να περίμεναν με αγωνία τα ξένα περιοδικά να φτάσουν στα περίπτερα για να μάθουν τις τελευταίες εξελίξεις ή να ανακαλύψουν νέο εξοπλισμό, σήμερα όμως η πληροφορία βρίσκεται κυριολεκτικά στα χέρια τους, μέσα από τον κόσμο του διαδικτύου.

«Σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990 οι ερασιτέχνες αστρονόμοι στην Ελλάδα έχουν άμεσα στη διάθεσή τους όλη την παγκόσμια πληροφόρηση, τόσο για τα όργανα παρατήρησης και απεικόνισης όσο και την πληροφορία για τα διάφορα αστρονομικά φαινόμενα. Αυτό που έχει αλλάξει αρνητικά είναι η μεγαλύτερη φωτορρύπανση, που μας αναγκάζει να ταξιδεύουμε πιο μακριά για να βρούμε σκοτεινό ουρανό» μας εξηγεί ο κ. Καζασίδης.

Η καθημερινότητα της Ελληνικής Ερασιτεχνικής Αστρονομικής Ένωσης αποδεικνύει ότι η αστρονομία είναι πάνω απ’ όλα μια συλλογική εμπειρία. Από τον Οκτώβριο έως και τον Ιούνιο πραγματοποιούνται μηνιαίες συναντήσεις με παρουσιάσεις και ομιλίες αστρονομικού ενδιαφέροντος, ενώ κάθε μήνα οργανώνονται εξορμήσεις, συνήθως στην Κορινθία και πάντα κοντά στη Νέα Σελήνη, ώστε οι συνθήκες
παρατήρησης να είναι ιδανικές.

Παράλληλα, τα μέλη της συμμετέχουν ενεργά στη διάδοση της επιστήμης μέσα από αστροβραδιές, παρουσιάσεις σε σχολεία, εκπαιδευτικές δράσεις και συνεργασίες με φορείς, ενώ δίνουν το «παρών» σε πανελλήνια συνέδρια και στις μεγάλες ετήσιες εξορμήσεις των ερασιτεχνών αστρονόμων.

«Στις συναντήσεις ξεκινάμε με ενημέρωση των μελών και των φίλων για τις διάφορες δραστηριότητες της Ένωσης και συνεχίζουμε με ομιλίες αστρονομικού ενδιαφέροντος. Πολλές φορές παρουσιάζουμε αστροφωτογραφίες μελών και απαντούμε σε ερωτήσεις. Συνήθως ολοκληρώνουμε τη συνάντηση σε κάποια κοντινή ταβέρνα για φαγητό και περαιτέρω συζήτηση για αστρονομικά και άλλα θέματα.

Υποδεχόμαστε τα νέα μέλη με μεγάλη χαρά και τα ενθαρρύνουμε να συμμετάσχουν σε όλες τις δραστηριότητες. Τα νέα μέλη, ιδιαίτερα όσα συμμετέχουν σε εξορμήσεις, μπορούν να πάρουν γνώσεις θεωρητικές και πρακτικές από τους παλαιότερους» μάς λέει ο πρόεδρος της ΕΕΑΕ.

Για όσους έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με ένα τηλεσκόπιο, η Σελήνη αποτελεί σχεδόν πάντα την πρώτη μεγάλη αποκάλυψη. Ακολουθούν ο Κρόνος με τους εντυπωσιακούς δακτυλίους του και ο Δίας με τις χαρακτηριστικές ζώνες και τους τέσσερις μεγάλους δορυφόρους του.

Στις εξορμήσεις σε πραγματικά σκοτεινούς ουρανούς, όμως, οι δυνατότητες πολλαπλασιάζονται. Γαλαξίες, νεφελώματα, σφαιρωτά και ανοιχτά σμήνη, διπλά άστρα και δεκάδες ακόμη αντικείμενα αποκαλύπτουν εικόνες που δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς από μια πόλη.

Η ερασιτεχνική αστρονομία, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στην παρατήρηση. Παραμένει ζωντανή και η παράδοση της κατασκευής τηλεσκοπίων και αστρονομικού εξοπλισμού. « Έχουμε μερικά μέλη που “πιάνουν τα χέρια τους” και συνεχίζουν την παράδοση αυτή με ιδιοκατασκευές, τις οποίες και παρουσιάζουν στις συναντήσεις μας. Ένας αρχάριος θα μπορούσε να ζητήσει τη συνδρομή των παλαιοτέρων και να ξεκινήσει ίσως με μια συμπληρωματική ιδιοκατασκευή.

Υπάρχουν τώρα και οι εκτυπωτές 3D, τους οποίους θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για κατασκευή κάποιου συμπληρωματικού
εξαρτήματος για αρχή» συμπληρώνει ο ίδιος. Για κάποιον που θέλει σήμερα να γνωρίσει την αστρονομία, η συμβουλή της Ένωσης είναι απλή: δεν χρειάζεται να επενδύσει αμέσως σε ένα ακριβό τηλεσκόπιο.

Ένα καλό ζευγάρι κιάλια, μερικά αξιόλογα βιβλία για αρχαρίους και η συμμετοχή στις δράσεις ενός συλλόγου αποτελούν το καλύτερο ξεκίνημα. Όσο για το ποια είναι τα πιο ενδιαφέροντα γεγονότα του 2026; «Την 12η Αυγούστου 2026 έχουμε έκλειψη ηλίου, η οποία δεν είναι ορατή στην Ελλάδα, αλλά είναι ορατή στη βόρειο Ισπανία.

Έχουμε επίσης μερική έκλειψη Σελήνης το πρωί της 28ης Αυγούστου 2026, ορατή στην Ελλάδα, αλλά χαμηλά στον δυτικό ορίζοντα. Επίσης,
το 2027, στις 2 Αυγούστου έχουμε μια από τις μεγαλύτερες εκλείψεις ηλίου του 21ου αιώνα, ορατή ως ολική από πολλές χώρες της βορείου Αφρικής. Θα είναι επίσης ορατή ως μερική έκλειψη και από την Ελλάδα. Την 1η Ιουνίου 2030 έχουμε δακτυλιοειδή έκλειψη ηλίου, της οποίας το κεντρικό μονοπάτι περνάει και από τη χώρα μας».

Υπάρχουν όμως και στιγμές που μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη κάθε ερασιτέχνη αστρονόμου. Για τα μέλη της ΕΕΑΕ, μία από αυτές ήταν η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο το 2012, ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο που θα επαναληφθεί έπειτα από περίπου δύο αιώνες. Τι είναι όμως αυτό που εξακολουθεί να κάνει ανθρώπους κάθε ηλικίας να ξενυχτούν κάτω από τον ουρανό;

Η απάντηση ίσως βρίσκεται στην ίδια την εμπειρία της παρατήρησης. Κάτω από έναν σκοτεινό ουρανό, οι έγνοιες της καθημερινότητας μοιάζουν να μικραίνουν. Η επαφή με τη φύση και το φως που ταξιδεύει εκατομμύρια χρόνια μέχρι να φτάσει στα μάτια μας δημιουργούν ένα αίσθημα ηρεμίας και δέους που δύσκολα περιγράφεται με λόγια.

Σε μια εποχή όπου οι περισσότεροι κοιτάζουμε περισσότερο τις οθόνες παρά τα αστέρια, τα μέλη της Ένωσης παραδέχονται ότι και η σύγχρονη αστρονομία χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό την τεχνολογία. Η αστροφωτογραφία απαιτεί πολλές ώρες μπροστά σε υπολογιστές και οθόνες. Όμως η ουσιαστική ανταμοιβή έρχεται όταν ο εξοπλισμός στηθεί κάτω από έναν σκοτεινό ουρανό και η παρατήρηση μετατραπεί σε εμπειρία. Μια εμπειρία που κάνει κάθε αστρονόμο να αναζητά ήδη την επόμενη εξόρμηση.

Για όσους επιθυμούν να γνωρίσουν από κοντά την Ελληνική Ερασιτεχνική Αστρονομική Ένωση, να παρακολουθήσουν τις δράσεις της ή να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον κόσμο της αστρονομίας, η Ένωση διατηρεί πλούσια παρουσία στο διαδίκτυο μέσα από την
ιστοσελίδα https://astronomia.org.gr, στην οποία αναρτώνται πληροφορίες για τις δράσεις, παρουσιάσεις, άρθρα και αστροφωτογραφίες μελών και φίλων, οδηγίες για αρχαρίους και προχωρημένους και πολλά άλλα θέματα.

Επίσης, υπάρχει η σελίδα στο facebook (https://www. facebook.com/groups/astronomia.org/) για καθημερινές συζητήσεις και επίκαιρες δημοσιεύσεις, όπως και κανάλι στο Youtube (https://www. youtube.com/@eeae_astronomia).