G7: Ἡ γεωπολιτική κρίση μιᾶς παγκοσμιοποιημένης ἐποχῆς

Τό «μεγάλο παράδοξο» εἶναι ὅτι οἱ ἀδύναμες καί ἀντιδημοφιλεῖς ἡγεσίες συνυπάρχουν μέ μιά οἰκονομική παγκοσμιοποίηση, πού ὄχι μόνον ἀρνεῖται πεισματικά νά «πεθάνει», ἀλλά ἐξαπλώνεται καί μεταλλάσσεται μέ γοργούς ρυθμούς!

Σχεδόν ὅλοι οἱ ἡγέτες πού συγκεντρώθηκαν στίς ἀρχές τῆς περασμένης ἑβδομάδας στό Ἐβιάν τῆς Γαλλίας, γιά νά πάρουν μέρος στήν Σύνοδο Κορυφῆς τῆς G7, τῶν ἑπτά πιό ἰσχυρῶν οἰκονομικά χωρῶν τοῦ κόσμου, εἶναι μέ τόν ἕναν ἤ τόν ἄλλον τρόπο ἀπαξιωμένοι καί ξεπεσμένοι στά μάτια τῆς κοινῆς γνώμης διεθνῶς.

• Tῆς Μαρίας Δεναξά

Ὁ Βρεταννός Κήρ Στάρμερ ἔχει καταρρίψει ὅλα τά ρεκόρ ἀντιδημοτικότητας στήν χώρα του. Ὁ Γερμανός Φρήντριχ Μέρτς κατάφερε νά γίνει ὁ πιό μισητός καγκελλάριος στήν Γερμανία μετά ἀπό μόλις ἕναν χρόνο διακυβέρνησης. Παρομοίως καί ὁ Ἐμμανυέλ Μακρόν, πού καθημερινά δίνει παραστάσεις στήν διεθνῆ σκηνή, ἀρκεῖ νά μήν ἀσχοληθεῖ μέ τά προβλήματα τῶν Γάλλων, πού βλέπουν –ὑπό τήν προεδρία του– τήν χώρα τους νά διαλύεται στήν κυριολεξία καί νά ξεπουλιέται κομμάτι-κομμάτι σέ πολυεθνικά συμφέροντα.

Ἀκόμη καί ἡ Ἰταλίδα Τζώρτζια Μελόνι ἔχει ἀρχίσει νά χάνει τήν λάμψη της γιά τούς Ἰταλούς, ἐνῷ τόν Καναδό Μάρκ Κάρνεϋ σέ λίγο «θά τόν κλαῖνε καί οἱ ρέγγες» τοῦ Κόλπου τοῦ Χάντσον, μέ τίς ὀκτώ μονάδες πού ἔχει χάσει στίς δημοσκοπήσεις καί τήν ἀντιδημοφιλία του, πού φαίνεται πώς δέν εἶναι ἀναστρέψιμη. Βεβαίως, ὑπάρχει καί ἡ Ἰαπωνέζα Πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι, πού τά πάει, ἀπό ὅ,τι φαίνεται, καλά στήν χώρα της, ἀλλά καί ὁ Ντόναλντ Τράμπ, πού μέσα σέ μιά ὁμάδα πολιτικῶν νάνων ἔχει τήν αἴσθηση πώς θριαμβεύει… Ἀλλά μόνο τήν αἴσθηση.

Μέ λίγα λόγια, ἡ πραγματικότητα σέ ἡγετικό ἐπίπεδο διεθνῶς θυμίζει παρωδία, πού οἱ θεατές παρακολουθοῦν σέ αὐτοτελῆ ἐπεισόδια, τά ὁποῖα περιλαμβάνουν, ἐκτός ἀπό τίς κακοστημένες παραστάσεις στίς ὁποῖες πρωταγωνιστοῦν οἱ Στάρμερ, Τράμπ, Μελόνι, Μακρόν καί λοιποί… συγγενεῖς, τό δρᾶμα τοῦ γεωπολιτικοῦ κατακερματισμοῦ, ἕναν κόσμο πού φθείρεται, θεσμούς πού κλυδωνίζονται, ἕναν ἀπρόβλεπτο πλανητάρχη πλαισιωμένο ἀπό ἀποδυναμωμένους κομπάρσους καί μιά ἀλλοπρόσαλλη Εὐρώπη σέ ἀναζήτηση ταυτότητας. Στό παρασκήνιο, ὡστόσο, παίζεται μιά ἐντελῶς διαφορετική ταινία. Ἐκεῖ, οἱ ροές τῶν κεφαλαίων, ἡ τεχνολογική ἀλληλεξάρτηση, ἡ ἐνέργεια καί οἱ ἐφοδιαστικές ἁλυσίδες τῶν πολυεθνικῶν κολοσσῶν συνεχίζουν νά λειτουργοῦν, ἐπιδεικνύοντας μία ἀξιοσημείωτη ἀνάπτυξη καί ἀνθεκτικότητα.

Ἡ Σύνοδος Κορυφῆς τῆς G7 ἀποτύπωσε, λοιπόν, ἀνάγλυφα αὐτό τό «μεγάλο παράδοξο». Τήν συνύπαρξη, δηλαδή, τῆς πολιτικῆς ἡγετικῆς κατάντιας μέ μιά οἰκονομική παγκοσμιοποίηση, πού ὄχι μόνον ἀρνεῖται πεισματικά νά «πεθάνει», ἀλλά ἐξαπλώνεται καί μεταλλάσσεται μέ γοργούς ρυθμούς. Κυρίως, μάλιστα, σέ αὐτή τήν νέα φάση τῆς «στρατιωτικοποιημένης παγκοσμιοποίησης», πού κάνει πολλούς νά ἀναρωτιοῦνται ποιός εἶναι πραγματικά ἐκεῖνος πού καρπώνεται τά τελικά ὀφέλη της.

Ἡ φθίνουσα ἰσχύς τῆς G7

Ὅταν ἡ G7 ἱδρύθηκε, τό 1975, στό Ραμπουγιέ ἀπό τόν Γάλλο Πρόεδρο Βαλερύ Ζισκάρ Ντ᾿ Ἐσταίν, ἡ ἀποστολή της ἦταν σαφής: ὁ συντονισμός τῶν κορυφαίων βιομηχανικῶν κρατῶν ἀπέναντι στό πρῶτο πετρελαϊκό σόκ πού προκάλεσε ὁ πόλεμος τοῦ Γιόμ Κιπούρ. Ἐκείνη τήν ἐποχή, ἡ ὁμάδα τῶν ἑπτά ἀντιπροσώπευε τά δύο τρίτα τοῦ παγκόσμιου ΑΕΠ. Σήμερα, ἡ γεωοικονομική βαρύτητά της ἔχει μετατοπιστεῖ δραματικά. Ἡ G7 ἀντιπροσωπεύει πλέον μόλις τό 50% τοῦ παγκόσμιου ΑΕΠ, βλέποντας τό κέντρο βάρους νά μεταφέρεται σταδιακά πρός τήν Ἀσία καί τόν εὐρύτερο Παγκόσμιο Νότο. Μέσα σέ αὐτή τήν συρρίκνωση, ἡ ἐσωτερική ἰσορροπία τῆς G7 ἔχει ἀνατραπεῖ. Οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες παραμένουν ἕνας οἰκονομικός καί στρατιωτικός γίγαντας, ἀντιπροσωπεύοντας τό 25% τοῦ παγκόσμιου ΑΕΠ, ἐνῷ οἱ ὑπόλοιποι ἕξι ἑταῖροι ἐμφανίζουν σαφῶς μικρότερο εἰδικό βάρος.

Βαλερύ Ζισκάρ Ντ᾿ Ἐσταίν

Τό πρόβλημα ἐπιδεινώνεται ἀπό τήν στάση τῆς Οὐάσιγκτων. Ὑπό τήν ἡγεσία τοῦ Ντόναλντ Τράμπ, οἱ ἀμερικανικές ἐπιλογές δέν ἐνισχύουν πλέον τήν συλλογική δυτική συναίνεση, ἀλλά συχνά συγκρούονται μέ αὐτήν. Εἴτε πρόκειται γιά τήν κλιματική ἀλλαγή εἴτε γιά τό ἐλεύθερο ἐμπόριο, ἡ Οὐάσιγκτων κινεῖται μέ βάση τό δικό της συναλλακτικό δόγμα, μετατρέποντας τήν G7 ἀπό πεδίο κοινῆς στρατηγικῆς σέ ἀρένα σκληρῶν διμερῶν διαπραγματεύσεων.

Τήν ἴδια ὥρα, ἡ διεθνής σκηνή πάνω στήν ὁποία διεξήχθη ἡ Σύνοδος Κορυφῆς τῆς G7 χρησιμοποιεῖται κυρίως γιά ἐσωτερική πολιτική κατανάλωση. Στήν φετινή σύνοδο ὁ Ἐμμανυέλ Μακρόν, λόγῳ καί τοῦ πολέμου στήν Οὐκρανία, εἶχε ἐπίτιμο προσκεκλημένο τόν Βολοντύμυρ Ζελένσκυ. Ἡ σχέση τοῦ Μακρόν μέ τό Κίεβο πέρασε ἀπό… σαράντα κύματα. Στήν ἀρχή τοῦ πολέμου, οἱ Οὐκρανοί εἶχαν ἐφεύρει τόν ὅρο «macroniser» (μακρονίζω), γιά νά περιγράψουν τήν ἀμφίσημη στάση τοῦ Γάλλου Προέδρου, ὁ ὁποῖος προσπαθοῦσε νά στηρίξει τήν Οὐκρανία καί ταυτόχρονα νά συνομιλεῖ μέ τόν Βλαντιμήρ Πούτιν.

Σήμερα, μέ τήν Οὐκρανία νά ἔχει σταθεροποιηθεῖ ἐν μέρει στρατιωτικά ἀπέναντι στήν Ρωσσία, ὁ Μακρόν βρίσκεται ἀντιμέτωπος μέ μιά βαθειά ἐσωτερική κρίση στήν Γαλλία, χαμηλή δημοτικότητα καί περιορισμένο πολιτικό ὁρίζοντα. Ἡ διεθνής σκηνή, σύνοδοι ὅπως ἡ G7 καί τό ζήτημα τῆς Οὐκρανίας ἀποτελοῦν γιά τόν ἴδιο μιά σανίδα σωτηρίας, ἕνα πεδίο ὅπου μπορεῖ ἀκόμα νά ἀσκήσει μιά κάποια ἐπιρροή καί νά ἐπιδείξει ἕνα ὑποτιθέμενο ἡγετικό προφίλ.

Σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στό ζήτημα τῆς Οὐκρανίας, ὑπάρχει μιά ἀμοιβαία σύγκλιση συμφερόντων. Τό Κίεβο χρειάζεται ἀπεγνωσμένα τήν εὐρωπαϊκή στήριξη, γιά νά μήν ἐξαρτᾶται ἀποκλειστικά ἀπό τίς μεταβολές τῆς ἀμερικανικῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς. Ἀπό τήν ἄλλη, ὁ ἀπαξιωμένος Πρόεδρος τῆς Γαλλίας χρειάζεται τήν λάμψη τῆς διεθνοῦς διπλωματίας, γιά νά ἀποδείξει στό ἐγχώριο ἀκροατήριο ὅτι ἡ χώρα του παραμένει ὁ κεντρικός πυλῶνας τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἀσφάλειας, καί ὄχι μόνο.

Ὡστόσο, παρ᾿ ὅλο πού ἡ Γαλλία διατηρεῖ ἕνα ἐξαιρετικό διπλωματικό δίκτυο καί παγκόσμια παρουσία, ἡ παραδοσιακή της ἱκανότητα νά λειτουργεῖ ὡς διαμεσολαβητής σέ μεγάλες κρίσεις, ὅπως γιά παράδειγμα στόν πόλεμο στήν Μέση Ἀνατολή ἤ στήν Οὐκρανία, δέχεται ἰσχυρές πιέσεις, καθώς στόν σύγχρονο πολυπολικό κόσμο μας ἡ διαμεσολάβηση ἔχει μετατραπεῖ σέ μιά ἄκρως ἀνταγωνιστική ἀγορά. Ἡ περίπτωση τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, Ντόναλντ Τράμπ, εἶναι χαρακτηριστική. Μέσα ἀπό τίς διαπραγματεύσεις μέ τήν Τεχεράνη καί τίς παρεμβάσεις του στήν Σύνοδο τῆς Ὁμάδας τῶν Ἑπτά, ἐπιδίωξε νά ἀναδείξει τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες ὡς τόν κατ᾿ ἐξοχήν διαμεσολαβητή σέ κρίσιμες διεθνεῖς κρίσεις.

Τό Κατάρ ἐπίσης ἔχει ἀναδειχθεῖ σέ κεντρικό κόμβο, φιλοξενῶντας τίς συνομιλίες μέ τούς Ταλιμπάν (Συμφωνίες τῆς Ντόχα), τίς διαπραγματεύσεις γιά τόν Λίβανο τό 2008 καί τίς διαδικασίες γιά τό Σουδάν, ἐνῷ ἦταν σημαντικός ὁ ρόλος του στήν ἐπίτευξη τῆς εἰρηνευτικῆς συμφωνίας μεταξύ τῶν ΗΠΑ καί τοῦ Ἰράν. Τά Ἡνωμένα Ἀραβικά Ἐμιρᾶτα καί ἡ Σαουδική Ἀραβία, ἀπό τήν πλευρά τους, ἀξιοποιοῦν τήν οἰκονομική τους ἰσχύ καί τήν στρατηγική τους οὐδετερότητα γιά νά μεσολαβοῦν παρομοίως σέ περιφερειακές συγκρούσεις.

 Ἡ Ὁμάδα τῶν Ἑπτά στήν ἐποχή τῆς ἐργαλειοποιημένης παγκοσμιοποίησης

Ὅπως προαναφέρθηκε, ἡ πολιτική καί στρατιωτική ἐργαλειοποίηση τῆς παγκοσμιοποίησης, ἡ ὁποία εἰσῆλθε σέ μιά νέα φάση, ἀποτυπώθηκε καί στήν Σύνοδο τῆς Ὁμάδας τῶν Ἑπτά (G7), ὅπου τά ζητήματα τοῦ παγκόσμιου ἐμπορίου, τῆς τεχνολογίας, τῆς ἀσφάλειας καί τῆς ἐνέργειας συνδέθηκαν ἄμεσα μέ τούς γεωπολιτικούς καί διπλωματικούς ἀνταγωνισμούς. Παράλληλα, οἱ πρωτοβουλίες τοῦ Ντόναλντ Τράμπ γιά μιά συμφωνία μέ τήν Τεχεράνη ἀνέδειξαν ὅτι ἡ διπλωματία χρησιμοποιεῖται πλέον ὄχι μόνο γιά τήν ἐπίλυση κρίσεων, ἀλλά καί ὡς ἐργαλεῖο ἐνίσχυσης τῆς γεωπολιτικῆς ἐπιρροῆς τῶν μεγάλων δυνάμεων.

Ἑπομένως, αὐτό πού βιώνουμε δέν εἶναι τό τέλος τῆς παγκοσμιοποίησης, ὅπως πολλοί νομίζουν. Πρόκειται ξεκάθαρα γιά τήν ἀπόλυτη ἐκμετάλλευσή της, πού ἀποτρέπει πλέον τίς πολυεθνικές ἐπιχειρήσεις νά ἐπενδύουν μέ μοναδικό κριτήριο τό χαμηλό κόστος παραγωγῆς καί τίς ὑποχρεώνει νά λαμβάνουν ὑπ᾿ ὄψιν τούς γεωπολιτικούς παράγοντες, μεταφέροντας μέρος τῆς παραγωγῆς τους σέ φιλικές χῶρες ἤ σέ χῶρες πού βρίσκονται γεωγραφικά κοντά στίς βασικές ἀγορές τους. Παράλληλα, ἀντιμετωπίζουν ὁλοένα καί αὐστηρότερους περιορισμούς στήν μεταφορά τεχνολογίας αἰχμῆς, ἰδιαίτερα στούς τομεῖς τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης καί τῶν μικροτσίπ. Σέ αὐτό τό ρευστό διεθνές περιβάλλον, πολλά κράτη ἀποφεύγουν νά ταυτιστοῦν πλήρως μέ κάποιο στρατόπεδο. Ἀντίθετα, ἐπιδιώκουν νά διατηροῦν σχέσεις μέ περισσότερους ἀπό ἕναν πόλους ἰσχύος, διαφοροποιῶντας τίς οἰκονομικές, ἐνεργειακές καί ἀμυντικές τους ἐξαρτήσεις, ὥστε νά περιορίζουν τούς κινδύνους καί νά διατηροῦν μεγαλύτερη εὐελιξία.

Ἡ διάψευση τῆς φιλελεύθερης αὐταπάτης

Συνοψίζοντας, ἡ Δύση σήμερα βρίσκεται ἐγκλωβισμένη σέ ἕνα δομικό δίλημμα, τό ὁποῖο ἦταν ἕνα ἀπό τά κύρια θέματα πού ἀπασχόλησαν τήν Σύνοδο τῆς G7: Ἀπό τήν μία πλευρά, ἡ παγκοσμιοποίηση καί ἡ οἰκονομική ἀλληλεξάρτηση ἀποτελοῦν τίς πιό ἀποτελεσματικές μηχανές παραγωγῆς πλούτου καί μείωσης τῆς παγκόσμιας φτώχειας, ἀλλά μόνο στά λόγια γιά ἀρκετές χῶρες, συμπεριλαμβανομένης καί τῆς εὐρωπαϊκῆς ἐπικράτειας. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ἡ διατήρηση τῶν ἐξαρτήσεων ἀπό ἕνα καθεστώς πού αὐτοπροσδιορίζεται ὡς στρατηγικός ἀντίπαλος, ὅπως ἡ Κίνα, συνιστᾶ ἄμεση ἀπειλή γιά τήν ἐθνική ἀσφάλεια τῶν δυτικῶν δημοκρατιῶν.

Μέσα σέ αὐτό τό σύνθετο σκηνικό, οἱ ἡγέτες τῶν ἑπτά ἰσχυρότερων οἰκονομιῶν τοῦ κόσμου μοιάζουν περισσότερο νά προσπαθοῦν νά διαχειριστοῦν τίς συνέπειες τῶν ἐπιλογῶν τους, παρά νά χαράξουν μιά πειστική πορεία γιά τό μέλλον. Πίσω ἀπό τίς ἐπίσημες φωτογραφίες τῆς Συνόδου, εἶναι πολλά τά σήματα τοῦ κινδύνου πού λαμβάνουν ἀπό ἕναν κόσμο πού εἶναι ἀντιμέτωπος μέ τόν ἐπίμονο πληθωρισμό, ὁ ὁποῖος τροφοδοτήθηκε ἀπό τίς ἐνεργειακές κρίσεις, μέ μιά ἀναιμική ἀνάπτυξη στήν Εὐρώπη, ἡ ὁποία χάνει ἔδαφος στόν παγκόσμιο ἀνταγωνισμό, καί μέ τά ἱστορικά ὑψηλά ἐπίπεδα τοῦ δημόσιου χρέους, τά ὁποῖα διογκώθηκαν ἐξ αἰτίας καί τῶν πολέμων στίς δυτικές χῶρες, περιορίζοντας τά δημοσιονομικά περιθώρια τῶν κυβερνήσεών τους. Κατά συνέπεια, ἡ G7, παρά τήν ἀπαξίωση πού γνωρίζει τά τελευταῖα χρόνια, ἐξ αἰτίας κυρίως τῆς ἡγεσίας της, θά πρέπει νά ξαναγίνει ἕνα κρίσιμο φόρουμ συντονισμοῦ μεταξύ τῶν ἀνεπτυγμένων δημοκρατιῶν, παρά τήν σκληρή οἰκονομική πραγματικότητα τοῦ 21ου αἰώνα. Ἡ G20 φαντάζει συχνά πιό ἀντιπροσωπευτική, ἐνῷ πολλοί ἀναλυτές βλέπουν ἤδη τό μέλλον τῆς διεθνοῦς διακυβέρνησης νά συνοψίζεται σέ μία σκληρή διπολική G2 (ΗΠΑ – Κίνα).