Ὁ ρόλος τοῦ ἐνεργειακοῦ πυλῶνος στό διεθνές γίγνεσθαι

Πλέον ἡ ἐνέργεια καθορίζει τό πῶς πολεμοῦν οἱ χῶρες καί τό πῶς κλιμακώνονται οἱ στρατιωτικές ἐπιχειρήσεις

Ἡ τεχνητή νοημοσύνη, οἱ γεωπολιτικές διαμάχες καί ὁ στρατιωτικός ἀνταγωνισμός ἐπηρεάζουν τήν ἀνθεκτικότητα τῶν ἐνεργειακῶν συστημάτων, πού ἀποτελοῦν σημαντικό πυλῶνα γιά τήν ἐθνική ἀσφάλεια.

H Εὐρώπη καί οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες ἀντιμετωπίζουν ξηρασίες καί ἄλλα ἀκραῖα καιρικά φαινόμενα, μέ σημαντικές ἐπιπτώσεις στά ἐνεργειακά δίκτυα.

• Tοῦ ΔΗΜΗΤΡΗ Ε. ΘΩΜΑ

Τά πολεμικά μέτωπα σέ Οὐκρανία καί Μέση Ἀνατολή ἀλλάζουν συνολικῶς τόν ἐνεργειακο τρόπο σκέψεως τῶν ἐθνικῶν κυβερνήσεων. Ἐκτός τοῦ πῶς θά παραχθεῖ φθηνότερη καί καθαρότερη ἐνέργεια, τίθενται ἐπίσης καί ἐρωτημάτα ὅπως πῶς θά δημιουργηθοῦν ἐνεργειακά δίκτυα πού θά ἐπιβιώσουν τῆς γεωπολιτικῆς ἀναταραχῆς, ἀλλά καί πῶς θά ἐφοδιάζονται ἀποτελεσματικῶς τά κράτη καί οἱ στρατοί μέ τήν ἀπαραίτητο ἐνέργεια.

Ἡ ἐνέργεια δέν εἶναι ἁπλῶς μιά πηγή ζωῆς καί πλούτου, ἀλλά ἕνα σύγχρονο πεδίο μάχης. Πάντοτε ἐπηρέαζε τήν στρατηγική κυβερνήσεων καί στρατηγῶν, καθώς, ὅπως δεικνύει καί ἡ Ἱστορία, ἡ στρατιωτική ἐπίθεσις τοῦ Χίτλερ πρός τόν Καύκασο ἐπηρεάσθηκε κυρίως ἀπό τήν δίψα τῆς ναζιστικῆς γερμανίας γιά σοβιετικό πετρέλαιο.

Ἡ μάχη τοῦ Στάλινγκραντ δέν ἦταν ἁπλῶς μιά μάχη γιά τό ἔδαφος, ἀλλά καί γιά τά καύσιμα πού ἐχρειάζετο ἡ γερμανική στρατιωτική μηχανή γιά νά συνεχίσει τόν μηχανοκίνητο πόλεμο.

Οἱ σημερινές διαμάχες ἀποκαλύπτουν μιά διαφορετική ἐξέλιξη. Οἱ ἐνεργειακές ὑποδομές ἔχουν γίνει μέρος τῆς στρατιωτικῆς καί γεωπολιτικῆς ἐξισώσεως, καί ἀποτελοῦν πλέον ἐπιχειρησιακό στόχο.

Ἡ Ρωσσία συνεχίζει νά ἐπιτίθεται σέ οὐκρανικούς σταθμούς παραγωγῆς ἐνεργείας, ἐνεργειακά δίκτυα καί δεξαμενές πετρελαίου καί φυσικοῦ ἀερίου, ἀλλά καί σέ διυλιστήρια, μέ σκοπό νά ἀποδυναμώσει τίς στρατιωτικές δυνατότητες ὅπως καί τό ἠθικό τῶν Οὐκρανῶν.

Ἡ Οὐκρανία ἀπαντᾶ ἐπιτιθεμένη σέ ἀποθῆκες πετρελαίου, σέ διυλιστήρια καί ἐνεργειακά δίκτυα στήν πρώτη γραμμή τῆς ρωσσικῆς ἐπικρατείας. Ἡ καταστροφή τοῦ Nord Stream ἔδειξε πόσο εὐάλωτα εἶναι τά ἐνεργειακά δίκτυα καί οἱ ὑποδομές, ἀκόμη καί χιλιάδες χιλιόμετρα μακράν τῶν πεδίων τῶν μαχῶν.

Τά ἴδια συμπεράσματα πηγάζουν καί ἀπό τίς ἐξελίξεις στήν Μέση Ἀνατολή. Ὁ πόλεμος στό Ἰράν ἐνισχύει τίς ἀνησυχίες γιά τά Στενά τοῦ Ὁρμούζ, ἀπό τά ὁποῖα περνᾶ τό ἕν πέμπτον τῆς παγκοσμίου παραγωγῆς πετρελαίου. Οἱ στρατιωτικοί ἀναλυτές καί σχεδιαστές πολιτικῆς ἀναγνωρίζουν τώρα ὅτι οἱ ἀγωγοί, οἱ σταθμοί ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου, οἱ ἠλεκτρικοί ὑποσταθμοί καί τά λιμάνια ἔχουν τήν ἴδια σημασία μέ τίς ναυτικές καί στρατιωτικές βάσεις.

Ἡ ἐνέργεια ἐπηρεάζει τήν πολεμική στρατηγική μέ ἕναν τρόπο πού δέν εἶναι ἐντελῶς φανερός, καθώς μέ γεωμετρική πρόοδο ἐμποδίζει τήν κλιμάκωση τῶν πολεμικῶν συγκρούσεων. Γιά παράδειγμα, κατά τήν διάρκεια τοῦ πολέμου στό Ἰράν ὅλοι διερωτῶντο ἄν τελικῶς οἱ πετρελαϊκές καί ἐξαγωγικές του ἐγκαταστάσεις θά γίνουν ἀντικείμενο ἐπιθέσεως ἀπό τίς ἐχθρικές δυνάμεις. Ἐπισήμως, ὁ διακηρυγμένος πολεμικός στόχος τῆς Οὐάσιγκτων εἶναι νά παρεμποδίσει τό Ἰράν νά ἀποκτήσει πυρηνικά ὅπλα, καί ὄχι νά προκαλέσει οἰκονομικά καί ἄλλα δεινά στόν ἰρανικό λαό.

Οἱ Ἀμερικανοί ἐλπίζουν ὅτι οἱ ἐσωτερικές πολιτικές ἐντάσεις καί πιέσεις θά ἀποδομήσουν καί ἀποδυναμώσουν τό καθεστώς τῆς Τεχεράνης, τό ὁποῖο τελικῶς πιθανόν νά καταρρεύσει, ἀφήνοντας κληρονομιά τίς πετρελαϊκές ἐγκαταστάσεις στήν διάδοχη κατάσταση, κάτι πού κατέστησε τούς Ἀμερικανούς ἀπροθύμους νά στοχεύσουν καί νά καταστρέψουν τίς πετρελαϊκές ἐγκαταστάσεις τοῦ Ἰράν.

Οἱ στρατηγικοί ὑπολογισμοί ἐμείωσαν τίς πιθανότητες ἐπιθέσεως στίς ἰρανικές πετρελαϊκές ἐγκαταστάσεις ἀλλά καί ηὔξησαν τήν αὐτοσυγκράτηση τῶν ἐχθρικῶν στό Ἰράν δυνάμεων. Ἡ διακοπή τῶν ἰρανικῶν ἐξαγωγῶν πετρελαίου θά μποροῦσε νά προκαλέσει τεραστία αὔξηση τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου παγκοσμίως, νά ἐπηρεάσει ἀρνητικῶς ὅλες τίς οἰκονομίες ἀλλά καί νά δημιουργήσει ρήξη στίς σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας, καθώς ἡ Κίνα εἶναι ὁ μεγαλύτερος πελάτης γιά τό ἰρανικό πετρέλαιο.

Ὁ ρόλος τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης

Ὅταν οἱ ἐνεργειακές ἀγορές συμπεριλαμβάνονται στούς μεγάλους γεωπολιτικούς ὑπολογισμούς, οἱ στρατιωτικές ἐπιλογές περιορίζονται ἀπό τίς οἰκονομικές συνέπειες πού διευρύνονται πολύ πέρα ἀπό τό κυρίως πεδίο τῆς μάχης. Ἡ ἐνέργεια λοιπόν καθορίζει τό πῶς πολεμοῦν οἱ χῶρες καί οἱ στρατοί, ποιοί πόλεμοι ἐξαπολύονται καί ἐναντίον ποίων, καθώς καί τόν βαθμό κλιμακώσεώς τους. Μιά δεύτερη μεταμόρφωσις εἶναι ἐπίσης σέ ἐξέλιξη, καθώς ἡ τεχνητή νοημοσύνη αὐξάνει τίς ἀνάγκες γιά ἀξιόπιστα ἐνεργειακά δίκτυα καί σταθερή ροή ἐνεργείας. Τά νέα ΑΙ μοντέλα, τά data centers καί τά ἐργοστάσια κατασκευῆς ἡμιαγωγῶν καί αἰσθητήρων, ἀλλά καί τό cloud τοῦ διαδικτύου, ἀπαιτοῦν σταθερή ροή τεραστίων ποσοτήτων ἐνεργείας.

Οἱ ἐθνικές κυβερνήσεις καθορίζουν πλέον τή στρατηγική τους βάσει τεσσάρων κριτηρίων: τῆς στρατηγικῆς ἀνθεκτικότητος, τῆς ἀξιοπιστίας, τῆς οἰκονομικῆς καί τῆς περιβαλλοντικῆς βιωσιμότητος. Τό μεγάλο ζήτημα εἶναι πῶς θά συνεχίζεται ἡ παραγωγή ἐνεργείας κατά τήν διάρκεια τῶν πολέμων, πῶς θά γίνεται ὁ ἀνεφοδιασμός τῶν καυσίμων, πῶς θά προστατεύονται τά ἐνεργειακά δίκτυα ἀπό πυραυλικές ἐπιθέσεις καί κυβερνοεπιθέσεις καί φυσικά πῶς θά συνεχίζεται ἡ ροή τοῦ πετρελαίου καί τοῦ φυσικοῦ ἀερίου.

Ἡ νέα στρατηγική πρόκλησις εἶναι μεγάλη ἀλλά διαφορετική. Τά ἐνεργειακά συστήματα πρέπει νά συνεχίσουν νά παράγουν ἠλεκτρισμό κατά τήν διάρκεια τοῦ πολέμου, ἀλλά καί νά ὑπάρχουν τά καύσιμα γιά τήν παραγωγή αὐτῆς τῆς ἐνεργείας.

Οἱ ἐξελίξεις αὐτές δικαιολογοῦν γιατί ὑπάρχει καί πάλι ἔντονο ἐνδιαφέρον γιά τήν πυρηνική ἐνέργεια. Γιά δεκαετίες τά κριτήρια ἐκτιμήσεως τῆς πυρηνικῆς ἐνεργείας ἦταν οἰκονομικά, περιβαλλοντικά καί ἐθνικά-στρατιωτικά. Σήμερα οἱ κυβερνήσεις ἐπιζητοῦν τήν αὔξηση τῆς προσβάσεώς τους στήν πυρηνική ἐνέργεια γιά νά ἐνισχύσουν τήν στρατηγική τους ἀνθεκτικότητα.

Ἐν ἀντιθέσει μέ τά εἰσαγόμενα καύσιμα, οἱ πυρηνικοί ἀντιδραστῆρες ἐνισχύουν τήν ἐθνική ἀνεξαρτησία καί μειώνουν τίς ἐξαρτήσεις, οἱ σύγχρονοι δέ πυρηνικοί ἀντιδραστῆρες προσφέρουν λειτουργική εὐελιξία καί βελτιωμένη ἀσφάλεια, ἐν ὅσῳ βεβαίως παραμένουν σημαντικές τεχνολογικές, οἰκονομικές καί νομικές προκλήσεις.

Ἡ πυρηνική ἐνέργεια γίνεται ὅλο καί περισσότερο ἑλκυστική, καθώς δέν ἐπιλύει ὅλα τά ἐνεργειακά προβλήματα ἀλλά δίδει ἀπαντήσεις σέ στρατηγικούς ὑπολογισμούς. Σίγουρα, διαφορετικές χῶρες θά ἀναζητήσουν διαφορετικές λύσεις. Ἡ Νορβηγία, γιά παράδειγμα, ἐπιλέγει τήν ὑδροηλεκτρική ἐνέργεια, τό Ἰσραήλ ἐπιλέγει τό φυσικό ἀέριο ἀπό τήν θάλασσα, ἡ Γαλλία ἐπιλέγει τήν πυρηνική ἐνέργεια καί ὁ Καναδᾶς ἕναν συνδυασμό ὅλων τῶν παραπάνω. Δέν ὑπάρχει γιά τήν ὥρα τοὐλάχιστον στρατηγικό παγκόσμιο μοντέλο.

Οἱ μεγάλες δυνάμεις τοῦ κόσμου τοὐλάχιστον ἐμφανίζονται νά ἀναγνωρίζουν τίς ἀλλαγές πού ἔχουν ἐπέλθει. Ἡ Κίνα ἐπενδύει τεράστια ποσά στήν τεχνητή νοημοσύνη καί τούς ἡμιαγωγούς, ἀλλά καί στήν παραγωγή ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, ἐνῷ ἐκτελεῖ τό μεγαλύτερο πρόγραμμα ἐπενδύσεων σέ πυρηνικούς ἀντιδραστῆρες στόν κόσμο. Ἡ οἰκονομία της εἶναι κρατικῶς καί κεντρικῶς κατευθυνομένη, ὁπότε ἡ ἐνεργειακή, βιομηχανική καί στρατιωτική πολιτική συνδέονται καί συντονίζονται.

Οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες ὁδηγοῦνται στά ἴδια συμπεράσματα μέσα ἀπό ἕναν διαφορετικό μηχανισμό, δέν στηρίζονται στόν κεντρικό σχεδιασμό ἀλλά στίς δυνάμεις τῆς ἀγορᾶς, γιά νά καθοδηγήσουν τίς μεγάλες ἑταιρεῖες νά προσαρμοσθοῦν στήν νέα πραγματικότητα. Οἱ ἐπενδύσεις ἀντανακλοῦν ἐμπορική λογική, ἡ ὁποία ὅμως μακροπροθέσμως ἐνισχύει τήν στρατηγική ἀνθεκτικότητα τῆς Οὐάσιγκτων.