Δέν θά κριθοῦν στά σοῦπερ μάρκετ οἱ ἐκλογές

Ἐδῶ καί μερικά χρόνια, ἀπό τόν Νοέμβριο τοῦ 2020 καί τόν Δεκέμβριο τοῦ 2024, ὑποστηρίζουμε μέ ἐπιμονή ὅτι ἡ ἔννοια τῆς φτώχειας στόν 21ο αἰῶνα συνδέεται εὐθέως μέ τήν ἔννοια τῆς ἀξιοπρέπειας καί ὄχι μέ τήν ἔννοια τῆς ἀνέχειας

Οἱ πολῖτες προσλαμβάνουν τήν εὐημερία τους ὡς ἠθική ἀξία καί ὄχι ὡς ὑλική ἀπόλαυση, διότι στό τέλος τῆς ἡμέρας αὐτό πού τούς ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ κοινωνική καταξίωση καί ἡ τοποθέτησή τους σέ μία καλή θέση στήν πυραμίδα.

Ὁ Ἕλλην θέλει πάντοτε νά ἔχει «πρόσωπο». Πρός ἐπίρρωσιν ὅλων αὐτῶν καί οἱ ἔρευνες τῆς Eurostat, πού δείχνουν ὅτι 2 στούς 3 Ἕλληνες «νοιώθουν» φτωχοί. Ἡ ὑποκειμενική φτώχεια εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἀντικειμενικῆς. Στήν ἀντικειμενική συγκρίνεσαι μέ τόν ἑαυτό σου.

Στήν ὑποκειμενική συγκρίνεις τόν ἑαυτό σου μέ τούς ρυθμούς πού «τρέχει» ἡ κοινωνία. Ἄν μπορεῖς νά τήν ἀκολουθήσεις. Ἀνακαλῶ στήν μνήμη μας σχετικό σημείωμα τῆς 28ης Νοεμβρίου τοῦ 2020, τώρα πού εὑρισκόμεθα στήν τελική εὐθεῖα πρός τίς ἐκλογές, μέ ὅλα αὐτά νά ἔχουν σημασία, καί ἐπανέρχομαι:

«Ὁ Ὀδυσσέας Ἐλύτης ἔγραψε τό “Ἄξιον Ἐστί” συγκλονισμένος ἀπό δύο εἰκόνες. Στήν πρώτη πρωταγωνιστοῦσαν λιπόσαρκα, πεινασμένα, ξυπόλυτα, ρακένδυτα Ἑλληνόπουλα, τά ὁποῖα βρίσκονταν σέ ἕνα οἰκόπεδο, πέριξ τοῦ ἀεροδρομίου τοῦ Ἑλληνικοῦ, κατά τήν ἀναχώρησή του γιά τήν Γενεύη. Τό 1948. Στήν δεύτερη πρωταγωνιστοῦσαν καλοζωισμένα, εὐτραφῆ, βουτυρᾶτα Ἑλβετόπουλα μέ ροδοκόκκινα μάγουλα.
“Ἔπεσε” πάνω τους κατά τήν ἄφιξή του στήν ἑλβετική πρωτεύουσα καί σέ ἕναν περίπατό του στήν Λωζάννη.

Αὐτή ἦταν ἡ ἀφορμή γιά νά ζητήσει ἀπό τόν “Ἥλιο τόν νοητό” καί ἀπό τήν “Μυρσίνη τήν δοξαστική” τό σπαρακτικόν “μή παρακαλῶ σας, μή λησμονᾶτε τή χώρα μου!”. Ἡ πεῖνα ἦταν πεῖνα τότε. Καί ἡ φτώχεια φτώχεια. Πέθαινες. Ἡ πατρίδα μας περνοῦσε “ἀνθρωπιστική κρίση”. Δέν μοῦ ἀρέσει ἡ μετάφραση τῆς ὁρολογίας αὐτῆς ἀπό τήν ἀγγλική, καθώς εἶναι στεγνή συναισθημάτων, ἀλλά τί νά κάνουμε, ἐπικράτησε. Παρηγορούμεθα ὅτι περιέχει λέξη ἑλληνική, συνυφασμένη μέ τήν ἱστορία μας: Crisis.

Στούς καιρούς μας ἡ φτώχεια εἶναι διαφορετική. Ἡ νέα φτώχεια. Εἶμαι φτωχός δέν σημαίνει πλέον πεθαίνω τῆς πείνας, ἄν καί μέσα στήν κρίση τῶν μνημονίων συγκλονιστήκαμε μέ τά μαγκάλια, τίς αὐτοκτονίες καί τίς λιποθυμίες τῶν μαθητῶν. Ἕνα πιάτο φαγητό τό βρίσκει κανείς σήμερα. Θές ἡ οἰκογένεια, πού εἶναι ἰσχυρότατος παράγων κοινωνικῆς συνοχῆς ἀκόμη, θές ἡ Ἐκκλησία μέ τά συσσίτια, θές ἡ αὐτοδιοίκηση, θές ἀκόμη καί ἡ γειτονιά, σπανίως μένει κάποιος ἀβοήθητος. Ἡ νέα φτώχεια ξεκινᾶ ἀπό ἄλλη βάση καί ἄλλη ἀφετηρία σήμερα. Νέα φτώχεια σημαίνει ὅτι δέν μπορῶ νά τρέξω καί νά ἀκολουθήσω τήν ὑπόλοιπη κοινωνία.

Νά κάνω ὅ,τι κάνει. Δέν μπορῶ νά πάω δέκα μέρες διακοπές, δέν μπορῶ νά ἀγοράσω ὑπολογιστή στό παιδί μου· νέα φτώχεια σημαίνει ὅτι δέν μπορῶ νά ἀγοράσω ἔξυπνο κινητό· νέα φτώχεια σημαίνει ὅτι ἀδυνατῶ νά πληρώσω κάρτα καί ἐφορία, καί μέ κυνηγοῦν οἱ εἰσπρακτικές. Νέα φτώχεια σημαίνει ὅτι δέν ἔχω ἀξιοπρεπές σπίτι, ὅτι δέν μπορῶ νά ἀγοράσω ἀγαθά διαρκείας (ἕνα ΙΧ μέ ἀντοχή στόν χρόνο)· νέα φτώχεια σημαίνει ὅτι δέν μπορῶ νά στείλω τά παιδιά μου σέ σχολεῖο ἀνάλογο μέ αὐτό πού πήγαινα ἐγώ.

Ἡ νέα φτώχεια δέν σημαίνει ἀσιτία, σημαίνει ἀδυναμία νά παρακολουθήσω τόν ρυθμό τῆς κοινωνίας στά βασικά. Σημαίνει ἀνισότητα. Σημαίνει ντροπή γιά αὐτό πού μοῦ συμβαίνει. Κατηγορῶ τόν ἑαυτό μου. Γράφω αὐτό τό σημείωμα (28.11.2020), μέ ἀφορμή τήν συζήτηση πού ἔγινε στήν Βουλή μεταξύ Πρωθυπουργοῦ καί ἀρχηγοῦ ἀξιωματικῆς Ἀντιπολίτευσης γιά τό ἐλάχιστο ἐγγυημένο εἰσόδημα.

Σύλληψη πού, μολονότι μοιάζει σοσιαλιστική, εἶναι ἐπινόηση νεοφιλελεύθερη. Ἀνήκει στόν γκουροῦ τῆς σχολῆς τοῦ Σικάγο Μίλτον Φρίντμαν (“Ἐλεύθερος νά διαλέξεις”, ἐκδόσεις Εὐρωεκδοτική, 1980), ὁ ὁποῖος εἰσηγήθηκε πολλά χρόνια πρίν, μαζί μέ τήν σύζυγό του Ρόζα, τήν γενναία ἐνίσχυση τῶν οἰκονομικῶς ἀδύναμων οἰκογενειῶν, πού δήλωναν “ἀρνητικό εἰσόδημα” στήν Ἐφορία, κοινῶς “ἔμπαιναν μέσα”. Γράφω κυρίως μέ ἀφορμή τίς “ὡραῖες” ἰδέες πού περιγράφει ἡ Ἔκθεση Πισσαρίδη περί τοῦ κοινωνικοῦ κράτους, γιά νά ἐκφράσω τήν ἀνησυχία μου. Ναί, συμφωνῶ, ὅλοι συμφωνοῦμε ὅτι χρειάζεται ἀναμόρφωση τό κοινωνικό κράτος.

Καί διότι στό παρελθόν κατέστησαν δικαιοῦχοι κοινωνικῶν ἐπιδομάτων πλούσιοι τῶν Βορείων προαστίων, οἱ ὁποῖοι στίς φορολογικές τους δηλώσεις ἐμφανίζονταν πένητες, καί διότι ὁρισμένοι καλοί Ἑλληνάρες ζοῦν παρασιτικῶς εἰς βάρος ὅλων, εἰσπράττοντας παρατύπως κάτω ἀπό τά ραντάρ δύο, τρία ἐπιδόματα μαζί. Ναί, συμφωνῶ ὅτι σέ δεκάδες περιπτώσεις τά ἐπιδόματα λειτουργοῦν ὡς ἀντικίνητρο γιά ἐργασία καί ὡς κίνητρο γιά παρασιτισμό. Μέ δύο, τρία ἐπιδόματα καί μέ ἕνα ἡμερομίσθιο στήν “χάση καί στήν φέξη”, μαῦρο καί ἀφορολόγητο, ὁρισμένοι αἰσθάνονται βασιλιᾶδες. Καί προκαλοῦν τήν κοινωνία. Εἴτε εἶναι ἐντόπιοι εἴτε μετανάστες εἴτε μέλη μειονοτήτων. Τά ΑΤΜ ἔχουν γίνει “λεφτόδεντρα” γιά τεμπέληδες, κατά βάσιν μετανάστες.

Ἐκτός ἀπό αὐτούς ὅμως πού πρέπει νά ἐντοπιστοῦν, ὥστε τά χρήματα πού εἰσπράττουν παρατύπως νά διοχετευτοῦν στούς ἔχοντες ἀνάγκη, ὑπάρχουν καί οἱ ἀληθινοί νεόπτωχοι. Οἱ μακροχρονίως ἄνεργοι. Αὐτοί πού δέν ἔχουν στέγη καί κοιμοῦνται στίς καρέκλες τῶν καφενείων, ὅταν οἱ ἰδιοκτῆτες τούς τό ἐπιτρέπουν. Πού δέν ἔχουν κάπου νά μείνουν καί ἐγκαθίστανται σέ τροχόσπιτα στά δάση τῆς Ἀττικῆς. Πού δέν ἔχουν ποῦ νά κάνουν ἕνα μπάνιο, γιά νά νοιώσουν παστρικοί, καί ζητοῦν ἐξυπηρετήσεις σέ ντούς καί ἀποδυτήρια γυμναστηρίων. Καί μία “σκάλα” πάνω ἀπό αὐτούς ὑπάρχουν νέα παιδιά πού ζοῦν σέ τρῶγλες τῶν 30 τετραγωνικῶν.

Ὑπάρχουν μονογονεϊκές οἰκογένειες μέ μητέρες ἐργαζόμενες σέ ταμεῖα καί σκάλες πολυκατοικιῶν, πού δέν ἔχουν ἕναν μισθό γιά νά πάρουν I-mac στό ἀγγελούδι τους. Ρωτᾶτε ποῦ εἶναι αὐτοί; Γιατί δέν τούς βλέπουμε; Μά δίπλα μας εἶναι. Διαρκῶς. Ἀόρατοι ἐξ αἰτίας τῆς ἀλαζονείας μας. “Ἀπαρατήρητοι”. Μέ ροῦχα ἀγορασμένα ἀπό τότε πού γύριζε ὁ τροχός. Κυκλοφοροῦν μέ ἀξιοπρέπεια καί διεκδικοῦν ζωή γιά τήν ζωή τους. Διεκδικοῦν νά μήν τούς ἀφήνουμε πίσω. Δέν πολυμιλᾶνε γιά τό πρόβλημά τους· οἱ Ἕλληνες ἔχουν μιά ἀξιοπρέπεια ἐκπληκτική. Σέ ὅλους αὐτούς εἶναι ἡ ἔννοια μας λοιπόν, σήμερα».

Αὐτά γράφαμε σέ αὐτήν ἐδῶ τήν θέση στίς 28 Νοεμβρίου 2020. Μαθαίνω ὅτι ἕξι χρόνια μετά οἱ δημοσκοπήσεις βλέπουν αὐτά πού βλέπαμε πεντακάθαρα ἀπό τό 2020. Ἡ μόνη διαφορά; Ὁ κόσμος δέν διεκδικεῖ πλέον ἐλεημοσύνες καί ἐπιδόματα. Βρῆκε ἕνα μεροκάματο. Τό μήνυμα πού στέλνει εἶναι ὅτι οἱ ἐκλογές δέν θά κριθοῦν στά σοῦπερ μάρκετ, ἀλλά ἀπό κάτι εὐρύτερο, πού συνοψίζεται στό ἑξῆς: «Σταμάτα νά μέ σώζεις μέ ἐπιδόματα καί ἐγγυημένα εἰσοδήματα. Διασφάλισέ μου καί ἐγγυήσου μου ἔντιμο καί ἀξιοπρεπές εἰσόδημα. Τό πρόβλημά μας δέν εἶναι μόνο ἡ τιμή τῶν προϊόντων στά ράφια, ἀλλά ἡ προσωπική μας τιμή. Θέλουμε μιά ζωή μέ ἀξιοπρέπεια. Στό σπίτι, στήν ἐργασία, στόν ἐλεύθερο χρόνο, στήν εἰκόνα πού ἔχουμε γιά τήν πατρίδα μας».

Κρατῆστε σημειώσεις. Θά τά βροῦμε μπροστά μας προσεχῶς ὅλα αὐτά.