Ἡ Μεγάλη Πέμπτη τῶν ἀναμνήσεων…

Πάντα θά ἀγαπῶ τήν Μεγάλη Πέμπτη. Εἶναι ἡ ἡμέρα τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδας πού ἔχει χαραχθεῖ στήν μνήμη μου περισσότερο ἀπό ὅλες τίς ἄλλες.

Μέχρι πού τό ἐπάνω μας χεῖλος εἶχε πλέον τήν ἀνάγκη τοῦ ξυραφιοῦ, ζήσαμε τήν Μεγάλη Ἑβδομάδα ὡς «παπαδάκια», στόν ἱερό ναό τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, στήν Νίκαια. Ἦταν μιά ἐποχή, πού δύσκολα μπορεῖς νά τήν περιγράψεις. Μάθαμε ἀπ’ ἔξω καί ἀνακατωτά κάθε λεπτομέρεια τῆς Θείας Λειτουργίας, μάθαμε τούς ψαλμούς, χωρίς νά πολυκαταλαβαίνουμε τά λόγια. Γνωρίζαμε ὅτι ἔπρεπε νά σιωπήσουμε ὅταν ἀκούγαμε «Τά σά ἐκ τῶν σῶν», ἀλλά δέν γνωρίζαμε τί σήμαιναν οἱ λέξεις πού ἐκστόμιζε ὁ ἀρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Ἀνταράκης.

Κι ὕστερα, ἀλλάζαμε ἀμέσως διάθεση ὅταν ἀκούγαμε τό «Εἴη, τό ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον, ἀπό τοῦ νῦν καί ἕως τοῦ αἰῶνος.» Στά αὐτιά μου ἄκουγα «Ἡ τό ὄνομα Κυρίου» καί, καθώς τότε πήγαινα στήν Τρίτη δημοτικοῦ, ἀναρωτιόμουν πῶς ἕνα ὁριστικό ἄρθρο γένους θηλυκοῦ (ἡ), ταιριάζει μέ ἕνα γένους οὐδετέρου (ΤΟ ὄνομα…), καί τί στήν εὐχή σημαίνει αὐτό τό «τοῦ νῦν». Γρήγορα, ὅμως, περνοῦσα ἀπό τήν ἀπορία στό συμπέρασμα: «Ἀφοῦ φθάσαμε στό “ὄνομα Κυρίου”, σέ λίγο τελειώνει ἡ λειτουργία καί θά πᾶμε γιά μπάλλα στήν πλατεῖα».

Τήν Μεγάλη Πέμπτη, ὅμως, ὅλα αὐτά περνοῦσαν στό περιθώριο. Ἐκείνη τήν ἡμέρα, ὅλα ἦταν διαφορετικά. Κατ’ ἀρχήν, ὁ πατέρας, πού μέ τό πού ἄναβε τό «μάτι» τοῦ ὑγραερίου γιά νά ζεστάνει τό νερό πού σέ λίγο θά γινόταν τσάι, ἄρχιζε τόν ψαλμό. “Σή-η-η-μερον κρεμᾶ-α-α-ται ἐπί ξύ-υ-υλου, ὁ ἐν ὕ-υ-υ-δασι τήν γῆν κρεμά-α-α-σα-α-α-ς.» Ἡ μητέρα, πού τήν Μεγάλη Ἑβδομάδα ἦταν καί τά πρωινά στό σπίτι, καθώς τό σχολεῖο ἦταν κλειστό, δυσανασχετοῦσε. «Μήν ἀρχίζεις τά πένθιμα πρωί-πρωί» ἔλεγε καί ἄρχιζε τίς ἑτοιμασίες γιά τό βάψιμο τῶν αὐγῶν. Ὑπέροχη ἐμπειρία, τό γυάλισμα τῶν αὐγῶν μέ τήν πετσετούλα, ποτισμένη ἐλαφρά μέ λάδι. Κι ὕστερα, ἡ τοποθέτησή τους στήν πιατέλα, προσεκτικά, σέ σχηματισμό. Τό μεσημέρι, σουπίτσα μέ λαδάκι (τήν Μ. Πέμπτη τό λάδι ἐπιτρέπεται) καί τό ἀπόγευμα, οἱ ἑτοιμασίες γιά τήν ἐκκλησία.

Πάντα εἴχαμε τήν γιαγιά στό σπίτι μας τήν Μ. Ἑβδομάδα. Ὅλο τόν χρόνο ἔμενε στόν θεῖο μας, ἀλλά τήν Μ. Ἑβδομάδα τήν εἴχαμε σπίτι. Ἑτοίμαζε, λοιπόν, τό πτυσσόμενο σκαμνάκι της, ἔπαιρνε μαζί καί τό κερί της καί πηγαίναμε ἀπό τούς πρώτους στόν ναό. Καθώς εἶχε «τό μέσον», ἀφοῦ ὁ ἐγγονός της ἦταν «παπαδάκι», εὕρισκε καλή θέση, κοντά στό σημεῖο ὅπου θά στηνόταν ὁ Σταυρός. Εἶχε μαζί καί τά μαντηλάκια της, λευκά, μέ μαῦρο περίγραμμα, σέ ἔνδειξη ἀενάου πένθους γιά τόν παπποῦ καί καθόταν, ἔχοντας πάντα στό τσαντάκι της, ἕνα μικρό μπουκαλάκι μέ κολώνια, γιά νά τό φέρνει συχνά στήν μύτη της, γιά νά «τῆς ἀνοίγει ἡ ἀναπνοή», ὅπως ἔλεγε. Κι ἐγώ, κρατοῦσα κορδωμένος τήν λαμπάδα στά «δώδεκα Εὐαγγέλια» καί ἀκολουθοῦσα τούς ἱερεῖς καθ’ ὅλη τήν διάρκεια τῆς Ἀκολουθίας.

Θά πρέπει νά αἰσθανόμουν τοὐλάχιστον ὡς ὁ Λῶρενς Ὀλίβιε, ὑποδυόμενος τόν Ἅμλετ! Δώδεκα φορές στήν σκηνή! Ἄχ, ἡ Μεγάλη Πέμπτη, ἡ θλιμμένη ἡμέρα τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδας, ἦταν ἡ πιό σημαντική ἀπ’ ὅλες.

Ἀργότερα, κατάλαβα τά λόγια τοῦ Γιάννη Τσαρούχη: «Ἡ Ἐκκλησία παίζει τό ἴδιο ἔργο δύο χιλιάδες χρόνια, κι ἔχει πάντα κόσμο!»…