Τό Ἅγιο Ὄρος καί τό Εὐρωπαϊκό Δίκαιο

Πρόσφατο δημοσίευμα τῆς ἱσπανικῆς ἐφημερίδας «El País» ἐπανέφερε στό προσκήνιο τό ἄβατο τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Ἡ Ἱσπανίδα εὐρωβουλευτής Lina Gálvez, πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς Δικαιωμάτων τῶν Γυναικῶν καί Ἰσότητας τῶν Φύλων (FEMM), ὑποστήριξε ὅτι τό ἄβατο ἀντίκειται στήν ἰσότητα τῶν φύλων, προτείνοντας νά συζητηθεῖ ἡ εὐρωπαϊκή χρηματοδότηση τοῦ Ἁγίου Ὄρους.[1]

• Νικόλαος Αναδιώτης*

Ὡστόσο, τό ζήτημα δέν εἶναι καινούργιο γιά τήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση. Πρῶτον, τό ἄρθρο 105 τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος κατοχυρώνει τό Ἅγιο Ὄρος ὡς αὐτοδιοίκητο τμῆμα τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους, σύμφωνα μέ τό ἀρχαῖο προνομιακό καθεστώς του.

Δεύτερον, κατά τήν προσχώρηση τῆς Ἑλλάδας στίς Εὐρωπαϊκές Κοινότητες, τά κράτη μέλη υἱοθέτησαν εἰδική Κοινή Δήλωση, ἀναγνωρίζοντας ὅτι τό καθεστώς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπως κατοχυρώνεται συνταγματικά, δικαιολογεῖται ἀποκλειστικά ἀπό πνευματικούς καί θρησκευτικούς λόγους. Ἡ Κοινότητα δεσμεύθηκε νά τό λαμβάνει ὑπόψη τόσο κατά τήν ἐφαρμογή ὅσο καί κατά τήν μελλοντική διαμόρφωση τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου.[2]

Ἀντίστοιχη ἀναγνώριση περιλήφθηκε κατά τήν προσχώρηση τῆς Ἑλλάδας στό κεκτημένο τοῦ Σένγκεν, μέ πρόβλεψη ὅτι τό ἰδιαίτερο καθεστώς θά λαμβάνεται ὑπόψη κατά τήν ἐφαρμογή καί τήν μελλοντική διαμόρφωση τῶν σχετικῶν κανόνων.[3]

Ἡ Εὐρωπαϊκή Ἐπιτροπή ἔχει ἤδη ἐξετάσει τό ζήτημα. Τό 2001, ἀπαντῶντας σέ ἐρώτηση τοῦ Βρεταννοῦ εὐρωβουλευτῆ Glyn Ford, ἡ ὁποία ἀφοροῦσε καί τήν κοινοτική χρηματοδότηση, ὑπενθύμισε τήν εἰδική Δήλωση τοῦ 1979 καί διευκρίνισε ὅτι, λόγῳ τοῦ θρησκευτικοῦ χαρακτήρα τῆς παράδοσης, δέν σχεδίαζε μέτρα γιά τήν ἄρση τοῦ ἀβάτου.[4]

Τό 2013, ἀπαντῶντας σέ ἐρώτηση τοῦ Ὁλλανδοῦ εὐρωβουλευτῆ Daniël van der Stoep σχετικά μέ τήν ἰσότητα τῶν φύλων, ἡ Ἐπιτροπή ἐπανέλαβε ὅτι οἱ εἰδικές Δηλώσεις γιά τό Ἅγιο Ὄρος ἐξακολουθοῦν νά εἶναι ἔγκυρες καί σημαντικές γιά τήν ἑρμηνεία καί ἐφαρμογή τοῦ δικαίου τῆς Ἕνωσης.[5]

Παράλληλα, τό ἄρθρο 17 τῆς Συνθήκης γιά τήν Λειτουργία τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης προβλέπει ὅτι ἡ Ἕνωση σέβεται τό καθεστώς τῶν Ἐκκλησιῶν καί τῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων βάσει τοῦ ἐθνικοῦ δικαίου.[6]

Ὁ Χάρτης Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων κατοχυρώνει τήν ἰσότητα τῶν φύλων (ἄρθρο 23), τήν θρησκευτική ἐλευθερία (ἄρθρο 10) καί τόν σεβασμό τῆς θρησκευτικῆς καί πολιτιστικῆς πολυμορφίας (ἄρθρο 22). Ἐπί πλέον, τό ἄρθρο 51 διευκρινίζει ὅτι ὁ Χάρτης δέν διευρύνει τίς ἁρμοδιότητες τῆς Ἕνωσης.

Τέλος, ἡ Ἱερά Ἐπιστασία ἔχει ἀναφερθεῖ κατά καιρούς στό ἄβατο ὡς παράδοση 1.200 ἐτῶν, ἐπικαλούμενη θρησκευτική ἐλευθερία καί αὐτοδιοίκητο, καί ἔχει καλέσει τό ἑλληνικό κράτος νά ἀναλάβει πρωτοβουλίες γιά τήν προστασία τοῦ εἰδικοῦ καθεστῶτος τοῦ Ἁγίου Ὄρους μέσα στήν ΕΕ.

Συνεπῶς, κάθε συζήτηση γιά τό ἄβατο καί τήν εὐρωπαϊκή χρηματοδότηση ὀφείλει νά συνεκτιμᾶ τό σύνολο αὐτοῦ τοῦ πλαισίου. Τό Ἅγιο Ὄρος δέν βρίσκεται ἐκτός τοῦ εὐρωπαϊκοῦ δικαίου καί τό ἰδιαίτερο καθεστώς του ἔχει ἀναγνωριστεῖ ἐπανειλημμένα στό πλαίσιο τῆς εὐρωπαϊκῆς ἔννομης τάξης.

[1] El País, 29.9.2026

[2] EUR-Lex – Κοινή Δήλωση γιά τό Ἅγιο Ὄρος, Πράξη Προσχώρησης τῆς Ἑλλάδας

[3] EUR-Lex – Προσχώρηση τῆς Ἑλλάδας στήν Συμφωνία Σένγκεν, Κοινή Δήλωση γιά τό Ἅγιο Ὄρος

[4] Εὐρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Ἀπάντηση τῆς Ἐπιτροπῆς E-1055/2001

[5] Εὐρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Ἀπάντηση τῆς Ἐπιτροπῆς E-003271/2013

[6] EUR-Lex – ΣΛΕΕ, ἄρθρο 17

* Εὐρωβουλευτής, Ἀνεξάρτητο Μέλος τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Κοινοβουλίου, Δημοκρατικό Πατριωτικό Λαϊκό Κίνημα «ΝΙΚΗ»

Οἱ θέσεις ἐκφράζουν ἀποκλειστικά τόν εὐρωβουλευτή. Τό Εὐρωπαϊκό Κοινοβούλιο δέν φέρει καμμία εὐθύνη γι’ αὐτές.