Ἡ ἐπιστροφή τοῦ παντοτινοῦ

HTAN ΣΥΜΠΤΩΣΗ ἀλλά εὐλογημένη σύμπτωση!

Νά ὁδηγεῖς στήν ἐθνική ὁδό, νά βρίσκεσαι ἔξω ἀπό τήν Λαμία πού εἶναι ἡ γενέτειρά του καί νά ἀκοῦς τήν Παρασκευή τό ἀπόγευμα τόν ἀείμνηστο συγγραφέα καί κριτικό θεάτρου, Κώστα Γεωργουσόπουλο, στό Τρίτο Πρόγραμμα. Στήν ἐξαιρετική ἐκπομπή τοῦ Δαυίδ Ναχμία. Νά τόν ἀκοῦς ὡς ψυχή ζῶσα. Νά σέ ξεναγεῖ στά μονοπάτια τῆς σκέψης στήν ἀνωτερότητα τοῦ ἑλληνισμοῦ ἀλλά καί στά μεγάλα ἐλαττώματά του.

Βρίθει ἐλαττωμάτων ὁ ἑλληνισμός, γιατί νά τό κρύψωμεν ἄλλως τε. Καί ὁ Γεωργουσόπουλος, σέ μιά σπάνια ἐκπομπή ἀρχείου, πού μεταδόθηκε τόν Ἰούλιο τοῦ 2017 λίγο μετά τόν θάνατο τοῦ Κώστα Μουρσελᾶ στήν Ἑλληνική Ραδιοφωνία, εἶχε τό θάρρος νά τά περιγράψει. Εἶχε τό θάρρος νά πεῖ ὅτι ἡ ταλαιπωρημένη γενιά του ἄλλα ὀνειρευόταν, μά δέν τά βρῆκε. Κι ἄς πίστευε ὅτι θά τά βρεῖ. Κι ἄς πέρασε κατοχή, πόλεμο, Ἐμφύλιο καί δικτατορία.

Ὅπως σημείωσε ὁ μεγάλος κριτικός θεάτρου μας, «ἡ χώρα αὐτή ἔχει πολύ μεγάλες ἀγκυλώσεις» καί τίς συμπύκνωσε σέ μία φράση: «Ἡ εὐκαιρία προβολῆς πού δίδεται μέ εὐκολία στίς μετριότητες». Τό εἶπε πολύ εὐγενικά. Μοῦ θύμισε κάτι πού εἶπε προσφάτως ὁ Γιάννης Μπέζος σέ τηλεοπτική συνέντευξή του: «Ἡ Ἑλλάδα εἶναι ἡ χώρα στήν ὁποία γίνονται φίρμες οἱ ἀπατεῶνες».

Ὁ συγγραφέας ἀποκάλυψε ἐπίσης ὅτι δέν πῆρε ποτέ χρήματα ἀπό τό κράτος ὅταν διένειμε συγγράμματά του στό πανεπιστήμιο, γι’ αὐτό, ὅπως εἶπε, «δέν ἔχω σπίτι ἀλλά μένω στό νοίκι.» Διεκτραγώδησε μάλιστα τήν οἰκονομική κατάστασή του, καθώς τό κράτος τοῦ εἶχε κατασχέσει περίπου 7.000€ ἀπό τόν τραπεζικό του λογαριασμό καί τόν εἶχε ἀφήσει μέ 150€ γιά χρέη πρός τά ἀσφαλιστικά ταμεῖα τοῦ δημόσιου θεατρικοῦ ὀργανισμοῦ πού ἦταν πρόεδρος. Καί χωρίς νά χάνει τό χιοῦμορ του εἶπε ὅτι ἐπιδίωξε τήν ἐπανεκλογή γιατί ἄν ἐπρόκειτο νά πάει φυλακή τοὐλάχιστον νά πήγαινε ὡς …πρόεδρος. Καί αὐτό τό «πρόεδρος» τό εἶπε μέ βροντώδη φωνή. Μέ διακριτό τόν τόνο τῆς ἐνόχλησης: Πρόεδρος!

.Ἐκτός ἀπό τά ἐλαττώματά μας ὅμως περιέγραψε καί τῆς ἀνωτερότητες τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Μέ σπάνιο θάρρος γιά προοδευτικό διανοούμενο ἔκανε ἄμεση σύγκριση τῶν διαφορῶν τοῦ προτεσταντισμοῦ μέ τήν ὀρθοδοξία. Ὅπως ἐξήγησε στόν προτεσταντισμό, καλός χριστιανός θεωρεῖται αὐτός πού ἔχει χρήματα στήν τράπεζα αὐτός πού μπορεῖ καί ἀποταμιεύει, οἱ ἄλλοι εἶναι ἄχρηστοι. Περιέγραψε μάλιστα τούς προτεστάντες ἀναφερόμενος καί στά δάνεια πού συνῆψε ἡ Ἑλλάδα μέ τήν Γερμανία ὡς «ἔμπορους χρημάτων». Ἐξήγησε μάλιστα ὅτι αὐτή τους ἡ σκέψη ἔχει ὡς βάση μιά παραβολή στό εὐαγγέλιο μέ ἕναν δοῦλο ὁ ὁποῖος πῆρε ἕνα δηνάριο καί ἐπέστρεψε τρία στό ἀφεντικό του. Αὐτό εἶναι τό πρότυπό τους, ὅπως ὑποστήριξε. Τό ἀντιδιέστειλε μέ τήν ὀρθοδοξία, ἡ ὁποία τήν Μεγάλη Δευτέρα, τήν Μεγάλη Τρίτη, τήν Μεγάλη Τετάρτη, ἑορτάζει, τιμᾶ τήν πόρνη, τόν ληστή, κάθε ἕναν πού ἔχει ἀδυναμίες.

Καί προσέθεσε ὅτι τό παραδοσιακό ἔθιμο πού εἶχαν οἱ Ἕλληνες νά σπᾶνε πιάτα στόν γάμο τῶν παιδιῶν τους ἔχει ὡς ἀφετηρία τήν ὑποτίμηση τῆς ὕλης. Ὅτι ἀδιαφοροῦν γιά τήν ὕλη. Τόσο συμπυκνωμένο ὁρισμό τῆς ὀρθοδοξίας δέν ἄκουσα ξανά ποτέ. Ἦταν συγκλονιστικός. Ὡστόσο, ὅπως ἐξήγησε ἴδιος, ἦταν αἱρετικός ὅταν κλήθηκε νά ἀπαντήσει κατά τήν διάρκεια τοῦ κατηχητικοῦ στήν ἐρώτηση ποιό βιβλίο θά παίρνατε μαζί σας σέ περίπτωση πού καταστρεφόταν ἡ γῆ καί ἔπρεπε νά ἀλλάξετε πλανήτη. Ὅλα τά παιδιά ἀσφαλῶς ἀπαντοῦσαν τήν Ἁγία Γραφή.

Ἐκεῖνος ὅμως ἀπάντησε τήν «Ὀρέστεια» τοῦ Αἰσχύλου. Καί ὅταν ὁ θεολόγος τόν ρώτησε «Κωστάκη, γιατί», ἀπάντησε ὅτι «ἀκόμα κι ἄν καταστραφεῖ ἡ γῆ ὁ Θεός θά ξαναστείλει τόν Χριστό πού τήν ἀγαπᾶ γιά νά τήν ἀναστήσει, ἀλλά Ὀρέστεια δέν θά ὑπάρξει ξανά ποτέ ποτέ χωρίς Αἰσχύλο.»

Ἦταν ἕνας μεγάλος Ἕλληνας ὁ Γεωργουσόπουλος, πού ἀνέδειξε τό νεοελληνικό θέατρο καί τήν ἀρχαία ἑλληνική γραμματεία. Ὅρισε σ’ αὐτήν τήν συνέντευξη στόν κύριο Ναχμία τήν ἑλληνικότητα ὡς «τήν ἐπιστροφή στό παντοτινό.» Αὐτό πού λέγαμε ρίζες κάποτε. Τί ἐξαίσιος ὁρισμός. Ὑπενθύμισε μάλιστα ὅτι ὁ Ὀδυσσέας Ἐλύτης ὅταν παρέλαβε τό νόμπελ στήν Σουηδία τόνισε ὅτι ἀνήκει σέ μιά γενιά ποιητῶν, ἀρχιτέκτονας τῆς ὁποίας ἦταν ὁ Ὅμηρος καί πώς σέ αὐτήν τήν ἀκαδημία ἐπιστημῶν κατέθεσε τίς ἴδιες λέξεις μέ ἐκεῖνον: θάλασσα, οὐρανός, ψυχή, ἔρως.

Δέν εἶναι ὁ μοναδικός αὐτῆς τῆς γενιᾶς πού προέρχεται ἀπό τήν Κεντροαριστερά, πού διακήρυξε τήν ἐπιστροφή στίς ρίζες. Τό εἶχε κάνει καί ὁ Γιάννης Μαρκόπουλος μέ τά μοναδικά ἔργα τά ὁποῖα ἀντέχουν μέχρι καί σήμερα στόν χρόνο μέ τήν φωνή τοῦ Νίκου Ξυλούρη. Οἱ πλανόδιοι μουσικοί αὐτά παίζουν. Ὡστόσο, παρά τό γεγονός ὅτι ἦταν μέ τήν καλή ἔννοια τοῦ ὅρου προοδευτικός, ὁ Γεωργουσόπουλος θυμήθηκε μέ δηκτικό τρόπο στήν συνέντευξη αὐτή πώς ἡ Ἀριστερά καί τό σωματεῖο τῶν ἠθοποιῶν πολέμησε στήν δεκαετία τοῦ ’70 τίς …ὀντισιόν. Τήν ἀξιολόγηση. Κάτι πού θεωρεῖται σήμερα αὐτονόητο, δέν ἦταν τότε ἀποδεκτό. Θυμήθηκε ἐπίσης μέ θάρρος ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς ἦταν αὐτός πού ἀνταποκρίθηκε στήν πρότασή του κάθε ἠθοποιός πού βγαίνει στήν Ἐπίδαυρο καί ὥς τότε ὑποαμειβόταν νά παίρνει τοὐλάχιστον τήν συλλογική σύμβαση.

Ἔπλεξε μάλιστα τό ἐγκώμιο τοῦ Πρωθυπουργοῦ, γιατί πῆγε κόντρα σέ συντηρητικές εἰσηγήσεις νά ἀπορρίψει τήν πρότασή του. Ὁ Γεωργουσόπουλος ἦταν ἕνας σεμνός καί δύσκολος ἄνθρωπος πού πατοῦσε πολύ γερά στά πόδια του γιατί ἀγαποῦσε τό διάβασμα. Πάντα πρίν κοιμηθεῖ διάβαζε. Ἀκόμα καί ὅταν νοσηλευόταν στό νοσοκομεῖο. Ἀρρώστια τό ἀποκαλοῦσε χαριτωμένα τό διάβασμα. Λυπᾶμαι πού δέν διασταυρώθηκαν οἱ δρόμοι μας γιά νά τόν γνωρίσω, ἔστω κι ἄν καθυστερημένα πληροφορήθηκα ὅτι ἔγραψε μία ἐξαιρετική κριτική γιά τό πρῶτο βιβλίο μου γιά τόν Καραμανλῆ τό 2011. Γιά μένα. Ὁ Γεωργουσόπουλος. Τί τιμή καί εὐθύνη μαζί!

Τό σημείωμα αὐτό τό γράφω ἀπό τήν Ξάνθη. Αὐτός ἦταν ὁ τελικός προορισμός μου. Καί, ὦ τῆς σύμπτωσης, τό ἐργοστάσιο τυποποίησης καί συσκευασίας πού ἐγκαινίασε τό Σάββατο τό μεσημέρι ὁ πρώην

Πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλῆς στό χωριό Διομήδεια τοῦ Δήμου Ἀβδήρων τῆς Ξάνθης ὀνομάζεται Grecials. Μέ ἔμφαση στήν ἑλληνικότητα λοιπόν. Ἠθικό δίδαγμα. Ὅ,τι λέμε πάντα βρίσκει τόν δρόμο του.

Πάντα ἔχει ἕνα νόημα.

Τήν ὥρα πού ὁ τοπικός ὀρθόδοξος βοηθός ἐπίσκοπος Πολυστύλου Σωφρόνιος εὐλογοῦσε τά ἐγκαίνια τοῦ ἐργοστασίου πού φέρει ἀκριβῶς αὐτό τό ὄνομα, κοίταξα κάπου ψηλά: μέ τόση ἀγάπη πού εἶχε στήν ἑλληνικότητα ὁ Γεωργουσόπουλος, δέν μπορεῖ, κάπου ἐκεῖ θά ἦταν ἀπό πάνω μας καί θά τριγύριζε. Παρατηρῶντας τά σκαμμένα αὐθεντικά πρόσωπα τῶν ἀγροτῶν μας καί τεντώνοντας τήν ἀξεπέραστη τιράντα του.