Ἡ ἄνοδος τῶν θρησκευτικῶν ὀργάνων ἐπίλυσης διαφορῶν καί ἡ ἀπάντηση τῶν εὐρωπαϊκῶν κυβερνήσεων, ὅπως τῆς Ἰταλίας, μέ ἀπαγορεύσεις καί κόκκινες γραμμές
Ἡ περιφέρεια τοῦ Βένετο στήν βορειοανατολική Ἰταλία κρύβει πολλά μυστικά.
Πίσω ἀπό τίς πόλεις-μουσεῖα, τήν Βενετία καί τήν Βερόνα, βρίσκεται μιά ἀπό τίς πιό δυναμικές βιομηχανικές περιοχές τῆς χώρας, πού ἀποτελεῖ ταυτόχρονα προπύργιο τῆς Λέγκας τοῦ Βορρᾶ καί πόλο ἕλξης μεταναστῶν.
- Τῆς ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΝΑΞΑ
Στίς ἀρχές Ὀκτωβρίου, ἡ Πάδοβα τῶν 200.000 κατοίκων βρέθηκε στό ἐπίκεντρο μιᾶς ἀντιπαράθεσης πού πῆρε ἐθνικές διαστάσεις: ὁ δικηγόρος Φραντσέσκο Μινουτίλλο, μέλος τοῦ ἐθνικιστικοῦ κόμματος Futuro Nazionale («Ἐθνικό Μέλλον»), κατήγγειλε ἐπίσημα στήν εἰσαγγελία τῆς ἰταλικῆς μεγαλούπολης τήν δημιουργία ἑνός ἰσλαμικοῦ δικαστηρίου.
Ἡ πόλη τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου φιλοξενεῖ ἀπό τόν περασμένο Μάρτιο ἕνα ἰσλαμικό διαιτητικό δικαστήριο, τό ὁποῖο δημιουργήθηκε ἀπό μιά κοινοτική ὀργάνωση. Τά ἱδρυτικά του μέλη τάσσονται ἀνοιχτά ὑπέρ «τῆς ἀναγνώρισης τῶν διαιτητικῶν ἀποφάσεων πού βασίζονται στήν σαρία». Ἡ ἱδρυτική πράξη τοῦ διαιτητικοῦ ὀργάνου ἀναφέρει ρητά ὅτι σκοπός του εἶναι ἡ προώθηση «τῆς κουλτούρας τῆς διαιτησίας ὡς μεθόδου ἐπίλυσης διαφορῶν στό ἐσωτερικό τῆς ἰταλικῆς ἰσλαμικῆς κοινότητας».
Ὁ πρόεδρος τοῦ φορέα, Ὀμάρ Βανίν, 36 ἐτῶν, δικηγόρος μέ εἰδίκευση στό εὐρωπαϊκό δίκαιο, μίλησε στόν τοπικό τηλεοπτικό σταθμό TV7 Triveneta. Ἀπέρριψε τόν χαρακτηρισμό τοῦ τακτικοῦ δικαστηρίου καί παρουσίασε τήν πρωτοβουλία ὡς διαιτητικό ὄργανο γιά τήν ἐπίλυση περιουσιακῶν καί ἐμπορικῶν διαφορῶν, ἐπικαλούμενος ὡς παράδειγμα τά ἀθλητικά δικαστήρια. «Ὅπως ἔχει συμβεῖ καί σέ ἄλλες χῶρες, ἐνδέχεται μέλη μιᾶς θρησκευτικῆς κοινότητας νά ἀναθέτουν τίς διαφορές τους […] σέ πρόσωπα πού ἐπιφορτίζονται μέ τήν ἐπίλυσή τους μέσῳ διαιτησίας.
Τά πρόσωπα αὐτά μποροῦν ἔτσι νά λαμβάνουν ἀποφάσεις ἐμπνεόμενα ἀπό τό δίκαιο τῆς σαρία, ὑπό τήν προϋπόθεση ὅτι αὐτό δέν προσκρούει στίς θεμελιώδεις ἀρχές τῆς ἰταλικῆς ἔννομης τάξης» ὑποστήριξε ὁ Ὀμάρ Βανίν. Μέχρι στιγμῆς, τό συγκεκριμένο διαιτητικό ὄργανο δέν φέρεται νά ἔχει ἐκδικάσει καμμία ὑπόθεση. Παράλληλα, ἡ Ἕνωση Ἰσλαμικῶν Κοινοτήτων καί Ὀργανώσεων τῆς Ἰταλίας ἀποστασιοποιήθηκε ἀπό τήν πρωτοβουλία μέ κατηγορηματικό τρόπο.
Ἐρωτηθείς ἀπό τά μέσα ἐνημέρωσης, ὁ ὑπουργός Δικαιοσύνης, Κάρλο Νόρντιο, διευκρίνισε ὅτι βρίσκεται σέ ἐξέλιξη προκαταρκτική ἔρευνα, προσθέτοντας ὅτι «ὁ ἰταλικός νόμος δέν ἀποτελεῖ ἀντικείμενο διαπραγμάτευσης». Μετά τήν ἀνακοίνωση, τόν Σεπτέμβριο, τῆς ἀπαγόρευσης τῆς μπούρκας στά σχολεῖα, ἡ κυβέρνηση τῆς Τζώρτζια Μελόνι βρίσκεται γιά ἀκόμη μία φορά ἀντιμέτωπη μέ μία ἀπό τίς συνέπειες τῆς πολυπολιτισμικότητας. Μέσα σέ λίγες δεκαετίες, τό Βένετο ἔγινε ἡ τρίτη περιφέρεια τῆς Ἰταλίας μέ τόν μεγαλύτερο πληθυσμό μουσουλμάνων, ὁ ὁποῖος ἐκτιμᾶται μεταξύ 150.000 καί 170.000 ἀτόμων. Οἱ περισσότεροι μουσουλμᾶνοι προέρχονται ἀπό τό Μαγκρέμπ, τήν Ἀλβανία καί τήν Νότια Ἀσία. Στήν ἐπαρχία τῆς Πάδοβας, ὁ ἀριθμός τῶν πολιτῶν ἀπό τό Μπανγκλαντές αὐξήθηκε κατά 70% μέσα στά τελευταῖα ἕξι χρόνια.
Ἡ ὑπόθεση δέν περιορίζεται στό κατά πόσο εἶναι νόμιμη ἡ λειτουργία ἑνός ἰσλαμικοῦ διαιτητικοῦ ὀργάνου. Ἀγγίζει εὐρύτερα ζητήματα, ὅπως ἡ αὔξηση τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μουσουλμάνων στήν Ἰταλία, ἡ συνύπαρξη διαφορετικῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων καί τά ὅρια τῆς ἐφαρμογῆς θρησκευτικῶν κανόνων σέ μιά εὐρωπαϊκή ἔννομη τάξη. Ἡ κυβέρνηση τῆς Τζώρτζια Μελόνι ὡστόσο ἐπιλέγει νά ἀντιμετωπίσει τό ζήτημα κυρίως μέσα ἀπό τό νομικό πλαίσιο, μέ ἐπίκεντρο τό κατά πόσο καί ὑπό ποιές προϋποθέσεις μπορεῖ νά ἀναγνωριστεῖ μιά τέτοια διαιτησία.
Τό νομικό ζήτημα τῆς σαρία
Σέ νομικό ἐπίπεδο, δέν ἔχει ἀκόμη ἀποδειχθεῖ ὅτι ἡ λειτουργία ἑνός ἰσλαμικοῦ διαιτητικοῦ ὀργάνου εἶναι παράνομη. Μετά τήν μεταρρύθμιση Καρτάμπια τοῦ 2022, γιά τήν καλύτερη λειτουργία τῆς δικαιοσύνης, τά ἄρθρα 806 καί 822 τοῦ Κώδικα Πολιτικῆς Δικονομίας ἐπιτρέπουν τήν προσφυγή στήν διαιτησία γιά ὁρισμένες διαφορές. Σέ ἕνα διαιτητικό ὄργανο, ὑπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, οἱ διαιτητές μποροῦν νά ἐπιλύουν διαφορές μέ βάση τήν νομοθεσία ἄλλων χωρῶν ἤ ἄλλους νομικούς κανόνες.
Ἡ συζήτηση μεταξύ τῶν νομικῶν κύκλων τῆς Ἰταλίας μόλις ξεκίνησε. Σέ ὑπόμνημα πού ἀποκαλύφθηκε στόν Τύπο, ὁ πρόεδρος τοῦ διαιτητικοῦ ὀργάνου τῆς Πάδοβας, ὁ δικηγόρος Ἀννιμπάλε Μαντοβάνι, ἐπιχειρηματολόγησε ὑπέρ τῆς νομιμότητας τῆς δημιουργίας τοῦ ἀντίστοιχου ἰσλαμικοῦ φορέα. Σύμφωνα μέ τήν ἐφημερίδα «Il Fatto Quotidiano», ὁ καθηγητής Νομικῆς, Φιλίππο Ντανόβι, ἕνας ἀπό τούς συντάκτες τῆς μεταρρύθμισης Καρτάμπια, θεωρεῖ πιθανή τήν ἀναγνώριση μιᾶς ἰσλαμικῆς διαιτησίας, καθώς ἀρκετές ξένες νομοθεσίες ἐνσωματώνουν διατάξεις τῆς σαρία. Θέτει ὡστόσο ὡς ἀπαραίτητη προϋπόθεση τόν σεβασμό τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν τοῦ ἰταλικοῦ δικαίου, ἰδίως τῆς δημόσιας τάξης καί τῆς ἀρχῆς τῆς ἑκατέρωθεν ἀκρόασης τῶν διαδίκων.
Τόν Αὔγουστο τοῦ 2025, ἕνα δικαστήριο στήν Βιέννη τῆς Αὐστρίας δημιούργησε προηγούμενο ἐντός τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης, ἐπικυρώνοντας τήν ἐκτέλεση μιᾶς διαιτητικῆς ἀπόφασης πού βασιζόταν στό ἰσλαμικό δίκαιο, στό πλαίσιο περιουσιακῆς διαφορᾶς. Ἡ ὑπόθεση τῆς Πάδοβας πάντως δέν ἀποτελεῖ μεμονωμένο ἐπεισόδιο, ἀλλά ἐντάσσεται σέ μιά εὐρύτερη πολιτική καί κοινωνική ἀντιπαράθεση στήν Ἰταλία γιά τήν μετανάστευση, τήν θρησκευτική ἔκφραση καί τά ὅρια τῆς ἐνσωμάτωσης. Ἡ κυβέρνηση τῆς Τζώρτζια Μελόνι ἐπιχειρεῖ νά θέσει σαφέστερους κανόνες τόσο στό πεδίο τῆς ἐκπαίδευσης ὅσο καί στήν σχέση θρησκευτικῶν πρακτικῶν καί κρατικῆς νομιμότητας.
Περιορισμοί στά ἰταλικά σχολεῖα
Στό πλαίσιο αὐτό, ἡ ἰταλική κυβέρνηση ἐνέκρινε τόν Σεπτέμβριο νομοθεσία πού ἀπαγορεύει τήν μπούρκα καί τό νικάμπ στά σχολεῖα, ἐνῷ προβλέπει ἀνώτατο ὅριο 30% στούς ἀλλοδαπούς μαθητές πού δέν διαθέτουν ἐπαρκῆ γνώση τῆς ἰταλικῆς γλώσσας ἀνά τάξη. Ἀπό τό μέτρο ἐξαιροῦνται τά παιδιά ἀλλοδαπῶν πού ἔχουν ἐγγραφεῖ σέ ἰταλικό νηπιαγωγεῖο ἤ πού ἔχουν ἤδη ὁλοκληρώσει τήν φοίτηση στίς πρῶτες δύο τάξεις τοῦ δημοτικοῦ.
Παράλληλα, οἱ γονεῖς παιδιῶν πού ἀντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες ἔνταξης ἤ ἔχουν κακές σχολικές ἐπιδόσεις θά ὑποχρεώνονται νά παρακολουθοῦν δωρεάν μαθήματα ἰταλικῶν, μέ πρόστιμο πού θά κυμαίνεται ἀπό 200 ἕως 1.000 εὐρώ σέ περίπτωση μή συμμόρφωσης μέ τούς δύο νέους αὐτούς κανόνες. Τά μέτρα πρόκειται νά ἰσχύσουν ἀπό τήν ἑπόμενη σχολική χρονιά καί, ὅπως ἔγινε γνωστό, τά σχολεῖα μέ μεγάλο ποσοστό ξένων μαθητῶν θά μποροῦν νά ζητήσουν νέες οἰκονομικές ἐνισχύσεις γιά τήν ἔναρξη εἰδικῶν κύκλων μαθημάτων ἰταλικῆς γλώσσας. Γιά τούς τυχόν «ὑπεράριθμους μαθητές» θά πρέπει πάντως νά βρεθοῦν νέα σχολεῖα σέ κοντινή ἀπόσταση ἀπό τόν τόπο μόνιμης κατοικίας τους.
Τά μέτρα ἔχουν προκαλέσει ἀντιδράσεις, μέ τήν ἀντιπολίτευση νά καταγγέλλει ἕνα νέο «κυνήγι μαγισσῶν» σέ βάρος τῶν παιδιῶν. «Πρόκειται γιά λογικά μέτρα, τά ὁποῖα δέν διχάζουν, ἀλλά βοηθοῦν τούς μαθητές νά ἐνταχθοῦν πραγματικά, μέ σεβασμό στόν νόμο, ἀποφεύγοντας τίς τάξεις-γκέττο καί προσφέροντας σέ ὅλους τίς ἴδιες εὐκαιρίες» τόνισε σέ μήνυμά της ἡ Ἰταλίδα Πρωθυπουργός, Τζώρτζια Μελόνι. «Ὅλες οἱ διεθνεῖς μελέτες μᾶς λένε ὅτι ἡ συμμετοχή τῶν γονέων στήν ἐκπαιδευτική πορεία τῶν παιδιῶν τους εἶναι βασικῆς σημασίας γιά τήν συνολική σχολική ἀπόδοση. Ὑπάρχουν στοιχεῖα καί συστάσεις τοῦ ΟΟΣΑ πρός αὐτήν ἀκριβῶς τήν κατεύθυνση» πρόσθεσε ὁ Ἰταλός ὑπουργός Παιδείας, Τζουζέππε Βαλντιτάρα.
Ἡ μαντήλα πού πυροδότησε ρῆγμα στίς σχέσεις Τουρκίας–Ἀζερμπαϊτζάν
Ἡ συζήτηση γιά τά ὅρια τῆς θρησκευτικῆς ἔκφρασης στό σχολεῖο δέν περιορίζεται ὡστόσο στήν Ἰταλία τῆς Τζώρτζια Μελόνι. Ἀντίστοιχη ἔνταση καταγράφηκε πρόσφατα καί στόν Καύκασο, ὅπου ἡ ἀπόφαση τοῦ Ἀζερμπαϊτζάν νά ἀπαγορεύσει τήν ἰσλαμική μαντήλα στά σχολεῖα προκάλεσε ἀντιδράσεις στό ἐσωτερικό τῆς χώρας, ἀλλά καί τριγμούς στίς σχέσεις της μέ τήν Τουρκία τοῦ Ρετζέπ Ταγίπ Ἐρντογάν, παραδοσιακό σύμμαχο τοῦ Μπακοῦ.
Στό τέλος Σεπτεμβρίου, ἡ κυβέρνηση τοῦ Ἀζερμπαϊτζάν υἱοθέτησε διάταγμα πού ἀπαγορεύει στά σχολεῖα τήν ἔνδυση ἡ ὁποία ἀντιβαίνει στήν ἀρχή τῆς κοσμικότητας, ἀπαγορεύοντας οὐσιαστικά τήν χρήση τοῦ χιτζάμπ. Ἡ ἐφαρμογή τοῦ μέτρου συνοδεύτηκε ἀπό συλλήψεις καί καταγγελίες γιά ἀποκλεισμό μαθητριῶν ἀπό τίς σχολικές αἴθουσες. Σύμφωνα μέ δημοσίευμα τῆς γαλλικῆς ἐφημερίδας «La Croix», οἱ Ἀρχές ἀνακοίνωσαν 37 συλλήψεις, ἐνῷ ἡ ἀντιπολίτευση ὑποστηρίζει ὅτι ὁ ἀριθμός εἶναι σημαντικά ὑψηλότερος.
Ἡ ἀπόφαση ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη σημασία σέ μιά χώρα ὅπου ἡ πλειοψηφία τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι μουσουλμᾶνοι, κυρίως σιίτες, ἀλλά τό κράτος διατηρεῖ κοσμικό χαρακτῆρα. Ὡστόσο, δέν εἶναι ἡ πρώτη φορά πού τό ζήτημα τῆς μαντήλας προκαλεῖ ἀντιδράσεις: τό 2010, ἡ κυβέρνηση εἶχε ἀναγκαστεῖ νά ὑπαναχωρήσει σέ σχετική ἀπόφαση ἔπειτα ἀπό διαμαρτυρίες. Σήμερα ὅμως ἡ ἀτμόσφαιρα σέ πολιτικό ἐπίπεδο εἶναι διαφορετική, καθώς ἡ ἐξουσία τοῦ Προέδρου, Ἰλχάμ Ἀλίεφ, ἔχει ἑδραιωθεῖ καί τά περιθώρια δημόσιας ἀμφισβήτησης εἶναι περιορισμένα. Οἱ ἀντιδράσεις ξεπέρασαν γρήγορα τά σύνορα τοῦ Ἀζερμπαϊτζάν, φτάνοντας ἕως τήν Τουρκία. Σέ διάφορες πόλεις πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, μέ τήν συμμετοχή κυρίως γυναικῶν, πού κατήγγειλαν τήν ἀπαγόρευση. Γιά τούς ἰσλαμιστικούς καί συντηρητικούς κύκλους τῆς Τουρκίας, τό μέτρο ξυπνᾶ μνῆμες ἀπό τήν ἐποχή κατά τήν ὁποία ἡ μαντήλα ὑπέκειτο σέ αὐστηρούς περιορισμούς στά τουρκικά ἐκπαιδευτικά ἱδρύματα.
Ἡ ἐξέλιξη φέρνει σέ δύσκολη θέση τόν Ρετζέπ Ταγίπ Ἐρντογάν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπανειλημμένα ὑπερασπιστεῖ τήν θρησκευτική ἐλευθερία καί ἔχει ἐπικρίνει τούς περιορισμούς στήν ἰσλαμική ἐνδυμασία. Ἡ πολιτική του, ἄλλως τε, συνδέθηκε μέ τήν ἄρση τῶν ἀπαγορεύσεων τῆς μαντήλας στήν Τουρκία, μετά τήν ἄνοδο τοῦ κόμματός του στήν ἐξουσία τό 2002. Ἡ ἀντιπαράθεση ὡστόσο δέν ἀφορᾶ μόνο στήν θρησκεία. Τό Ἀζερμπαϊτζάν ἀπαγόρευσε τήν εἴσοδο στήν χώρα σέ 31 Τούρκους δημοσιογράφους καί πανεπιστημιακούς πού εἶχαν ἐκφραστεῖ κατά τῆς ἀπαγόρευσης. Παράλληλα, ἡ στενή σχέση τοῦ Μπακοῦ μέ τό Ἰσραήλ προκαλεῖ δυσαρέσκεια σέ μέρος τῆς τουρκικῆς κοινῆς γνώμης, ἰδίως μετά τόν πόλεμο στήν Γάζα.
Οἱ δύο χῶρες διατηροῦν στενούς πολιτισμικούς καί στρατηγικούς δεσμούς. Ἡ συνεργασία τους ὑπῆρξε καθοριστική καί στόν πόλεμο τοῦ Ναγκόρνο-Καραμπάχ τό 2020, ἐνισχύοντας τό σύνθημα «ἕνα ἔθνος, δύο κράτη», πού συνοψίζει τήν στενή σχέση τους. Ἡ διαφωνία γιά τήν μαντήλα ὡστόσο ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ στρατηγική συμμαχία δέν συνεπάγεται ἀπαραίτητα ταύτιση σέ ζητήματα θρησκείας καί ἐσωτερικῆς πολιτικῆς.
Μ.Η.Τ. 232122