Ὁ Ἔντουαρντ Ντάνιελ Κλάρκ, μέσῳ δωροδοκίας, κατάφερε νά πάρει ἀπό τόν κυβερνήτη τῆς Ἀθήνας ἄδεια γιά τήν ἀπομάκρυνση τῆς πρώτης Καρυάτιδας
Ἀνάμεσα στά σπουδαῖα γλυπτά πού ἀνέδειξε ἡ ἀρχαία ἑλληνική τέχνη εἶναι ἡ περίφημη «Καρυάτιδα τῆς Ἐλευσίνας», ἡ ὁποία ἀποτελοῦσε ἕνα ἀπό τά δύο ἀγάλματα πού στήριζαν τήν ὀροφή στά Μικρά Προπύλαια, μία ἀπό τίς σημαντικώτερες εἰσόδους στό Ἱερό τῆς Δήμητρας καί τῆς Περσεφόνης στήν ἀρχαία Ἐλευσῖνα.
Αὐτή ἡ δεύτερη Καρυάτιδα, γνωστή πλέον ὡς ἡ «Καρυάτιδα τῆς Ἐλευσίνας», ἀνακαλύφθηκε 90 χρόνια μετά τήν ἀνακάλυψη τῆς πρώτης Καρυάτιδας, ἡ ὁποία ἐκλάπη ἀπό τήν Ἐλευσῖνα τό 1801 ἀπό τόν Ἄγγλο κληρικό Ἔντουαρντ Ντάνιελ Κλάρκ καί σήμερα ἐκτίθεται στό Μουσεῖο Φιτζγουίλιαμ, στό Καίημπριτζ, διατηρούμενη σέ καλή κατάσταση, ἄν καί ἔχει ὑποστεῖ σημαντικές ἀναστηλώσεις.
Ὁ Ἔντουαρντ Ντάνιελ Κλάρκ, μέσῳ δωροδοκίας, κατάφερε νά πάρει ἀπό τόν κυβερνήτη τῆς Ἀθήνας ἄδεια γιά τήν ἀπομάκρυνση τῆς πρώτης Καρυάτιδας, πού μετά τόν ἐκχριστιανισμό τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας τήν ὀνόμαζαν Ἁγία Δήμητρα. Ἡ δωροδοκία προχώρησε μέ ἐπιτυχία, γιατί εἶχε τήν βοήθεια τοῦ Τζιοβάνι Μπατίστα Λουζιέρι, ὁ ὁποῖος ἦταν βοηθός τοῦ λόρδου Ἔλγιν. Τό 2022, ὁ Δῆμος Ἐλευσίνας κατέθεσε αἴτημα ἐπιστροφῆς τῆς Καρυάτιδας «Ἁγία Δήμητρα» στήν Ἑλλάδα.
Τά Μικρά Προπύλαια κατασκευάστηκαν κατά τήν Ρωμαϊκή περίοδο καί λειτουργοῦσαν ὡς μεταβατικός χῶρος ἀνάμεσα στόν ἐξωτερικό κόσμο καί τό ἐσωτερικό τοῦ ἱεροῦ, ἀπό ὅπου περνοῦσαν οἱ μύστες πρίν προσεγγίσουν τούς χώρους τῶν Ἐλευσινίων Μυστηρίων. Θεωρεῖται ὅτι τό ζευγάρι τῶν Καρυάτιδων ἦταν ἐξιδανικευμένα πορτραῖτα τῶν θυγατέρων τοῦ Ἄππιου Κλαύδιου Ποῦλχερ, τοῦ Ρωμαίου ὑπάτου, ὁ ὁποῖος ἀφιέρωσε τήν Πύλη πού ὑποστήριζαν στά Μικρά Προπύλαια μεταξύ 54 καί 48 π.Χ.
Ἡ ἀρχιτεκτονική καί ἡ διακόσμηση τῆς Πύλης μαρτυροῦν τήν μεγάλη ἀκμή πού γνώριζε τότε ἡ Ἐλευσῖνα, ἕνα ἀπό τά σημαντικώτερα θρησκευτικά κέντρα τῆς Ἀρχαιότητας. Ἡ περίφημη «Καρυάτιδα τῆς Ἐλευσίνας» εἶναι κατασκευασμένη ἀπό μάρμαρο καί χρονολογεῖται πιθανώτατα στόν 2ο αἰῶνα μ.Χ., στούς Ρωμαϊκούς Αὐτοκρατορικούς χρόνους, περίοδο κατά τήν ὁποία ἡ Ἐλευσῖνα γνώρισε νέα ἄνθηση, χάρη στό ἐνδιαφέρον τῶν Ρωμαίων αὐτοκρατόρων γιά τά Ἐλευσίνια Μυστήρια.
Ἡ γυναικεία μορφή τοῦ ἀγάλματος ἀποδίδεται ὄρθια, μέ τά χέρια της ὑψωμένα πάνω ἀπό τό κεφάλι, γιά νά συγκρατεῖ «κιστή» τό κυλινδρικό δοχεῖο πού χρησιμοποιεῖτο ἀπό τούς ἀρχαίους γιά πρακτικούς καί μυστικιστικούς σκοπούς. Οἱ κιστίδες πού ἔφεραν στό κεφάλι οἱ δύο Καρυάτιδες πιθανώτατα περιεῖχαν ἱερά ἀντικείμενα γιά τίς τελετουργικές πρακτικές, πού συνδέονταν μέ τήν λατρεία τῆς Δήμητρας.
Τά περίφημα Ἐλευσίνια Μυστήρια, πρός τιμήν τῆς Δήμητρας καί τῆς Περσεφόνης, ἦταν τελετές πού προσείλκυαν προσκυνητές ἀπό ὁλόκληρη τήν Μεσόγειο. Μέσα σέ αὐτό τό περιβάλλον ἀναπτύχθηκε μιά πλούσια καλλιτεχνική παραγωγή, ἡ ὁποία ἀντανακλοῦσε τό κῦρος καί τήν ἀκτινοβολία τοῦ ἱεροῦ.
Ἡ «Καρυάτιδα τῆς Ἐλευσίνας» ἀποτελεῖ χαρακτηριστικό δεῖγμα αὐτῆς τῆς παράδοσης. Ἡ γυναικεία μορφή, μέ τήν αὐστηρή ἀλλά γαλήνια ἔκφραση, εἶναι ντυμένη μέ πλούσιο χιτῶνα καί ἱμάτιο, μέ τίς λεπτομέρειες στίς πτυχώσεις καί τόν διάκοσμο τοῦ ἐνδύματος νά ἐντυπωσιάζουν καί νά ἀποκαλύπτουν τήν ὑψηλή τεχνική τῆς ἐλευσινιακῆς γλυπτικῆς καί τήν κατάρτιση τῶν γλυπτῶν πού τήν κατασκεύασαν.
Πολλοί ἐρευνητές θεωροῦν ὅτι ἡ μορφή της δέν ἦταν ἁπλῶς ἕνα ἀρχιτεκτονικό στήριγμα, ἀλλά συνδεόταν συμβολικά μέ τίς ἱέρειες ἤ τίς μυημένες γυναῖκες πού συμμετεῖχαν στίς τελετουργίες τοῦ ἱεροῦ. Ὡς ἀναπόσπαστο τμῆμα τῶν Μικρῶν Προπυλαίων, ἡ Καρυάτιδα ὑποδεχόταν συμβολικά ὅσους εἰσέρχονταν στόν ἱερό χῶρο, ἀποτελῶντας ἕναν σιωπηλό φύλακα τῶν μυστηρίων καί τῆς πνευματικῆς παράδοσης τῆς Ἐλευσίνας.
Περιηγητές καί ἀρχαιολόγοι τῶν νεώτερων χρόνων τήν κατέγραψαν στά σχέδιά τους, θαυμάζοντας τήν μοναδική της παρουσία ἀνάμεσα στά ἐρείπια τοῦ ἀρχαίου ἱεροῦ. Σήμερα ἡ «Καρυάτιδα τῆς Ἐλευσίνας» θεωρεῖται ἕνα ἀπό τά σπουδαιότερα ἐκθέματα πού σχετίζονται μέ τήν ἱστορία τοῦ ἀρχαιολογικοῦ χώρου, καθώς μοιάζει νά ἐνσαρκώνει τό ἴδιο τό πνεῦμα τῶν Μυστηρίων. Ἡ «Καρυάτιδα τῆς Ἐλευσίνας» σήμερα ἐκτίθεται στό Ἀρχαιολογικό Μουσεῖο τῆς Ἐλευσίνας.
Μ.Η.Τ. 232122