Δεύτερες σκέψεις γιά τήν Σχολή τῆς Χάλκης

Θέμα Επαναλειτουργίας τῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης τίθεται μετ’ ἐπιτάσεως τίς τελευταῖες ἡμέρες, γεγονός πού μᾶς δημιουργεῖ πολλούς προβληματισμούς.

Διότι τό θέμα δέν εἶναι νά ἐπαναλειτουργήσει ἡ Σχολή, ἀλλά οἱ ὅροι ὑπό τούς ὁποίους θά παρέχει θεολογική μόρφωση. Ναί, νά ἐπαναλειτουργήσει ἡ Σχολή, ἀλλά ὡς αὐτόνομο ἀνώτατο ἐκπαιδευτικό ἵδρυμα. Ὄχι ὑπό τήν χειραγώγηση τοῦ ἰσλαμοκρατούμενου τουρκικοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Θά ἦταν ἄραγε ἐφικτό νά λειτουργήσει ὑπό καθεστώς αὐτονομίας;

• Tοῦ Εὐθ. Π. Πέτρου

Ἤ οἱ τελευταῖες σχετικές συζητήσεις τοῦ Προέδρου Ἐρντογάν μέ τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαῖο δέν εἶναι παρά μιά προσπάθεια τοῦ πρώτου νά σφίξει ἀκόμη περισσότερο τήν σιδηρᾶ χεῖρα πού πιέζει ἀσφυκτικά τήν Ὀρθόδοξη παρουσία στήν καρδιά τῆς Τουρκίας;

Ἡ παρουσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου στήν Κωνσταντινούπολη ἀποτελεῖ μιά μόνιμη ὑπόμνηση καί πρός τήν Τουρκία καί πρός τόν κόσμο ὁλόκληρο τοῦ γεγονότος ὅτι οἱ σημερινοί κατέχοντες τήν Πόλη δέν εἶναι οἱ νόμιμοι κάτοχοί της. Εἶναι κατακτητές. Ὅπως σάν κατακτητές κατέχουν τίς ἀκτές τῆς Ἰωνίας καί τά ἐδάφη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Κατά τοῦτο τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο εἶναι ἕνας φάρος γιά τόν Ἑλληνισμό καί τοῦτο εἶναι τό ἀντίβαρο πρός τήν πραγματικότητα, ὅτι, στήν Κωνσταντινούπολη, ὁ Προκαθήμενος τῆς Ὀρθοδοξίας τελεῖ ὑπό ὁμηρείαν.

Γιά νά μήν ποῦμε, ὑπό αἰχμαλωσίαν. Ἀδυνατεῖ νά ἀναλάβει πλήρως τόν διεθνῆ ρόλο πού πρέπει νά διαδραματίζει ἀπέναντι στίς ἄλλες Χριστιανικές Ἐκκλησίες, ἀλλά καί ἔναντι τῶν γενικωτέρων προβλημάτων τῆς ἀνθρωπότητος. Νά ὑπενθυμίσουμε, στό σημεῖο αὐτό, ὅτι, συμφώνως πρός τήν Συνθήκη τῆς Λωζάννης, ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης ἀναγνωρίζεται ἀπό τό τουρκικό κράτος ὡς ὁ πνευματικός ἡγέτης «τῶν Ρωμιῶν τῆς Πόλης» καί ἀπό ἐκεῖ ἀπορρέει ἡ ἀπαίτησις τόσον ὁ ἴδιος ὅσο καί τά μέλη τῆς Συνόδου του νά εἶναι Τοῦρκοι ὑπήκοοι.

Γιά πολλά χρόνια ἡ Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης ἦταν τό πνευματικό καθίδρυμα πού ἀνεδείκνυε τά στελέχη τοῦ Πατριαρχείου. Τοῦτο ἀνεστάλη βιαίως πρίν 55 χρόνια. Ἔκτοτε μόνιμο αἴτημα τῆς ἑλληνικῆς πλευρᾶς εἶναι ἡ ἐπαναλειτουργία τῆς Σχολῆς. Καί στίς λίγες περιπτώσεις κατά τίς ὁποῖες φάνηκε ἐφικτός αὐτός ὁ στόχος, ἀντιμετωπίζαμε τό ζήτημα ἐπιφανειακά. Μέναμε στό νά λειτουργήσει ἡ Χάλκη, χωρίς νά ἀνοίγουμε τό μέγα ζήτημα τῶν ὅρων ὑπό τούς ὁποίους θά λειτουργήσει. Ἄν πρόκειται νά εἶναι μιά θεολογική σχολή ὑπό τήν ἐποπτεία τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας μιᾶς μουσουλμανικῆς χώρας, μᾶλλον δέν εἶναι αὐτό πού θά θέλαμε.

Μπορεῖ μάλιστα νά προδιαγράψει ἐπικίνδυνες ἐξελίξεις, πού θά σημάνουν τήν γενικώτερη ἀλλοτρίωση τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Προφανῶς ὅλα αὐτά στό Φανάρι τά γνωρίζουν καί γιά τόν λόγο αὐτό εἶναι καί ἰδιαιτέρως συγκρατημένοι στίς ἐκδηλώσεις τους ἐν ὄψει τῶν ἐξελίξεων. Οὔτε θριαμβολογοῦν οὔτε σπεύδουν νά προδικάσουν τίς ἐξελίξεις. Μᾶλλον γνωρίζουν κάτι παραπάνω ἀπό αὐτούς πού σπεύδουν ἀπό τώρα νά ἐκφράσουν πρόωρη ἱκανοποίηση καί ἔχουν ἀρχίσει τίς ἀναλύσεις τῶν λόγων τῆς ἀλλαγῆς πολιτικῆς τοῦ καθεστῶτος Ἐρντογάν ἔναντι τοῦ Πατριαρχείου.

Ἄς μήν βιαζόμαστε καί ἄς μήν θεωροῦμε ὅτι εἶναι δυνατόν τό καθεστώς τῆς Ἀγκύρας νά προχωρήσει σέ παραχωρήσεις πρός τήν Ὀρθοδοξία ἀπό καλή διάθεση. Τέτοια περίπτωσις δέν ὑπάρχει. Βεβαίως ὑπάρχει διεθνές ἐνδιαφέρον, κυρίως ἀμερικανικό, γιά τήν ἐπαναλειτουργία τῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης. Καί αὐτός εἶναι ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο ἡ Τουρκία ἐμφανίζεται διαλλακτική. Πρόκειται ὅμως, πολύ φοβούμεθα, περί τακτικοῦ ἑλιγμοῦ. Πού εἴτε θά ὁδηγηθεῖ σέ ἀδιέξοδο, ἀμέσως μόλις ὑπάρξει μιά κάμψις τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν ΗΠΑ, εἴτε θά ἔχουμε μιά πανηγυρική ἐπανέναρξη λειτουργίας τῆς Χάλκης πού θά ὑπηρετήσει τήν προσπάθεια τοῦ Ἐρντογάν νά φανεῖ ἀνεξίθρησκος, μέ τήν Σχολή νά τίθεται ἀμέσως ὑπό τόν ἀσφυκτικό ἔλεγχο τῶν ἰσλαμιστῶν τοῦ τουρκικοῦ ὑπουργείου.