Πληθωρισμός καί ἀκρίβεια ἐξανεμίζουν τίς παροχές

Στό ναδίρ ἡ ἀγοραστική δύναμις τῶν νοικοκυριῶν Δραματική συρρίκνωσις ὄσων ἐξηγγέλθησαν στήν Θεσσαλονίκη

«Κενό γράμμα» ἀποδεικνύονται τά μέτρα πού ἀνεκοινώθησαν στήν ΔΕΘ, καθώς ἡ νέα ἐπιτάχυνσις τοῦ πληθωρισμοῦ καί ἡ ἐνεργειακή κρίσις «ροκανίζουν» ἤδη τήν πραγματική ἀξία τους, ἀφήνοντας τά νοικοκυριά ἀπροστάτευτα ἔναντι ἑνός νέου κύματος ἀκριβείας.

τοῦ ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΕΡΓΙΟΥ

Ἡ πίεσις μάλιστα ἀναμένεται νά ἐνταθεῖ τό ἑπόμενο διάστημα καθώς στά τέλη Ὀκτωβρίου λήγει ἡ συμφωνία γιά τήν συγκράτηση τῶν τιμῶν στά σοῦπερ μάρκετ, ἀνοίγοντας τόν δρόμο γιά νέες ἀνατιμήσεις σέ βασικά καταναλωτικά ἀγαθά.

Τήν ἰδία στιγμή, καύσιμα, ἠλεκτρική ἐνέργεια, τρόφιμα καί στέγασις ἀκριβαίνουν μέ ταχεῖς ρυθμούς. Ἔτσι, ἕως ὅτου ἐφαρμοσθοῦν –ἀρκετούς μῆνες ἀργότερα– οἱπερισσότερες αὐξήσεις εἰσοδημάτων καί φορολογικές ἐλαφρύνσεις, σημαντικό μέρος τοῦ ὀφέλους τους θά ἔχει ἤδη ἐξανεμισθεῖ. Γιά ἑκατομμύρια πολιτῶν, τά μέτρα δέν θά ἀποτελέσουν πραγματική ἐνίσχυση τοῦ διαθεσίμου εἰσοδήματος, ἀλλά ἁπλῶς μιά καθυστερημένη καί ἀνεπαρκῆ ἀποζημίωση γιά τίς ἀπώλειες πού ἔχει προκαλέσει ἡ ἀκρίβεια.

Τό κρίσιμο ζήτημα δέν εἶναι μόνον πόσα χρήματα ἀνακοινώνονται στήν ΔΕΘ, ἀλλά πόση ἀγοραστική δύναμις θά ἔχει ἀπομείνει, ὅταν ἐφαρμοσθοῦν τά μέτρα. Ἄν καί οἱ ἀριθμοί τῶν ἐξαγγελιῶν φαίνονται μεγάλοι, συρρικνώνονται δραματικῶς, ὅταν συνυπολογισθοῦν ὁ πληθωρισμός, οἱ κρατήσεις καί ἡ συνεχής ἄνοδος τοῦ κόστους τῶν βασικῶν ἀγαθῶν.

Ἡ ἐπιτάχυνσις τοῦ πληθωρισμοῦ

Ὁ πληθωρισμός ἐπεταχύνθη τόν Αὔγουστο στό 3,8%, ἀπό 3,4% τόν Ἰούλιο, συμφώνως μέ τήν ΕΛΣΤΑΤ. Ἡ ἐξέλιξις αὐτή ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη σημασία γιά τό πακέττο μέτρων ὕψους 2,2 δισ. εὐρώ. Ἡ οὐσιαστική ἀξία τῶν παρεμβάσεων δέν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπό τό δημοσιονομικό τους κόστος ἤ ἀπό τά ὀνομαστικά ποσά πού ἀνεκοινώθησαν, ἀλλά κυρίως ἀπό τό τί θά δύνανται πραγματικῶς νά ἀγοράσουν οἱ δικαιοῦχοι, ὅταν τά χρήματα φθάσουν τελικῶς στήν τσέπη τους.

Οἱ ἀνατιμήσεις καταγράφονται κυρίως σέ ἀνελαστικές δαπάνες, τίς ὁποῖες ἕνα νοικοκυριό δυσκόλως δύναται νά περιορίσει. Τόν Αὔγουστο, τό κόστος στεγάσεως ηὐξήθη κατά 9,7%, οἱ μεταφορές κατά 7,7% καί ἡ ἑστίασις μαζί μέ τά ξενοδοχεῖα κατά 6%. Τά ἐνοίκια ἐνισχύθησαν κατά 6,2%, ἡ βενζίνη κατά 15,3%, τό πετρέλαιο κινήσεως κατά 30,6% καί τό φυσικό ἀέριο κατά 40,2%. Στά τρόφιμα, τό μοσχάρι ἔγινε ἀκριβότερο κατά 13,5% καί τό ἀρνί καί τό κατσίκι κατά 11,3%.

Πρόκειται περί αὐξήσεων σέ ἀγαθά καί ὑπηρεσίες πρώτης ἀνάγκης, ὄχι σέ δαπάνες πού δύνανται εὐκόλως νά ἀναβληθοῦν ἤ νά περικοποῦν. Τό νοικοκυριό εἶναι ἀδύνατον νά παύσει νά πληρώνει ἐνοίκιο, νά θερμαίνει τό σπίτι του, νά μετακινεῖται ἤ νά ἀγοράζει βασικά τρόφιμα. Γι’ αὐτό καί ἡ ἀκρίβεια λειτουργεῖ ὡς ἕνας καθημερινός, ἄτυπος «φόρος», ὁ ὁποῖος πλήττει δυσαναλόγως τά χαμηλά καί μεσαῖα εἰσοδήματα.

Οἱ αὐξήσεις αὐτές ἀπορροφοῦν τίς εἰσοδηματικές ἐνισχύσεις, προτοῦ κἄν ἐφαρμοσθοῦν. Ἡ Εὐρωπαϊκή Ἐπιτροπή προβλέπει πληθωρισμό 3,7% γιά τό 2026 καί ἀποκλιμάκωση στό 2,4% τό 2027. Ἀκόμη καί μέ αὐτό τό εὐνοϊκώτερο σενάριο, τά 2,2 δισ. εὐρώ στό τέλος τοῦ 2027 θά ἀντιστοιχοῦν σέ περίπου 2,15 δισ. εὐρώ σέ τιμές ἀρχῆς τοῦ ἔτους. Ἐν ἄλλοις λόγοις, δεκάδες ἑκατομμύρια εὐρώ ἀγοραστικῆς δυνάμεως θά ἔχουν ἀπολεσθεῖ, πρίν ὁλοκληρωθεῖ ἡ ἐφαρμογή τοῦ πακέττου.

Χαρακτηριστικό εἶναι τό παράδειγμα τοῦ κατωτάτου μισθοῦ, ὁ ὁποῖος προβλέπεται νά αὐξηθεῖ ἀπό τά 920 στά 1.000 εὐρώ ἕως τόν Ἰανουάριο τοῦ 2028, ἔπειτα ἀπό δύο ἐνδιάμεσα βήματα. Ἡ ὀνομαστική αὔξησις ἀνέρχεται σέ 80 εὐρώ ἤ 8,7%. Ἐάν ὅμως οἱ τιμές αὐξηθοῦν κατά 2,4% ἐντός τοῦ 2027, τά 1.000 εὐρώ θά ἔχουν ἀγοραστική δύναμη περίπου 977 εὐρώ.

Ἀπό τήν αὔξηση τῶν 80 εὐρώ, περίπου 23 εὐρώ θά ἔχουν ἤδη ἀπολεσθεῖ ἐξ αἰτίας τοῦ πληθωρισμοῦ, περιορίζοντας τό πραγματικό ὄφελος πλησίον τῶν 57 εὐρώ – καί αὐτό πρίν ὑπολογισθοῦν φόροι καί ἀσφαλιστικές εἰσφορές.

Ἀκόμη καί αὐτή ἡ περιορισμένη αὔξησις κινδυνεύει νά ἀπορροφηθεῖ πλήρως ἀπό τήν ἀνεξέλεγκτο ἄνοδο τοῦ κόστους στεγάσεως, τῶν τροφίμων, τῶν καυσίμων καί τῆς ἐνεργείας. Μολονότι ὁ ἐργαζόμενος βλέπει μεγαλύτερο ποσό στό ἐκκαθαριστικό τῆς μισθοδοσίας του, δέν εἶναι εἰς θέσιν νά ἀγοράσει αἰσθητῶς περισσότερα ἀγαθά καί ὑπηρεσίες.

Ἐάν ὁ πληθωρισμός παραμείνει στό 3,8%, ἡ πραγματική ἀξία τοῦ νέου κατωτάτου μισθοῦ ὑποχωρεῖ περίπου στά 963 εὐρώ. Σχεδόν τό 46% τῆς ὀνομαστικῆς αὐξήσεως θά ἔχει τότε ἐξανεμισθεῖ.

Ἀνάλογος εἶναι ἡ εἰκόνα γιά τούς συνταξιούχους. Ἡ μόνιμος ἐτησία ἐνίσχυσις αὐξάνεται ἀπό τά 300 στά 400 εὐρώ, μέ καταβολή τόν Νοέμβριο. Ἡ πρόσθετος παροχή ὅμως εἶναι μόλις 100 εὐρώ ἐτησίως, δηλαδή 8,33 εὐρώ τόν μῆνα. Ἕνα νοικοκυριό πού ἐδαπάνει 1.000 εὐρώ τόν μῆνα χρειάζεται, μέ πληθωρισμό 3,8%, περίπου 38 εὐρώ ἐπί πλέον κάθε μῆνα, γιά νά ἀγοράσει τά ἴδια ἀγαθά καί τίς ἴδιες ὑπηρεσίες.

Ἡ ἐτησία ἐπιβάρυνσις φθάνει ἔτσι τά 456 εὐρώ, ὑπερβαίνοντας ἀκόμη καί τό συνολικό βοήθημα τῶν 400 εὐρώ. Παρόμοιο πίεση δέχεται καί τό οἰκογενειακό εἰσόδημα. Γιά τρίτεκνο οἰκογένεια μέ ἐτήσιο εἰσόδημα 20.000 εὐρώ, ὁ μηδενισμός τοῦ φόρου ἕως τό συγκεκριμένο ὅριο δημιουργεῖ ὄφελος 620 εὐρώ τόν χρόνο ἤ περίπου 52 εὐρώ τόν μῆνα.

Ἐάν ὅμως ἡ οἰκογένεια δαπανᾶ 1.500 εὐρώ μηνιαίως, πληθωρισμός 3,8% αὐξάνει θεωρητικῶς τό κόστος τοῦ ἰδίου καλαθιοῦ κατά 57 εὐρώ τόν μῆνα ἤ 684 εὐρώ ἐτησίως. Ἡ φορολογική ἐλάφρυνσις δέν ἐπαρκεῖ, συνεπῶς, οὔτε γιά νά καλύψει τήν ἐπιβάρυνση ἀπό τήν ἄνοδο τῶν τιμῶν. Ἡ οἰκογένεια θά συνεχίσει νά χάνει ἀγοραστική δύναμη, παρά τήν μείωση τοῦ φόρου.

Ἐνεργειακή καταιγίδα

Τήν κατάσταση δυσχεραίνει ἀκόμη περισσότερο ἡ ἐνεργειακή ἀβεβαιότης. Μέ τήν βενζίνη πλησίον τῶν 2,17 εὐρώ καί τό ντῆζελ στά 2,139 εὐρώ τό λίτρο, ἡ συνολική ἔκπτωσις τῶν 10 λεπτῶν στήν ἀμόλυβδο καί τῶν 15 λεπτῶν στό πετρέλαιο κινήσεως ἔχει οὐσιαστικῶς ἀπορροφηθεῖ ἀπό τίς διεθνεῖς αὐξήσεις. Οἱ καταναλωτές καλοῦνται ἐκ νέου νά πληρώσουν ἐξαιρετικῶς ὑψηλές τιμές, παρά τίς παρεμβάσεις, γεγονός πού δεικνύει πόσο ταχέως ἡ ἀκρίβεια ἀκυρώνει ἀκόμη καί τά προσωρινά μέτρα ἀνακουφίσεως.

Ἡ σταθεροποίησις τῆς τιμῆς τοῦ ἀργοῦ ἄνω τῶν 100 δολλαρίων τό βαρέλι καί τοῦ φυσικοῦ ἀερίου στόν μεγαλύτερο εὐρωπαϊκό κόμβο ἀερίου, τόν TTF, ἄνω τῶν 80 εὐρώ ἀνά μεγαβατώρα –στά ὑψηλότερα ἐπίπεδα ἀπό τό 2022– προκαλεῖ ἔντονο προβληματισμό. Ἡ χώρα εἰσέρχεται σταδιακῶς στήν χειμερινή περίοδο, κατά τήν ὁποία οἱ ἀνάγκες γιά θέρμανση αὐξάνονται σημαντικῶς, μέ τόν κίνδυνο μιᾶς νέας ἐνεργειακῆς ἐπιβαρύνσεως νά γίνεται πλέον ἄμεσος.

Τό πετρέλαιο θερμάνσεως, βάσει τῶν σημερινῶν τιμῶν, θά ἠδύνατο, συμφώνως μέ ἐκτιμήσεις τῆς ἀγορᾶς, νά κινηθεῖ ἀκόμη καί ἄνω τῶν 2 εὐρώ τό λίτρο, ἐάν ἡ διάθεσίς του ἤρχιζε σήμερα. Ἡ τιμή αὐτή θά ἦταν περίπου 90% ὑψηλότερη τῆς περυσινῆς τιμῆς ἐκκινήσεως τῶν 1,10 εὐρώ.

Ἀκόμη καί μιά παρέμβασις 10 ἤ 15 λεπτῶν τό λίτρο δυσκόλως θά μετέβαλλε οὐσιαστικῶς τήν εἰκόνα. Γιά πολλά νοικοκυριά, ἡ ἐπαρκής θέρμανσις κινδυνεύει νά μετατραπεῖ ἐκ νέου ἀπό βασική ἀνάγκη σέ δυσβάστακτο οἰκονομική ἐπιλογή.

Παραλλήλως, ἡ παραμονή τοῦ φυσικοῦ ἀερίου περί τά 80 εὐρώ ἀνά μεγαβατώρα δύναται νά ὁδηγήσει σέ νέες αὐξήσεις τῶν τιμολογίων ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, πιθανῶς ἄνω τῶν 20 λεπτῶν ἀνά κιλοβατώρα, καί νά καταστήσει ἀναγκαία τήν ἐπαναφορά τῶν ἐπιδοτήσεων στό ρεῦμα.

Ὡστόσο, ἡ ἐπιστροφή στίς ἐπιδοτήσεις δέν ἀντιμετωπίζει τήν ρίζα τοῦ προβλήματος· ἁπλῶς μεταφέρει μέρος τοῦ κόστους στόν κρατικό προϋπολογισμό, τήν ὥρα πού οἱ τιμές ἐξακολουθοῦν νά παραμένουν σέ δυσβάστακτα ἐπίπεδα.