Γηράσκει… μή ἀνανεούμενος ὁ ἀκτοπλοϊκός στόλος

Καί νέα αὔξηση ναύλων στό μονοπώλιο τῆς Σαλαμίνας

Πέρασαν ἤδη εἰκοσιπέντε χρόνια ἀπό τότε πού ὁ ἀείμνηστοις Παντελῆς Σφηνιᾶς εἶχε προβλέψει ὅτι «στό τέλος θά μείνουν δυό-τρεῖς μεγάλες ἑταιρεῖες στήν ἀκτοπλοΐα».

Μπορεῖ τότε ἡ (ἀκατανόητη καί μυστηριώδης) προσάραξη τοῦ «Ἐξπρές Σάμινα» στίς Πόρτες (ἐκεῖ δέν πέφτεις οὔτε… ἐξ ἐπί τούτου) νά σταμάτησε τήν ἐπέλαση τῆς Minoan Flying Dolphins καί νά ὁδήγησε τόν ἱδρυτή της στήν αὐτοκτονία, ἀλλά ἤδη οἱ ἀκτοπλοϊκές ἑταιρεῖες ἔχουν μειωθεῖ δραστικά, χωρίς νά ἀποκλείεται νά μειωθοῦν ἔτι περισσότερο.

• Επιμελεια: Δημήτρης Καπρᾶνος

Φυσικά, τά «καινούργια καί γρήγορα» σκάφη τοῦ 2000 ἔχουν ἤδη περάσει τήν εἰκοσαετία καί ὁ τότε «καινούργιος καί πανίσχυρος» ἑλληνικός ἀπτοπλοϊκός στόλος βρίσκεται ἤδη ἐμπρός στήν ἀνάγκη γιά ἕναν ἀπό τούς μεγαλύτερους κύκλους ἀνανέωσης τῶν τελευταίων δεκαετιῶν, καθώς ἕνας στόλος πού γερνᾶ καλεῖται ταυτόχρονα νά προσαρμοσθεῖ σέ αὐστηρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες καί σέ ἕνα νέο τεχνολογικό μοντέλο λειτουργίας, ὅπως προκύπτει ἀπό τά γεγονότα καί τίς ἐξελίξεις.

Τήν ἀνάγλυφη εἰκόνα –σήμερα– τῆς ἑλληνικῆς ἀκτοπλοΐας παρουσιάζει ἡ ἐτήσια μελέτη τῆς XRTC Business Consultants (εἰκοστή πέμπτη κατά σειράν) καί δημιουργεῖ ἐρωτηματικά καί ἀνησυχίες. Ἄς δοῦμε μερικά ἀπό τά πλέον σημαντικά στοιχεῖα.

■ Τό καλοκαίρι τοῦ 2025, 164 ἀκτοπλοϊκά πλοῖα, τά ὁποῖα ἀνῆκαν σέ 37 ἑταιρεῖες, ἐξυπηρετοῦσαν καθημερινά 115 νησιά, συνδέοντάς τα εἴτε μέ τήν ἠπειρωτική χώρα εἴτε μεταξύ τους. Ἕνα δίκτυο ζωτικῆς σημασίας γιά τήν χώρα, καθώς μόνο 27 ἀπό τά περισσότερα ἀπό 115 νησιά πού ἐξυπηρετοῦνται διαθέτουν ἀεροδρόμιο.

■ Ἡ Ἑλλάς διαχειρίζεται περίπου τό 18% τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀκτοπλοϊκῆς κινησεως, ἐνῷ ἀντιστοιχεῖ μόλις στό 2% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως.

■ Στά «μύχια», ὅμως, τῆς ἐν λόγῳ ἀγορᾶς, κάτω ἀπό τό μέγεθος ἐλλοχεύει ἕνα πρόβλημα πού γίνεται ὅλο καί πιό πιεστικό: Ἡ παλαιότης (ἡλικία) τῶν πλοίων!

■ Κατά τήν XRTC, μόλις τό 20% τοῦ ἑλληνικοῦ ἀκτοπλοϊκοῦ στόλου εἶναι ἡλικίας κάτω τῶν 20 ἐτῶν, ἐνῷ ἡ διάμεσος ἡλικία τῶν ἀκτοπλοϊκῶν πλοίων διαμορφώνεται στά 28 ἔτη.

■ Ἄνω τῶν 20 ἐτῶν εἶναι τό 80% τῶν πλοίων μήκους ἕως 95 μέτρων, τό 81% ἐκείνων μέ μῆκος ἀπό 96 ἕως 149 μέτρα καί τό 90% τῶν πλοίων ἄνω τῶν 150 μέτρων. Τό πρόβλημα δέν δημιουργήθηκε τά τελευταῖα χρόνια. Ὁ προηγούμενος μεγάλος κύκλος ἀνανεώσεως τοῦ στόλου ὁλοκληρώθηκε στά μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 2000.

■ Ἔκτοτε, ἡ οἰκονομική κρίση καί ἡ δυσκολία προσβάσεως σέ χρηματοδότηση περιόρισαν τίς νέες ναυπηγήσεις, μέ ἀρκετές ἑταιρεῖες νά στρέφονται στήν ἀγορά μεταχειρισμένων πλοίων γιά τήν ἀντικατάσταση παλαιότερων μονάδων ἤ τήν αὔξηση τῶν πλοίων τοῦ στόλου τους. Ἡ ἐν λόγῳ τάση ἀποτυπώνεται καί στή διάρθρωση τῆς ἀγορᾶς.

■ Οἱ τέσσερεις μεσαῖες ἀκτοπλοϊκές ἑταιρεῖες πού ἐξετάζει ἡ XRTC –Levante Ferries, Fast Ferries, Golden Star Ferries καί Dodekanisos Seaways– διέθεταν τό 2025 συνολικά 17 δρομολογημένα πλοῖα, μέ μέση ἡλικία 32 ἐτῶν.

* Μεγαλύτερη εἶναι ἡ πρόκληση στίς 30 μικρότερες ἑταιρεῖες, οἱ ὁποῖες δραστηριοποιοῦνται κατά κύριο λόγο σέ ἄγονες καί ἐνδονησιωτικές γραμμές. Ὁ στόλος τους ἀριθμεῖ συνολικά 75 πλοῖα, μέ μέση ἡλικία 30 ἐτῶν. Σέ ὁρισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ἡ μέση ἡλικία τοῦ στόλου τῶν συγκεκριμένων ἑταιρειῶν ὑπερβαίνει τά 40 ἤ ἀκόμη καί τά 50 ἔτη.

■ Ἐπί μακρόν, ἡ ἀγορά μεταχειρισμένων πλοίων ἀπετέλεσε ἕναν τρόπο ἀνανεώσεως τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου χωρίς τό πολύ ὑψηλότερο κόστος μιᾶς νέας ναυπηγήσεως. Ἡ συγκεκριμένη λύση, ὡστόσο, γίνεται δυσκολώτερη ὅσο αὐστηροποιοῦνται οἱ περιβαλλοντικοί κανονισμοί.

■ Ἐφ’ ὅσον δέν ὑπάρχουν διαθέσιμα μεταχειρισμένα πλοῖα τά ὁποῖα νά πληροῦν τίς νέες ἀπαιτήσεις, ἡ κατασκευή νέων πλοίων καθίσταται οὐσιαστικά μονόδρομος. Στήν ἑλληνική περίπτωση ὑπάρχει καί μία πρόσθετη δυσκολία. Τά ἐπιβατηγά-ὀχηματαγωγά πού πρόκειται νά δρομολογηθοῦν στά νησιά πρέπει νά διαθέτουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά μεγέθους, χωρητικότητας καί ἑλιγμῶν, ὥστε νά μποροῦν νά ἐξυπηρετήσουν τίς ἰδιαίτερες ὑποδομές πολλῶν ἑλληνικῶν λιμένων, ἀναφέρει στήν ἔκθεσή της ἡ XRTC .

■ Ἑπομένως, ἡ ἀνανέωση δέν μπορεῖ νά ἐπιτευχθεῖ ἁπλῶς μέ τήν ἀγορά ὁποιουδήποτε διαθέσιμου ferry ἀπό τήν διεθνῆ δευτερογενῆ ἀγορά.

Χρειάζεται πέντε δισεκατομμύρια ἡ ἀκτοπλοΐα

Ἐπικαλουμένη τό master plan πού ἔχει ἐκπονηθεῖ γιά τόν κλάδο ἀπό τό Ὑπουργεῖο Ναυτιλίας, ἡ ἔκθεση τοποθετεῖ τό συνολικό χρηματοδοτικό κενό γιά τήν «πράσινη μετάβαση» τῆς ἐπιβατηγοῦ μας ναυτιλίας σέ περισσότερα ἀπό 5 δισ. εὐρώ σέ βάθος 25ετίας.

Περίπου τρία δισ. εὐρώ ἀφοροῦν σέ ἐπενδυτικές δαπάνες καί περισσότερα ἀπό δύο δισ. εὐρώ σέ πρόσθετο λειτουργικό κόστος. Οἱ συγκεκριμένοι ὑπολογισμοί ἔχουν ὡς βάση τά 326 πλοῖα τῆς ἐπιβατηγοῦ ναυτιλίας καί περισσότερες ἀπό 185.000 ἐτήσιες συνδέσεις.

■ Τό ποσό τῶν πέντε δισ. εὐρώ δέν ἀποτελεῖ ἀποκλειστικά τό κόστος ἀντικαταστάσεως τῶν 164 δρομολογημένων ἀκτοπλοϊκῶν πλοίων. Ἀποτυπώνει τήν εὐρύτερη χρηματοδοτική ἀνάγκη τῆς «πράσινης μεταβάσεως», ἡ ὁποία περιλαμβάνει νέες ναυπηγήσεις, μεγάλες μετασκευές, ἐνεργειακές ἀναβαθμίσεις καί τό πρόσθετο κόστος λειτουργίας σέ βάθος χρόνου.

■ Γιά ἕνα σημαντικό μέρος τοῦ σημερινοῦ στόλου ἡ «ἀπόσυρση» δέν θά εἶναι ὑποχρεωτικά ἡ μόνη λύση, ἐκτιμᾶ ἡ XRTC. Ἀρκετά πλοῖα μποροῦν νά παραμείνουν ἐπιχειρησιακῶς καί περιβαλλοντικῶς ἀνταγωνιστικά μέσῳ retrofit καί τεχνολογικῶν ἀναβαθμίσεων, περιορίζοντας τόν ἀριθμό τῶν νέων ναυπηγήσεων, ἀλλά αὐξάνοντας ταυτόχρονα τίς ἀνάγκες ἐξειδικευμένης χρηματοδοτήσεως. Ἡ ἔκθεση ἀναφέρει ἀκόμη, μεταξύ ἄλλων, καί τά ἀκόλουθα:

■ Οἱ μεγαλύτεροι «παῖκτες» ἔχουν ἤδη ἀρχίσει νά τοποθετοῦνται γιά τήν ἑπόμενη ἡμέρα. Ἡ Attica Group προχωρᾶ σέ ἀνανέωση μέσῳ τῆς πωλήσεως ἕξι παλαιοτέρων πλοίων, μέσης ἡλικίας 29,3 ἐτῶν, καί τῆς ἀγορᾶς τριῶν νεωτέρων, μέσης ἡλικίας 7,3 ἐτῶν.

■ Ἡ ἑταιρεία ἔχει συμφωνήσει μέ τήν Stena Ro-Ro γιά τήν μακροχρόνια ναύλωση δύο πλοίων μήκους 200 μέτρων, πού θά κατασκευασθοῦν στήν Κίνα, ἐνῷ ἔχει ὑπογράψει μνημόνιο συνεργασίας μέ τήν ONEX γιά νέες ναυπηγήσεις.

■ Ὁ ὅμιλος Grimaldi ἔχει ἐπίσης ἐντάξει δύο πλοῖα πού προορίζονται γιά τίς Μινωικές Γραμμές στό νέο ναυπηγικό του πρόγραμμα.

■ Ἀπό πλευρᾶς της, ἡ Seajets ἔχει κινηθεῖ ἐπιθετικά στήν δευτερογενῆ ἀγορά. Μόνο μέσα στό 2026 ἀπέκτησε δέκα πλοῖα, ἐνῷ πέντε ἀπό αὐτά ἦταν ταχύπλοα πού ἀγόρασε ἀπό τήν Attica ἔναντι 25.000.000 εὐρώ.

Φυσικά, ἡ ἐποχή τῆς «Δημητρούλας» καί τῆς «Νταλιάνας» ἔχει παρέλθει. Ἔλα, ὅμως, πού, μόλις πρό ἑβδομάδος, ἡ προκλητική μονοπωλιακή κοινοπραξία τῆς Σαλαμίνας (ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νά «σαρδελοποιεῖ» τά ὀχήματα στά λιγοστά φέρυ πού κινεῖ – δεκάδες ἄλλα «κάθονται» στά Παλούκια, ἐνῶ στά πραγματικά… παλούκια κάθονται, ὡς φακίρηδες, οἱ ὁδηγοί καί οἱ ἐπιβάτες καί ἄν συμβεῖ κάτι, θά κλάψουν μανοῦλες) αὔξησε γιά μιά ἀκόμη φορά τό κόστος τῶν ναύλων στήν μονοπωλιακή γραμμή της, ἡ ὁποία εἶναι πάντα «πρωτοδεύτερη» σέ κίνηση σέ ὅλη τήν Εὐρώπη!

Τί λέει γι’ αὐτό τό Ὑπουργεῖο Ναυτιλίας; Γιά τό Λιμενικό δέν γράφουμε τίποτε, διότι οἱ λιμενικοί, σέ Πέραμα καί Σαλαμῖνα,… «ἁπλῶς προεδρεύουν».