Οἱ ἐπιθέσεις τῶν Χούθι στήν Σαουδική Ἀραβία, τά πλήγματα ἐναντίον πλοίων στά Στενά τοῦ Ὁρμούζ καί ἡ εὔθραυστος ἰσορροπία στίς ἀγορές πετρελαίου καί φυσικοῦ ἀερίου φέρουν τήν Εὐρώπη ἀντιμέτωπο μέ ἕνα νέο κῦμα ἀκριβείας
Ἡ Μέση Ἀνατολή εἰσέρχεται σέ μιά νέα, ἐπικίνδυνο φάση κλιμακώσεως, μέ τίς πολεμικές ἐπιχειρήσεις νά μεταφέρονται ὅλο καί ἐγγύτερα στίς κρισίμους ἀρτηρίες τοῦ παγκοσμίου ἐνεργειακοῦ ἐφοδιασμοῦ.
- Τῆς ΣΤΕΛΛΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ
Οἱ ἐπιθέσεις τοῦ Ἰράν κατά ἐμπορικῶν πλοίων στά Στενά τοῦ Ὁρμούζ, ἡ διεύρυνσις τῆς δράσεως τῶν Χούθι στήν Ἀραβική Χερσόνησο καί τά πλήγματα σέ πετρελαϊκές ἐγκαταστάσεις διαμορφώνουν ἕνα περιβάλλον πού ἀπειλεῖ νά παρατείνει τήν ἐνεργειακή κρίση πολύ πέραν τῶν ἑπομένων μηνῶν.
Τό διακύβευμα δέν ἀφορᾶ πλέον μόνον στήν πορεία τῶν τιμῶν τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου. Ἀφορᾶ στήν ἀσφάλεια τῶν θαλασσίων μεταφορῶν, τήν δυνατότητα τῶν διυλιστηρίων νά ἐξασφαλίζουν πρῶτες ὗλες, τήν διαθεσιμότητα ντῆζελ καί ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου (LNG), ἀλλά καί τό κόστος μέ τό ὁποῖο ἡ Εὐρώπη θά καλύψει τίς ἀνάγκες της κατά τήν περίοδο ηὐξημένης καταναλώσεως. Τό Brent κινεῖται πλησίον τῶν 106 δολλαρίων τό βαρέλι, ἐνῷ ἡ τιμή τοῦ ἀργοῦ ἔχει καταγράψει ἄνοδο ἄνω τοῦ 70% ἀπό ἀρχῆς τοῦ ἔτους.
Τήν ἰδία στιγμή, ἡ ἀγορά φυσικοῦ ἀερίου στήν Εὐρώπη εὑρίσκεται πλησίον τῶν ὑψηλοτέρων ἐπιπέδων σχεδόν τεσσάρων ἐτῶν. Ἡ εἰκόνα εἶναι ἐνδεικτική μίας κρίσεως στήν ὁποία ἡ γεωπολιτική ἀβεβαιότης μετατρέπεται σέ ἄμεσο οἰκονομικό κόστος.
Ἡ νέα κλιμάκωσις ἔλαβε ἰδιαιτέρως ἀνησυχητική διάσταση μέ τίς ἐπιθέσεις τῶν Χούθι, τῆς ὀργανώσεως τῆς Ὑεμένης, ἡ ὁποία ὑποστηρίζεται ἀπό τό Ἰράν, ἐναντίον στόχων στήν Σαουδική Ἀραβία. Στίς 14 Ὀκτωβρίου, πλῆγμα προεκάλεσε ζημίες σέ τμῆμα τοῦ συγκροτήματος γραφείων τῆς Saudi Aramco στό Νταχράν, στήν ἀνατολική ἐπαρχία τοῦ βασιλείου, χωρίς νά ἀναφερθοῦν θύματα.
Ἡ παραγωγή πετρελαίου δέν ἐπηρεάσθηκε εὐθέως ἀπό τό συγκεκριμένο πλῆγμα, ὡστόσο, ἡ σημασία τῆς ἐπιθέσεως ὑπερβαίνει τίς ὑλικές ζημίες: Τό Νταχράν εὑρίσκεται στήν «καρδιά» τῆς σαουδαραβικῆς πετρελαϊκῆς οἰκονομίας, καί ἡ Aramco ἀποτελεῖ ἕναν ἐκ τῶν σημαντικωτέρων παραγόντων τῆς παγκοσμίου προσφορᾶς.
Εἶχαν προηγηθεῖ ἐπιθέσεις σέ περιοχές πού περιλαμβάνουν τό Ρυάντ, ἐνῷ οἱ σαουδαραβικές Ἀρχές ἀνεκοίνωσαν ἀναχαιτίσεις πυραύλων καί ἄλλων βλημάτων. Ἡ κλιμάκωσις ἔχει προκαλέσει ἀνθρώπινες ἀπώλειες καί τραυματισμούς, ἐνῷ ἡ λειτουργία τοῦ ἀεροδρομίου τῆς πρωτευούσης καί ἡ δραστηριότης ἐπιχειρήσεων ἐπηρεάσθηκαν ἀπό τήν κατάσταση ἀσφαλείας. Παραλλήλως, ἡ ἐνεργειακή ὑποδομή τῆς Σαουδικῆς Ἀραβίας εὑρίσκεται ὑπό αὐξημένη πίεση.
Τό διυλιστήριο στήν Τζαζάν εἶχε διακόψει τήν λειτουργία του κατόπιν προηγουμένης ἐπιθέσεως, ἐνῷ εἶχαν καταγραφεῖ πλήγματα σέ σημαντικό λιμένα ἐξαγωγῶν στήν Ἐρυθρά Θάλασσα. Ἀγωγός πού συνδέει τίς ἀνατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές μέ τήν δυτική ἀκτή, προσφέροντας ἐναλλακτική διαδρομή πρός τίς διεθνεῖς ἀγορές, εἶχε ἐπίσης τεθεῖ προσωρινῶς ἐκτός λειτουργίας κατόπιν ἐπιθέσεως τόν προηγούμενο μῆνα. Ἡ ἐξέλιξις δημιουργεῖ ἕναν κρίσιμο κίνδυνο: Ἀκόμη καί ἄν ἡ συνολική παραγωγή δέν μειωθεῖ ἀμέσως, οἱ ἐπιθέσεις σέ ἐγκαταστάσεις, λιμένες καί ἀγωγούς δύνανται νά περιορίσουν τήν ἱκανότητα ἐξαγωγῆς καί νά αὐξήσουν τό κόστος μεταφορᾶς. Μέ ἄλλους λόγους, τό πετρέλαιο μπορεῖ μέν νά ὑπάρχει, ἀλλά καθίσταται δυσκολώτερο καί ἀκριβότερο νά φθάσει στόν προορισμό του.
Ἰράν καί Στενά τοῦ Ὁρμούζ: Τό κρίσιμο πέρασμα τῆς παγκοσμίου ἐνεργείας
Ἀκόμη μεγαλύτερη ἀνησυχία προκαλεῖ ἡ κατάστασις στά Στενά τοῦ Ὁρμούζ, τό στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα πού συνδέει τόν Περσικό Κόλπο μέ τόν Ἰνδικό Ὠκεανό. Ἀπό τήν συγκεκριμένη θαλασσία ὁδό διέρχονται σημαντικές ποσότητες πετρελαίου καί LNG, γεγονός πού καθιστᾶ κάθε διαταραχή δυνητική ἀπειλή γιά τήν παγκόσμιο ἀγορά. Τό Ἰράν ἐμφανίζεται νά ἀλλάζει τακτική καί νά ἐντείνει τίς ἐπιθέσεις κατά τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, διευρύνοντας τίς ἐπιχειρήσεις του καί σέ γειτονικά ὕδατα.
Οἱ ἐπιπτώσεις εἶναι ἤδη ὁρατές στίς ἐμπορικές ροές, καθώς ὁρισμένα ὑπερδεξαμενόπλοια ἀποφεύγουν πλέον διαδρομές στόν Περσικό Κόλπο, ἐνῷ τό κόστος τῆς μεταφορᾶς πετρελαίου ἔχει ἐκτιναχθεῖ. Ἡ αὔξησις τῶν ναύλων καί τῶν ἀσφαλίστρων πολεμικοῦ κινδύνου ἐπιβαρύνει τό τελικό κόστος ἑκάστου φορτίου, ἐνισχύοντας τίς πληθωριστικές πιέσεις ἀκόμη καί σέ χῶρες πού δέν συμμετέχουν στήν σύγκρουση. Ἡ σημασία τοῦ Ὁρμούζ εἶναι ἐξ ἴσου μεγάλη καί γιά τήν ροή τοῦ φυσικοῦ ἀερίου.
Πρό τῆς κλιμακώσεως, περίπου τό ἕν πέμπτον τῶν παγκοσμίων ποσοτήτων LNG διεκινεῖτο μέσῳ τῶν Στενῶν, μέ τό Κατάρ νά ἀποτελεῖ βασικό προμηθευτή τῆς διεθνοῦς ἀγορᾶς. Ὅταν ἡ ναυσιπλοΐα περιορίζεται, ἡ Εὐρώπη καί ἡ Ἀσία ἀναγκάζονται νά προβοῦν σέ ἐντονώτερο ἀνταγωνισμό γιά τίς διαθεσίμους ποσότητες, μέ τίς τιμές νά ἀντιδροῦν ἀκόμη καί στήν προσδοκία νέων διακοπῶν.
Χούθι: Ἀπό τήν Ὑεμένη στήν εὐρύτερη περιφερειακή σύγκρουση
Ἡ δρᾶσις τῶν Χούθι ἐντάσσεται πλέον σέ μιά εὐρύτερη ἀντιπαράθεση, πού συνδέει τό μέτωπο τῆς Ὑεμένης μέ τήν σύγκρουση πέριξ τοῦ Ἰράν καί τήν ἀσφάλεια τῶν ἐνεργειακῶν ὑποδομῶν τοῦ Κόλπου. Ἡ ἀντιπαράθεσις τῆς ὀργανώσεως μέ τήν Σαουδική Ἀραβία ἔχει βαθειές ρίζες. Οἱ Χούθι κατέλαβαν τήν πρωτεύουσα τῆς Ὑεμένης, Σαναά, τό 2014, ἐνῷ τήν ἑπομένη χρονιά ἡ σαουδαραβική ἐπέμβασις ὑπεστήριξε τήν κυβέρνηση πού εἶχε ἐκδιωχθεῖ.
Ἡ πρόσφατις ἀναζωπύρωσις τῶν ἐχθροπραξιῶν συνδέεται μέ νέες στρατιωτικές ἐπιχειρήσεις τῶν δυνάμεων πού ὑποστηρίζονται ἀπό τό Ρυάντ, μέ στόχο τήν ἀνάκτηση ἐδαφῶν ἀπό τούς ἀντάρτες. Ἡ ἐπίθεσις στό συγκρότημα τῆς Aramco, τά πλήγματα σέ ἀεροδρόμια καί οἱ πυραυλικές ἐκτοξεύσεις πρός σαουδαραβικές πόλεις αὐξάνουν τόν κίνδυνο γενικεύσεως τῆς συγκρούσεως. Τό Ρυάντ ἔχει προειδοποιήσει ὅτι οἱ ἐπαναλαμβανόμενες ἐπιθέσεις σέ πολιτικούς καί οἰκονομικούς στόχους θά ἔχουν συνέπειες, ἐνῷ ὁ Ἀμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ ἔχει ἀφήσει ἀνοικτό τό ἐνδεχόμενο μεγαλύτερης ἀμερικανικῆς ἐμπλοκῆς.
Οἱ ΗΠΑ παρέχουν ἤδη ὑποστήριξη στήν Σαουδική Ἀραβία, μεταξύ ἄλλων, σέ ἐπίπεδο πληροφοριῶν, στοχοποιήσεως καί ἐναερίου ἀνεφοδιασμοῦ. Μιά ἄμεσος στρατιωτική ἐμπλοκή, ὡστόσο, θά μποροῦσε νά διευρύνει τό πεδίο τῆς συγκρούσεως καί νά ἐπιβαρύνει ἀκόμη περισσότερο τίς ἀγορές ἐνεργείας. Τό πρόβλημα γιά τίς πετρελαιοπαραγωγούς χῶρες εἶναι ὅτι οἱ ἐπιθέσεις δέν πλήττουν μόνον τήν τρέχουσα παραγωγή. Ὑπονομεύουν καί τήν ἀξιοπιστία τους ὡς ἀσφαλῶν προμηθευτῶν, αὐξάνοντας τήν ἀβεβαιότητα γιά τούς ἀγοραστές καί ἐνθαρρύνοντας τήν ἀναζήτηση ἐναλλακτικῶν πηγῶν.
Ἡ γεωπολιτική κρίσις συναντᾶ μιά ἤδη πιεσμένη ἀγορά διυλισμένων προϊόντων. Στήν μηνιαία ἔκθεσή του γιά τόν Ὀκτώβριο ὁ Διεθνής Ὀργανισμός Ἐνεργείας (ΙΑΕ) προειδοποιεῖ ὅτι ἡ παγκόσμιος ἀγορά ντῆζελ θά παραμείνει ἰδιαιτέρως «σφικτή» ἕως τό 2027, καθώς οἱ ἀπώλειες στήν προσφορά ἀπό τήν Ρωσσία καί τήν Μέση Ἀνατολή δέν ἀναπληρώνονται ἐπαρκῶς ἀπό ἄλλους παραγωγούς. Κατά τόν IEA, οἱ παγκόσμιοι ἐξαγωγές ντῆζελ τόν Σεπτέμβριο ἦταν μειωμένες κατά περίπου 700.000 βαρέλια ἡμερησίως, ἐν συγκρίσει μέ ἕνα ἔτος ἐνωρίτερα.
Οἱ καθαρές ἐξαγωγές ἀπό τήν Ρωσσία καί τήν Μέση Ἀνατολή ὑπεχώρησαν συνολικῶς κατά περίπου 1,3 ἑκατομμύρια βαρέλια ἡμερησίως, καθώς οἱ πολεμικές ἐξελίξεις καί τά προβλήματα στήν παραγωγή καί τήν διύλιση περιόρισαν τίς διαθεσίμους ποσότητες. Ἡ στενότης αὐτή ἀποκτᾶ ἰδιαιτέρα σημασία, ἐν ὄψει τοῦ χειμῶνος, ὅταν αὐξάνεται ἡ ζήτησις γιά καύσιμα καί οἱ ἀνάγκες μεταφορῶν καί θερμάνσεως. Τό ντῆζελ εἶναι βασικό καύσιμο γιά τίς ὁδικές μεταφορές, τήν γεωργία, τήν βιομηχανία καί μεγάλο μέρος τῆς ἐφοδιαστικῆς ἁλυσίδος. Ἑπομένως, ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς του δέν περιορίζεται στήν ἀντλία: περνᾶ στά μεταφορικά ἔξοδα, τό κόστος παραγωγῆς καί, τελικῶς, στίς τιμές προϊόντων καί ὑπηρεσιῶν.
Ὁ Ὀργανισμός ἐκτιμᾶ ὅτι ἡ παγκόσμιος ζήτησις πετρελαίου θά μειωθεῖ κατά μέσον ὅρο κατά 2,6 ἑκατομμύρια βαρέλια ἡμερησίως τό 2026, καθώς οἱ ὑψηλές τιμές καί ἡ ἐπιδείνωσις τῶν οἰκονομικῶν προοπτικῶν περιορίζουν τήν κατανάλωση. Παραλλήλως, ἡ προσφορά ἀναμένεται νά ὑποχωρήσει κατά 5,8 ἑκατομμύρια βαρέλια ἡμερησίως κατά μέσον ὅρο ἐφέτος, πρίν ἀνακάμψει τό 2027, ἐφ᾿ ὅσον ἀποκατασταθοῦν σταδιακῶς οἱ ἐνεργειακές ροές.
Ἡ προοπτική ἀνακάμψεως, ὡστόσο, παραμένει εὔθραυστος. Ἀκόμη καί ἄν αὐξηθεῖ ἡ παραγωγή ἀργοῦ, ἡ ἀναπλήρωσις τῶν ἀποθεμάτων καί ἡ ἀποκατάστασις τῆς λειτουργίας τῶν διυλιστηρίων ἀπαιτοῦν χρόνο. Οἱ νέες ἐπιθέσεις στόν Κόλπο ἀπειλοῦν νά καθυστερήσουν αὐτήν τήν διαδικασία, διατηρῶντας τίς τιμές σέ ὑψηλά ἐπίπεδα ἐπί μεγαλύτερο διάστημα. Στό μέτωπο τοῦ φυσικοῦ ἀερίου, ἡ εἰκόνα εἶναι ἐξ ἴσου ἀνησυχητική.
Οἱ εὐρωπαϊκές τιμές ἀναφορᾶς στόν ὁλλανδικό κόμβο TTF ἐκινήθησαν πλησίον τῶν 87 εὐρώ ἀνά μεγαβατώρα, στά ὑψηλότερα ἐπίπεδα ἀπό τά τέλη τοῦ 2022 – ἄνοδος πού ἀντανακλᾶ τόσο τίς διαταραχές στίς προμήθειες LNG ἀπό τόν Περσικό Κόλπο ὅσο καί τήν ἀβεβαιότητα περί τῶν καιρικῶν συνθηκῶν τῶν ἑπομένων μηνῶν.
Τήν ἰδία στιγμή, ἡ πληρότης τῶν εὐρωπαϊκῶν ἀποθηκῶν φυσικοῦ ἀερίου εὑρίσκεται περίπου στό 74%, αἰσθητῶς χαμηλότερα τοῦ μέσου ὅρου τῆς τελευταίας πενταετίας, πού προσεγγίζει τό 89%. Τά ἐπίπεδα αὐτά δέν σημαίνουν αὐτομάτως ὅτι ἡ Εὐρώπη θά ἀντιμετωπίσει φυσικές ἐλλείψεις. Περιορίζουν, ὅμως, τό περιθώριο ἀπορροφήσεως ἑνός νέου σόκ. Ἕνας παρατεταμένος ψυχρός χειμῶνας, μιά νέα διακοπή προμηθειῶν ἤ ἕνας ἐντονώτερος ἀνταγωνισμός μέ τίς ἀσιατικές ἀγορές γιά φορτία LNG θά ἠδύναντο νά προκαλέσουν νέες ἀποτόμους αὐξήσεις. Ὅσο οἱ ἐνεργειακές ἀρτηρίες τῆς Μέσης Ἀνατολῆς παραμένουν στό στόχαστρο, ἡ προοπτική ἑνός δυσκόλου χειμῶνος δέν ἀποτελεῖ ἁπλῶς σενάριο τῶν ἀγορῶν, ἀλλά ἕναν πραγματικό κίνδυνο γιά νοικοκυριά καί ἐπιχειρήσεις.
Οι νεοι της Αλβανιας αμφισβητουν
Οἱ σκηνές χάους στά Τίρανα μέ τήν πυρπόληση τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, τήν ὥρα πού χιλιάδες φοιτητές διεδήλωναν κατά τῆς διαφθορᾶς καί τῶν προβλημάτων στήν ἐκπαίδευση, ἀποτελοῦν ἔνδειξη μιᾶς βαθύτερης πολιτικῆς καί κοινωνικῆς κρίσεως στήν Ἀλβανία. Ἡ χρῆσις δακρυγόνων καί ὑδροφόρων ὀχημάτων, καθώς καί οἱ δεκάδες προσαγωγές, ἀποτυπώνουν τήν κλιμάκωση μιᾶς κινητοποιήσεως πού ἤρχισε εἰρηνικῶς, ἀλλά ἐξελίχθηκε σέ βίαιες συγκρούσεις.
Τά αἰτήματα τῶν φοιτητῶν γιά καλύτερες πανεπιστημιακές συνθῆκες, χαμηλότερο κόστος σπουδῶν, οἰκονομική στήριξη καί ἐπαγγελματικές προοπτικές μετά τήν ἀποφοίτησή τους δέν εἶναι μεμονωμένες διεκδικήσεις. Συνδέονται μέ τήν εὐρύτερη δυσπιστία ἀπέναντι στό πολιτικό σύστημα, τό ὁποῖο κυριαρχεῖται ἐπί δεκαετίες ἀπό τούς Σοσιαλιστές τοῦ Ἔντι Ράμα καί τούς Δημοκρατικούς τῆς ἀντιπολιτεύσεως.
Ἡ κυβερνητική καταγγελία περί «ἐνορχηστρωμένης βίας» ἐνδέχεται νά ἀντανακλᾶ πραγματικές ἀνησυχίες περί τῆς ἀσφαλείας, δέν ἀρκεῖ ὅμως γιά νά ἀκυρώσει τά κοινωνικά αἰτήματα, τήν ὥρα πού ἡ νεολαία χάνει τήν ἐμπιστοσύνη της πρός τούς θεσμούς. Νά σημειωθεῖ ὅτι ἡ πολιτική σταθερότης δέν ἐξασφαλίζεται μέ ἀστυνομικά ὁδοφράγματα, ἀλλά μέ διαφάνεια, λογοδοσία καί πραγματικές εὐκαιρίες.
Μ.Η.Τ. 232122