Ἡ Τουρκία «χαρτογραφεῖ» εὐαίσθητα σημεῖα τῆς Ἑλλάδας

Τοῦρκος ἀπόστρατος ὑποστράτηγος καταγράφει νησιά, λιμάνια, ἐνεργειακά δίκτυα καί ὑποθαλάσσια καλώδια ὡς «στρατηγικές εὐαισθησίες» τῆς Ἑλλάδας καί εἰσάγει στήν ἐξίσωση τήν ἔννοια τῆς «ἀσύμμετρης ἀπάντησης»

Δέν πρόκειται γιά μία ἀκόμη συνηθισμένη τουρκική τοποθέτηση περί Αἰγαίου, Κύπρου καί Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Τό ἄρθρο τοῦ ἀπόστρατου ὑποστράτηγου Nejat Eslen στήν ἐφημερίδα «Cumhuriyet» ἔχει ἰδιαίτερη σημασία γιά ἕναν πολύ συγκεκριμένο λόγο:

Δέν περιορίζεται στίς πάγιες πολιτικές καί νομικές διεκδικήσεις τῆς Ἄγκυρας. Ἐπιχειρεῖ νά καταγράψει μέ στρατηγικούς ὅρους τά σημεῖα στά ὁποῖα θεωρεῖ ὅτι ἡ Ἑλλάδα ἐμφανίζει εὐαισθησίες καί, στή συνέχεια, συνδέει αὐτή τήν καταγραφή μέ τήν ἔννοια τῆς «ἀσύμμετρης ἀπάντησης».

• Τοῦ Χρήστου Κωνσταντινίδη

Στόν κατάλογο τοῦ Τούρκου ἀπόστρατου βρίσκονται τά ἀπομακρυσμένα ἑλληνικά νησιά, οἱ γραμμές ἐφοδιασμοῦ τους, οἱ ἐνεργειακές διασυνδέσεις, τά ὑποθαλάσσια καλώδια ἐπικοινωνιῶν, κρίσιμα λιμάνια καί τά συστήματα αὐτοματισμοῦ τῶν δικτύων ἐνέργειας.

Ἡ ὑπόθεση τοῦ Ἀγαθονησίου ἦταν ἐνδεικτική.

Μέ ἀφορμή τήν ἐπίσκεψη τοῦ Πρωθυπουργοῦ στίς 29 Ἰουλίου, τό τουρκικό GZT παρουσίασε ἔρευνα ἀνοικτῶν πηγῶν πληροφοριῶν, ὑποστηρίζοντας ὅτι κατάφερε νά προσδιορίσει τή θέση ἑλληνικοῦ φυλακίου μέσα ἀπό στοιχεῖα πού ἦταν ὁρατά σέ ἐπίσημες φωτογραφίες.

Τό τουρκικό μέσο χρησιμοποίησε ὡς σημεῖα ἀναφορᾶς στοιχεῖα τοῦ περιβάλλοντος καί τῶν ἐγκαταστάσεων καί τά συνέκρινε μέ ἐμπορικά διαθέσιμες δορυφορικές ἀπεικονίσεις. Στή συνέχεια, προχώρησε ἕνα βῆμα παραπέρα. Ἰσχυρίστηκε ὅτι ἐντόπισε τήν ἐξέλιξη συγκεκριμένων ἔργων στό φυλάκιο, παρουσίασε εἰκόνες διαφορετικῶν χρονικῶν περιόδων καί ἀπέδωσε μέρος τῶν ἐγκαταστάσεων σέ ὑπόγειο καταφύγιο.

Παράλληλα, ἐπιχείρησε νά ταυτοποιήσει ὁπλικά συστήματα τά ὁποῖα διακρίνονταν σε φωτογραφίες τῆς ἐπίσκεψης. Ἡ οὐσία ἐδῶ εἶναι ὅτι ἕνα τουρκικό Μέσο ἔδειξε στήν πράξη πόσο εὔκολα δημόσια διαθέσιμο ὑλικό μπορεῖ νά μετατραπεῖ σέ πληροφορία στρατιωτικοῦ ἐνδιαφέροντος.

Μέσα σέ αὐτό τό πλαίσιο, ἀποκτοῦν ξεχωριστή σημασία οἱ ἐπισημάνσεις τοῦ Nejat Eslen. Ὁ Τοῦρκος ἀπόστρατος χαρακτηρίζει ἰδιαίτερα εὐαίσθητα τά ἀπομακρυσμένα ἑλληνικά νησιά τοῦ Αἰγαίου λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς τους θέσης καί τῶν μεγάλων γραμμῶν ἐφοδιασμοῦ πού ἀπαιτοῦνται γιά τή στήριξή τους.

Τό Ἀγαθονήσι δέν κατονομάζεται. Ἡ περιγραφή ὅμως ἀφορᾶ ἀκριβῶς στήν κατηγορία τῶν μικρῶν ἀκριτικῶν νησιῶν πού βρίσκονται σέ μικρή ἀπόσταση ἀπό τίς τουρκικές ἀκτές καί τῶν ὁποίων ἡ ὁμαλή λειτουργία δέν ἐξαρτᾶται μόνο ἀπό τή στρατιωτική παρουσία.

Ἐξαρτᾶται ἀπό τίς θαλάσσιες συγκοινωνίες, τόν ἀνεφοδιασμό, τήν ἐνέργεια, τίς ἐπικοινωνίες καί τίς ὑποδομές.  Καί ἐδῶ ὁ Eslen γίνεται πιό συγκεκριμένος. Ἀναφέρεται στίς ἐνεργειακές διασυνδέσεις και στά ὑποθαλάσσια καλώδια ἐπικοινωνιῶν, τά ὁποῖα τοποθετεῖ στήν κατηγορία τῶν ὑποδομῶν πού μποροῦν νά ἐμφανίσουν εὐαισθησίες ἀπέναντι σέ «ἀσύμμετρες παρεμβάσεις». Δέν εἶναι μιά ἀθώα στρατηγική παρατήρηση.

Τά σύγχρονα νησιά στηρίζονται ὅλο καί περισσότερο σέ ὑποθαλάσσιες ὑποδομές πού μεταφέρουν ἠλεκτρική ἐνέργεια καί δεδομένα. Ἡ διατάραξη τέτοιων δικτύων δέν ἀποτελεῖ ἁπλῶς τεχνικό πρόβλημα. Μπορεῖ νά μετατραπεῖ σέ ζήτημα ἐθνικῆς ἀσφάλειας.

Τά λιμάνια καί τά ἐνεργειακά δίκτυα στό ἴδιο κάδρο

Ὁ Eslen διευρύνει ἀκόμη περισσότερο τό πεδίο. Στήν ἀνάλυσή του ἐντάσσει καί τά ἑλληνικά λιμάνια, χωρίς νά κατονομάζει συγκεκριμένους λιμένες. Ἡ ἐπιλογή τῆς συγκεκριμένης κατηγορίας ἔχει ἰδιαίτερη σημασία, καθώς τά μεγάλα ἑλληνικά λιμάνια δέν ἀποτελοῦν ἁπλῶς σημεῖα ἐμπορικῆς δραστηριότητας. Ἀποτελοῦν κόμβους ἐφοδιασμοῦ, ἐνέργειας, μεταφορῶν καί σέ ἀρκετές περιπτώσεις στρατηγικῶν καί στρατιωτικῶν μετακινήσεων.

Ἀκόμη πιό σαφής γίνεται ὅταν περνᾶ στίς ψηφιακές ὑποδομές. Ὁ Τοῦρκος ὑποστράτηγος ὑποστηρίζει ὅτι κρίσιμα λιμάνια καί συστήματα αὐτοματισμοῦ τῶν ἐνεργειακῶν δικτύων μποροῦν νά εἶναι εὐάλωτα σέ κυβερνοεπιθέσεις καί ψηφιακά σαμποτάζ. Ἐδῶ πλέον ἡ συζήτηση φεύγει ἀπό τό παραδοσιακό πεδίο ἑνός ἑλληνοτουρκικοῦ ἐπεισοδίου.

Δέν μιλᾶμε γιά πολεμικά πλοῖα καί μαχητικά ἀεροσκάφη. Μιλᾶμε γιά ἠλεκτροδότηση, τηλεπικοινωνίες, διαχείριση λιμένων, συστήματα ἐλέγχου, δίκτυα δεδομένων καί κρίσιμες ὑπηρεσίες. Αὐτή εἶναι ἡ οὐσία τοῦ σύγχρονου ὑβριδικοῦ πολέμου.

Ἡ ἐπίμαχη ἀναφορά στήν «ἀσύμμετρη ἀπάντηση»

Τό σημαντικώτερο σημεῖο τοῦ ἄρθρου βρίσκεται στό συμπέρασμά του. Ὁ Eslen χαρακτηρίζει τά τουρκικά συμφέροντα στό Αἰγαῖο, στήν Ἀνατολική Μεσόγειο καί στήν Κύπρο ὡς «ζωτικῆς σημασίας» και ὑποστηρίζει ὅτι ἡ Ἄγκυρα πρέπει νά διαθέτει ἀποτελεσματική ἀποτροπή γιά τήν προστασία τους. Στή συνέχεια, εἰσηγεῖται ἡ τουρκική στρατηγική σκέψη νά λαμβάνει ὑπ’ ὄψη καί τήν ἱκανότητα «ἀσύμμετρης ἀπάντησης» ὡς ἐξισορροπητικό καί ἀποτρεπτικό παράγοντα.

Ἡ σειρά τῆς ἐπιχειρηματολογίας ἔχει σημασία. Πρῶτα καταγράφονται: νησιά, γραμμές ἐφοδιασμοῦ, ἐνεργειακές συνδέσεις, ὑποθαλάσσια καλώδια, λιμάνια καί ἐνεργειακά συστήματα. Καί, στή συνέχεια, ἔρχεται ἡ ἀναφορά στήν ἀσύμμετρη ἀπάντηση. Θά ἦταν λανθασμένο νά ὑποβαθμιστεῖ τό γεγονός ὅτι ἕνας πρώην ἀνώτατος ἀξιωματικός τῶν τουρκικῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων κατονομάζει δημόσια κατηγορίες ἑλληνικῶν κρίσιμων ὑποδομῶν ὡς στρατηγικά εὐαίσθητες καί στό ἴδιο κείμενο εἰσάγει τήν ἔννοια τῆς ἀσύμμετρης δράσης.

Ἡ τουρκική σκέψη κοιτᾶ καί τό ἐσωτερικό μέτωπο

Ἀκόμη πιό ἀποκαλυπτικό εἶναι ὅτι ὁ Eslen δέν περιορίζει τή συλλογιστική του στίς ὑποδομές. Ἀναφέρεται ἐπίσης σέ ζητήματα κοινωνικῆς συνοχῆς, μειονοτήτων καί μεταναστευτικῶν πληθυσμῶν, θεωρῶντας ὅτι μποροῦν νά ἀποτελέσουν πεδίο ἐσωτερικῶν ἀναταράξεων. Ἡ προσέγγιση αὐτή ἐντάσσεται καθαρά στή λογική τῶν ὑβριδικῶν ἐπιχειρήσεων. Σέ ἕνα τέτοιο μοντέλο ἀντιπαράθεσης, ἡ πίεση ἀσκεῖται καί μέ κυβερνοεπιθέσεις, πληροφοριακές ἐπιχειρήσεις, οἰκονομική πίεση, παρεμβολή στίς ἐπικοινωνίες, διατάραξη κρίσιμων ὑποδομῶν καί ἀξιοποίηση ἐσωτερικῶν κοινωνικῶν ἀδυναμιῶν. Αὐτό εἶναι τό πραγματικό μήνυμα τοῦ ἄρθρου.

Γι’ αὐτό η Ἑλλάδα ὀφείλει νά βλέπει τήν ἀσφάλεια τῶν ἀκριτικῶν νησιῶν πολύ πιό συνολικά, ἰδιαίτερα ἀπό τή στιγμή πού ἡ ἐποχή τῶν ἤρεμων νερῶν ἔχει παρέλθει καί ἡ «Γαλάζια Πατρίδα» ἑτοιμάζεται ἐντός τοῦ φθινοπώρου νά ἀποτελέσει νόμο τοῦ τουρκικοῦ κράτους, πού θά ὑποχρεώνει κάθε τουρκική κυβέρνηση νά διατηρεῖ τήν ἀναθεωρητική γραμμή καί νά διεκδικεῖ πειρατικά τό μισό Αἰγαῖο, νησιά, θαλάσσιο βυθό καί ἐναέριο χῶρο.

Ἡ στρατιωτική παρουσία εἶναι αὐτονόητη καί ἀπαραίτητη. Δέν ἀρκεῖ ὅμως. Στόν 21ο αἰῶνα ἡ ἄμυνα ἑνός νησιοῦ ἀφορᾶ ταυτόχρονα στό φυλάκιο, στό λιμάνι, στό ἐνεργειακό σύστημα, στά ὑποθαλάσσια καλώδια, στίς τηλεπικοινωνίες, στίς γραμμές ἀνεφοδιασμοῦ καί στήν προστασία τῶν πληροφοριῶν.

Ἡ GZT ἔδειξε πόσο εὔκολα μποροῦν νά ἀξιοποιηθοῦν πληροφορίες ἀνοικτῶν πηγῶν. Ὁ Nejat Eslen ἔδειξε ποιά σημεῖα θεωρεῖ ἕνα τμῆμα τῆς τουρκικῆς στρατηγικῆς σκέψης ὅτι παρουσιάζουν εὐαισθησίες. Τά δύο γεγονότα δέν εἶναι ταυτόσημα. Συνθέτουν ὅμως μία εἰκόνα πού ἡ Ἀθήνα δέν πρέπει νά ἀγνοήσει.