Τεχνολογίες τοῦ παρελθόντος διηγοῦνται τήν ἱστορία τῶν «ἐργαλείων πού ἄλλαξαν τόν κόσμο»

Στό πλαίσιο ἐκθέσεως στό Κέντρο Διαδόσεως Ἐπιστημῶν καί τό Μουσεῖο Τεχνολογίας «Νόησις», ὁ ὑπολογιστής τοῦ Ἀριστοτελείου, τό 1959, ἐκόστιζε ἄνω τῶν. 500.000 εὐρώ, σέ σημερινές τιμές

Δέν εἶναι σύνηθες γιά τόν μέσο ἄνθρωπο νά σταθεῖ ἔμπροσθεν τοῦ φωτιζομένου ραντάρ ἑνός ἐμπορικοῦ πλοίου πού κάποτε περιέπλεε τούς ὠκεανούς.

Ἤ δίπλα στόν πίνακα ὀργάνων, στό κόκπιτ ἑνός ἀεροσκάφους, πού ἐσχεδιάσθη τό 1934, γιά νά βιωθεῖ ἀπό τούς περισσοτέρους ὡς ὑλοποίησις τοῦ ἀρχαίου πόθου τῆς πτήσεως. Ἔχουμε παρακολουθήσει ἑκατοντάδες ταινίες, πολλοί ὅμως δέν γνωρίζουμε πῶς εἶναι αὐτό πού ὑπάρχει «ἀπό πίσω» – ἡ κινηματογραφική μηχανή προβολῆς. Πιθανώτατα δέν δυνάμεθα νά διανοηθοῦμε πῶς εἶναι νά κάνεις χειρουργική ἐπέμβαση χωρίς ἀναισθησία ἤ, ἔστω, ἐξαγωγή ὀδόντων χωρίς τήν σύγχρονο ἰατρική τεχνολογία. Δέν γνωρίζουμε τήν ζωή πρίν ἀπό τόν σιδηρόδρομο, τό τηλέφωνο, τό αὐτοκίνητο, τό ραδιόφωνο, τό ἀεροπλάνο, τήν τηλεόραση, τούς ὑπολογιστές, ἀκόμη καί τά ψυγεῖα.

Τεχνολογίες, ὅπως οἱ προναφερθεῖσες, διηγοῦνται τήν ἱστορία τῶν «ἐργαλείων πού ἄλλαξαν τόν κόσμο», στό πλαίσιο ἐκθέσεως στό Κέντρο Διαδόσεως Ἐπιστημῶν καί τό Μουσεῖο Τεχνολογίας «Νόησις» στήν Θεσσαλονίκη.  Ἡ παρουσίασις δίδει στούς ἐνδιαφερομένους τήν δυνατότητα νά παρατηρήσουν ἐκ τοῦ σύνεγγυς 350 ἀντικείμενα, πού συνήθως δέν εἶναι προσιτά στό εὐρύ κοινό, νά ἀναρωτηθοῦν πῶς δυνάμεθα νά ἀξιοποιήσουμε μέ τρόπο ἐχέφρονα τήν σημερινή τεχνολογία, ἀλλά καί νά ἐμπνευσθοῦν γιά νά δημιουργήσουν καινοτομία, εἰς πεῖσμα ὅσων τούς τονίζουν πώς δέν δύνανται. κά βίντεο ἐκθέσεως) καί Γιῶργος Χατζηβασιλείου (ἐπιστημονικός σύμβουλος). Δεκαπέντε λειτουργικές συσκευές, ἑπτά διαδραστικά παίγνια.

Ὁ πρῶτος ὑπολογιστής τοῦ ἑλληνικοῦ Βορρᾶ κατέστη τό ὄνειρο τῶν φοιτητῶν τῆς δεκαετίας τοῦ 1960 Κατά τήν ἐπίσκεψη στήν ἔκθεση, τό βλέμμα καθηλώνεται σέ ἕνα ὀγκῶδες μηχάνημα, μέ δεκάδες πλῆκτρα καί ἕναν μοχλό πού γράφει «Emergency Off Pull». Εἶναι, ὅπως ἐξηγεῖ ὁ κ. Λεωνίδας Γυμνόπουλος, ὁ πρῶτος κεντρικός ὑπολογιστής πού ἐλειτούργησε στόν ἑλληνικό Βορρᾶ καί ὁ δεύτερος στήν Ἑλλάδα.

Ἐγκατεστάθη στήν Φυσικομαθηματική Σχολή τοῦ ΑΠΘ τό 1964, ἐπιταχύνων διεργασίες, πού μέχρι τότε ἐχρειάζοντο ἡμέρες ἤ καί μῆνες γιά νά ὁλοκληρωθοῦν. Μάλιστα, ἐπισημαίνει ὅτι «ὁ ὑπολογιστής… ἐκτεινόταν σέ δύο αἴθουσες, καί τό ὄνειρο ὅλων τῶν φοιτητῶν τῆς ἐποχῆς ἦταν νά μπορέσουν νά δουλέψουν τήν ἔρευνά τους σέ αὐτόν». τησις πού προέκυψε ἀβιάστως πρός τόν κ. Λεωνίδα Γυμνόπουλο, ὁ ὁποῖος ἀπήντησε χαρακτηριστικῶς:

«Ἡ γνώση τοῦ πῶς ἡ τεχνολογία ἄλλαξε τόν κόσμο στό παρελθόν ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη ἀξία σήμερα, στήν ἐποχή τῆς ραγδαίας ἐξέλιξης τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης. Μᾶς προσφέρει τρία χρήσιμα μαθήματα: Πρῶτον, ὁ σημερινός πανικός γιά τήν ΤΝ θυμίζει τούς παλιούς φόβους γιά κάθε νέα τεχνολογία. Ἡ ἱστορία μᾶς χαρίζει ψυχραιμία καί καθαρή ματιά. Δεύτερον, τό ζητούμενο εἶναι ἡ ἐνσωμάτωση τῆς ΤΝ στήν καθημερινότητα, ὅπως κάναμε παλαιότερα, π.χ., μέ τό ἠλεκτρικό ρεῦμα.

Τρίτον, εἶναι στό χέρι μας νά δοῦμε τήν ΤΝ σάν “τροχό τοῦ μυαλοῦ”: νά τήν ἀξιοποιήσουμε γιά νά κερδίσουμε χρόΠαραδειγματικῶς, μεταξύ τῶν ἐκθεμάτων περιλαμβάνεται μιά τηλεοπτική κάμερα Philips, ἀντίστοιχος ἐκείνων πού ἐχρησιμοποιήθησαν στήν πρώτη ἐκπομπή τηλοψίας στήν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία ὀργανώθη τό 1960, στήν ΔΕΘ, ἀπό τόν τότε προϊστάμενο τοῦ Τμήματος Γενικῆς Διαφωτίσεως τῆς ΔΕΗ, Μᾶνο Ἰατρίδη. Ἦταν ἕνα ἐγχείρημα πού πολλοί ἐθεώρησαν ἀνέφικτο, ἰσχυριζόμενοι ὅτι δέν ὑπάρχουν χρήματα, χρόνος ἤ γνώσεις γιά νά γίνει πρᾶξις. Τελικῶς, ὅμως, ἡ πειραματική ἐκπομπή ἐπραγματοποιήθη, ἀνοίγουσα τόν δρόμο γιά τήν ἵδρυση τῶν τηλεοπτικῶν σταθμῶν στήν Ἑλλάδα.

«Ἡ κάμερα αὐτή μοῦ ὑπενθυμίζει λοιπόν τό σοφό ρητό: “Αὐτοί πού λένε ὅτι δέν μπορεῖ νά γίνει, δέν πρέπει νά διακόπτουν αὐτούς πού τό κάνουν”» ἀναφέρει ὁ κ. Λεωνίδας Γυμνόπουλος, ὑπεύθυνος γιά τόν σχεδιασμό καί τήν ἐπιμέλεια τῆς παραγωγῆς τῆς ἐκθέσεως, γιά τήν ὁποία ἠργάσθησαν ἐπί 14 μῆνες 29 ἄνθρωποι, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 15 ἐργαζόμενοι τοῦ ἱδρύματος καί 14 ἔμμισθοι καί ἄμισθοι συνεργάτες. Στήν ὁμάδα περιλαμβάνονται οἱ: Γιάννης Κατρανίτσας (ἀρχιτεκτονικός σχεδιασμός), Γιῶργος Πεχλιβανίδης (μουσειογραφικός σχεδιασμός), Γιώτης Βράντζας (κεντρικά βίντεο ἐκθέσεως) καί Γιῶργος Χατζηβασιλείου (ἐπιστημονικός σύμβουλος).

Δεκαπέντε λειτουργικές συσκευές, ἑπτά διαδραστικά παίγνια

Ἡ ἔκθεσις εἶναι, ἐν τοῖς πράγμασιν, ἕνας «παιχνιδότοπος» 1.000 τετραγωνικῶν μέτρων. Παιδιά καί ἐνήλικες δύνανται νά «παίξουν» μέ 15 λειτουργικές αὐθεντικές συσκευές περασμένων δεκαετιῶν, συναντῶντες ἐνίοτε ἀπροσμένους γρίφους. Ἐπί παραδείγματι, τά περισσότερα παιδιά προβληματίζονται γιά τό πῶς εἶναι δυνατόν νά χρησιμοποιήσουν… μιά τηλεφωνική συσκευή μέ καντράν. Δύνανται ἐπίσης νά δοκιμάσουν τίς δυνάμεις τους σέ ἑπτά διαδραστικά παιγνίδια, νά παρακολουθήσουν πέντε προβολές καί νά «περπατήσουν» μέσα σέ ἰσάριθμα ἠχοτοπία. Σέ κάποια στροφή κρύπτεται ἕνα ἐντυπωσιακό δεδομένο. Ὅπως ἐξηγοῦν οἱ συντελεστές τῆς ἐκθέσεως, «μέ τήν ἐκτεταμένη χρήση τῶν κινητῶν τηλεφώνων καί ὡς φωτογραφικῶν μηχανῶν, ὑπολογίζεται ὅτι παγκόσμια βγαίνουν πάνω ἀπό 60.000 φωτογραφίες τό δευτερόλεπτο. Δηλαδή, ἀπό τήν ὥρα πού μπήκατε στήν ἔκθεση ἔχουν τραβηχτεῖ τό λιγώτερο πάνω ἀπό 5.000.000 φωτογραφίες σέ ὅλον τόν κόσμο». Ὅταν φωτογραφίζουμε τήν παρουσίαση, δημιουργεῖται μιά ἀκόμη ἀπόδειξις ὅτι τήν τεχνολογία τήν ζοῦμε.

Ὁ κ. Λεωνίδας Γυμνόπουλος ἐπέλεξε δίκην πειραματισμοῦ δέκα ἀπό τά 350 ἀντικείμενα, προβαίνων καί στόν ἀντίστοιχο σχολιασμό: τήν κινηματογραφική μηχανή προβολῆς («σκέφτομαι πόσα γέλια καί κλάματα ἔχει προκαλέσει μέσα ἀπό τίς ταινίες σέ κινηματογραφικές αἴθουσες»), τό πίκ-ἄπ μέ τόν δίσκο τῶν «Μπήτλς», πού ἔχουν τήν δυνατότητα νά ἀκούσουν οἱ ἐπισκέπτες («γιατί μέ ἐντυπωσιάζει ἡ μεγάλη ἐπιστροφή τοῦ βινυλίου τήν τελευταία δεκαετία, ἀκόμα καί σέ νεώτερες γενιές»), τό ὀδοντιατρικό ἀκτινογραφικό μηχάνημα («θυμίζει γλυπτό, ἀλλά κυρίως μέ κάνει νά στέκομαι μέ δέος μπροστά στό πῶς ἄντεχαν οἱ ἄνθρωποι ἕναν ἔντονο πονόδοντο πρίν τήν ἰατρική τεχνολογία»), ὅλους τούς ὑπολογιστές καί παιγνιδομηχανές, τό αὐθεντικό μικρόφωνο τοῦ Χρίστου Τσιγγιρίδη («ζωντανεύει τήν στιγμή πού ὁ πρωτοπόρος αὐτός ἔγινε ὁ πρῶτος ἄνθρωπος στήν Ἑλλάδα πού μίλησε στά ἐρτζιανά»).

Ἐπίσης, τό τμῆμα σιδηροτροχιᾶς ἀπό τό πρῶτο σιδηροδρομικό δίκτυο τῆς Ἑλλάδος, σχεδόν 150 ἐτῶν («ἕνα ἔργο πού ἄλλαξε τήν πορεία τῆς χώρας»), τόν ἑλικοφόρο κινητῆρα ἀπό ἕνα Boeing Stearman 75 («μοῦ φέρνει στό μυαλό τούς πιλότους τῶν πρώτων πτήσεων, πού μέ θάρρος καί τρέλλα ἄλλαξαν τόν κόσμο»), τήν τηλεοπτική κάμερα Philips (ἀντίστοιχο μέ αὐτές πού ἐχρησιμοποιήθησαν στήν πρώτη ἐκπομπή τηλεοράσεως στήν Ἑλλάδα), τό ψυγεῖο General Electric τῆς δεκαετίας τοῦ 1960 καί τόν τηλεφωνικό θάλαμο τοῦ ΟΤΕ τῆς δεκαετίας τοῦ 1980.