Γιάννης Καλπούζος: «Ἡ μεγάλη μου ἔγνοια εἶναι οἱ λέξεις»

Στήν συνέντευξή του στήν «ΕτΚ» ὁ πολυβραβευμένος συγγραφέας μιλᾶ γιά τόν συμβολισμό τοῦ νέου του βιβλίου

Στήν συνέντευξή του στήν «ΕτΚ» ὁ πολυβραβευμένος συγγραφέας μιλᾶ γιά τόν συμβολισμό τοῦ νέου του βιβλίου, τήν σχέση Ἱστορίας καί μυθοπλασίας, τήν ἀστείρευτη ἔμπνευση πού ἀντλεῖ ἀπό τήν Ἤπειρο καί τήν βαθειά πίστη του στήν δύναμη τῆς λογοτεχνίας νά φωτίζει τόν ἄνθρωπο καί τήν ἐποχή του

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΙΣ ΣΤΗΝ ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Ὑπάρχουν συγγραφεῖς πού ἀφηγοῦνται ἱστορίες καί ὑπάρχουν καί ἐκεῖνοι πού κατορθώνουν νά μετατρέπουν τήν Ἱστορία, τήν μνήμη καί τά ἀνθρώπινα συναισθήματα σέ ζωντανή λογοτεχνία. Ὁ Γιάννης Καλπούζος ἀνήκει ἀναμφίβολα στήν δεύτερη κατηγορία. Μέ τό νέο του μυθιστόρημα, «Ὅ,τι ἀγαπῶ εἶναι δικό σου», παραδίδει ἕνα πολυεπίπεδο ἔργο, ὅπου ὁ ἔρωτας συναντᾶ τά οἰκογενειακά μυστικά, οἱ πληγές τοῦ Ἐμφυλίου καί τῆς μεταπολεμικῆς Ἑλλάδας ἐξακολουθοῦν νά καθορίζουν ζωές, ἐνῶ ἡ ἀγάπη προβάλλει ὡς ἡ δύναμη πού μπορεῖ νά ὑπερβεῖ τόν φόβο, τήν ἀπώλεια καί τόν διχασμό.

«Ὅ,τι ἀγαπῶ εἶναι δικό σου». Ἡ φράση αὐτή ἀκούγεται σάν ἡ ἀπόλυτη ἐξομολόγηση ἀγάπης. Πότε καταλάβατε ὅτι θά γίνει ὁ τίτλος καί ὁ πυρήνας τοῦ βιβλίου;

Ὁ τίτλος ἦρθε κατά τήν πορεία τῆς γραφῆς ὡς φυσική συνέχεια τοῦ περιεχομένου τοῦ μυθιστορήματος. Μεταξύ ἄλλων, πραγματεύεται τόν ἔρωτα καί τήν ἀγάπη, πού, μέσα σέ ἕναν κόσμο ὅπου κυριαρχοῦν ὁ ἐγωκεντρισμός καί ἡ ἰδιοτέλεια, ἔρχονται νά μεταβολίσουν τό «δικό μου» καί νά τό κάνουν «δικό σου». Ἐπικεντρώνοντας σέ αὐτό, ἀναζητοῦσα μία φράση ἡ ὁποία θά συμπύκνωνε τό ἐν λόγῳ νόημα. Ἔχοντας δέ γράψει ὁ ἴδιος τούς στίχους τοῦ ὁμότιτλου τραγουδιοῦ πού ἑρμηνεύει μοναδικά ἡ Γλυκερία, θεώρησα τήν πρώτη φράση τοῦ ρεφραίν ὡς τήν πλέον κατάλληλη καί τήν χρησιμοποίησα ὡς τίτλο.

Στό βιβλίο συνυπάρχουν ἔρωτας, οἰκογενειακά μυστικά, ἡ Χούντα, ἡ Μεταπολίτευση, ἡ βία καί οἱ πληγές τοῦ Ἐμφυλίου. Πῶς καταφέρνετε νά ἰσορροπεῖτε ἀνάμεσα στήν ἱστορική πραγματικότητα καί τήν μυθοπλασία χωρίς νά χάνεται ἡ δύναμη τῆς ἀφήγησης;

Τό βιβλίο «Ὅ,τι ἀγαπῶ εἶναι δικό σου», ἂν καί πρός τό τέλος ἀποκαλύπτεται ὅτι ἴσως ὅσα συμβαίνουν θά μποροῦσε νά εἶναι μιά ἀλληγορία γιά τίς ἐπιπτώσεις τοῦ ἐμφυλίου σπαραγμοῦ στίς μεταγενέστερες γενιές, δέν περιέχει πολλά ἱστορικά στοιχεῖα. Ὅπως καί νά ἔχει, μέ ἐνδιαφέρει ἡ ἀκρίβεια τοῦ ἱστορικοῦ καί λαογραφικοῦ πλαισίου καί μελετῶ πάρα πολύ, ἕως ὅτου γίνει κτῆμά μου ἡ ἐποχή. Νά νοιώθω ὅτι ζῶ ἐκεῖ καί νά ἀποτελεῖ ἡ τρέχουσα ζωή παράπλευρη πραγματικότητα. Στήν συνέχεια κτίζω τούς ἥρωες μέ ὑλικά τῆς ἐποχῆς τους, δηλαδή νοοτροπίες, τρόπο σκέψης, συμπεριφορές, γνώσεις γιά τόν κόσμο καί οὕτω καθ’ ἑξῆς, λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τά ἤθη, τίς δεισιδαιμονίες, τήν διασκέδαση καί τόσα ἄλλα, ὥστε τό ἀποτέλεσμα νά ἔρχεται ἐντελῶς ἀβίαστα. Ἔτσι ὅπως γράφει κανείς ἕνα σύγχρονο μυθιστόρημα.

Ἡ ἱστορία ξεκινᾶ τό 1992 μέ μιά γυναίκα πού ἐμφανίζεται κρατώντας μιά νεκροκεφαλή. Τί συμβολίζει αὐτή ἡ τόσο κινηματογραφική εἰκόνα καί γιατί ἐπιλέξατε νά ἀνοίξετε ἔτσι τό μυθιστορήμα;

Εἶναι μιά ἀφηγηματική τεχνική. Νά βάλω τόν ἀναγνώστη κατ’ εὐθείαν στά βαθειά καί συγχρόνως νά τόν ὑποψιάσω ὅτι δέν θά διαβάσει μόνο μιά ἐρωτική ἱστορία. Ὅσον ἀφορᾶ στόν καθαυτό συμβολισμό, ἔχει νά κάνει μέ τά ἀπότοκα τοῦ Ἐμφυλίου καί τό ἀπέραντο νεκροταφεῖο—ἐθνικό, πνευματικό καί σωματικό—πού ἄφησε πίσω του.

Οἱ ἥρωές σας, ὁ Ἄνδης καί ἡ Θάλεια, κουβαλοῦν τραύματα ἀλλά καί μιά βαθειά ἀνάγκη γιά ἀγάπη. Πιστεύετε ὅτι, τελικά, ὁ ἄνθρωπος καθορίζεται περισσότερο ἀπό τίς ἐπιλογές του ἢ ἀπό τά βάρη πού κληρονομεῖ;

Μᾶς καθορίζουν οἱ ἐπιλογές μας, ὁ τρόπος πού μεγαλώνουμε μέσα στόν οἰκογενειακό καί στόν κοινωνικό περίγυρο, ἡ παραδοσιακή διδαχή ἀπό γενεά σέ γενεά, περιστατικά τοῦ παρελθόντος, οἱ σπουδές μας, τό ξάνοιγμα τοῦ νοῦ μας, ἡ ἱστορική καί πολιτική πραγματικότητα, ἀλλά καί τά τυχαῖα γεγονότα πού θά μᾶς συμβοῦν, καθώς καί οἱ ἄνθρωποι πού θά μποῦν στήν ζωή μας. Πολλοί δέν ἔχουν καν ἐπιλογές, καθώς δέν τό ἐπιτρέπουν ἡ ὑγεία, οἱ οἰκονομικές, οἱ κοινωνικές καί οἱ οἰκογενειακές συνθῆκες.

Στά ἔργα σας ἡ Ἤπειρος δέν εἶναι ἁπλός σκηνικό ἀλλλά ἕνας ζωντανός πρωταγωνιστής. Τί εἶναι αὐτό πού σᾶς κάνει νά ἐπιστρέφετε διαρκῶς στόν τόπο καταγωγῆς σας μέσα ἀπό τήν λογοτεχνία;

Ἡ Ἤπειρος μπόλιασε τήν ψυχή μου. Πάνω σέ ὅ,τι χτίστηκε μέχρι τά δεκαοχτώ μου χρόνια, κατάφερα νά μαθητεύσω καί νά ἀσκηθῶ. Χωρίς αὐτό τό πρῶτο ἀκατέργαστο διαμάντι, τίποτε δέν θά μποροῦσε νά ἐπακολουθήσει. Εἰκόνες, ἦχοι, μυρωδιές, ἄνθρωποι, τό ἀνάγλυφο τοῦ τοπίου, οἱ δυσκολίες τῆς διαβίωσης, ἡ καθημερινή ζωή, κάθε μικρό ἢ μεγάλο γεγονός καί οἱ παραδοσιακές ἀξίες μέ γαλούχησαν, ἐντυπώθηκαν μέσα μου καί μοῦ πρόσφεραν τήν δύναμη νά περιγράφω καί νά βυθοσκοπῶ στά τῆς ψυχῆς. Κατά συνέπεια, ὁ γενέθλιος τόπος ἀποτελεῖ ἔμπνευση ἢ κινητοποιεῖ τήν ἔμπνευσή μου καί συγχρόνως αἰσθάνομαι μονίμως ὀφειλέτης ἀπέναντί του.

Συζητῆστε θέματα, ὅπως ἡ ἀποτελεσματικότητα θεραπεία τά δάκρυα καί ἡ συζυγική παρενόχληση. Θεωρεῖτε ὅτι ἡ λογοτεχνία μπορεῖ νά λειτουργήσει ὡς ἀφορμή γιά κοινωνικό διάλογο ἢ ὁ ρόλος της εἶναι ἀποκλειστικά νά ἀφηγεῖται ἱστορίες;

Ἡ λογοτεχνία ἀφογκράζεται ὅσα ἀπασχολοῦν τόν ἄνθρωπο καί ἐμβαθύνει στόν χῶρο τοῦ νοῦ καί τῶν συναισθημάτων. Κατά συνέπεια, ἀποτελεῖ οὕτως ἢ ἄλλως μέρος τοῦ κοινωνικοῦ διαλόγου καί συγχρόνως τόν πυροδοτεῖ. Ὅμως καί ἀπό μόνη της ἡ ἀφήγηση μιᾶς ἱστορίας ἀναδεικνύει κοινωνικά προβλήματα καί δίνει ἀφορμές νά ξεκινήσει ὁ διάλογος ἢ νά διευρυνθεῖ.