Ὁ πιστός μαθητής καί ἡ κόρη τοῦ Εὐγενίου Σπαθάρη ἀπορρίπτουν τήν ἄποψη ὅτι τό Θέατρο Σκιῶν φθίνει ‒ ἀντιθέτως, βλέπουν μιά νέα γενεά πού ἀγαπᾶ τόν Καραγκιόζη
Ἡ Μένια Σπαθάρη ἀναφέρει: «Κάθε χρόνο, στήν Διεθνῆ Ἡμέρα Μουσείων, προβάλλουμε ἕνα νέο ταλέντο ἡλικίας 16 ἕως 22 ἐτῶν καί, πιστέψτε με, περιμένουν πολλά παιδιά στήν οὐρά»
Ὁ ἥρωας τῶν «σκιῶν» ἐπανακάμπτει, ὁ πατροπαράδοτος Καραγκιόζης ἐπανεμφανίζεται ὅλον καί συχνότερον τούς μῆνες τοῦ καλοκαιριοῦ σέ πολλές πλατεῖες, πάρκα καί ἀνοικτά θέατρα καί ἀναβιοῖ πίσω ἀπό τόν περιβόητο «μπερντέ» ταξιδεύοντας μικρούς καί μεγάλους σέ ἕναν κόσμο μαγικό μέ χιοῦμορ, φαντασία καί διαχρονικά μηνύματα.
- Tοῦ ΙΑΚΩΒΟΥ ΛΙΑΡΟΥ
Ἐκεῖ ὅπου ὁ μεγάλος δάσκαλος, Εὐγένιος Σπαθάρης, ἀποτελοῦσε ἐπί δεκαετίες σημεῖο ἀναφορᾶς γιά τό ἑλληνικό Θέατρο Σκιῶν, ἦλθε τώρα ἡ κόρη του, Μένια Σπαθάρη, καί ὁ μαθητής του, Χρῆστος Στενιώτης, δεκαεπτά ἔτη μετά ἀπό τήν ἀπώλειά του, νά καλύψουν τό δυσαναπλήρωτο κενό τιμῶντες τήν πολύτιμο παρακαταθήκη πού κατέλιπε, συμφωνῶντας μέ τόν «δάσκαλο» ὅτι ἡ οὐσία δέν εὑρίσκεται μόνο στήν τεχνική τοῦ Καραγκιόζη, ἀλλά κυρίως στίς ἀξίες πού τήν συνόδευαν.
Ἡ Μένια Σπαθάρη ἀφηγεῖται συγκινημένη καί μέ νοσταλγία: «Μεγάλωσα δίπλα σέ ἕναν ἄνθρωπο πού ἤμουν καί εἶμαι μέχρι σήμερα, 17 χρόνια μετά τόν χαμό του, περήφανη, γιατί ὅλοι μοῦ ἔλεγαν καί μοῦ τονίζουν πώς ὑπῆρξε πρῶτα Ἄνθρωπος, μέ Α κεφαλαῖο, καί ὕστερα καλλιτέχνης. Ὁ συνδυασμός αὐτῶν τῶν δύο τόν ἀνέδειξε σέ θρῦλο. Μά, πάνω ἀπό ὅλα, ἦταν ἕνας στοργικός, τρυφερός πατέρας, πού μέ ξυπνοῦσε μέ χάδια στήν πλάτη, γιά νά πάω σχολεῖο, μοῦ ζέσταινε τά ροῦχα στό καλοριφέρ, μοῦ ἑτοίμαζε τό πρωινό καί μέ συνόδευε μέχρι τό σχολικό μέ τήν ὀμπρελλίτσα του». Καί ἀναρωτιέται: «τί νά πρωτοθυμηθῶ… Ἡ χαρά μου, νά τόν ἀκολουθῶ στά ταξίδια του καί εἰδικά στό ἐξωτερικό, πού διασκεδάζαμε πίσω ἀπό τόν μπερντέ, δίνοντάς τα ὅλα στήν παράσταση “Ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος καί τό καταραμένο φίδι”».
Ἕνας διαχρονικός ἥρωας πού σατιρίζει τήν ἐποχή του
Τίς ἴδιες ἀρχές ἀναγνωρίζει ὡς διδαχές καί ὁ Χρῆστος Στενιώτης, ὁ ὁποῖος θεωρεῖ ὅτι τό σημαντικώτερο μάθημα τοῦ δασκάλου του ἦταν πώς ὁ καλλιτέχνης δέν πρέπει ποτέ νά ἐπαναπαύεται. Ὅπως ἐπεσήμανε, «τό σημαντικώτερο μάθημα πού μοῦ ἄφησε εἶναι τό νά εἶμαι ἕνας δραστήριος δημιουργός κι ὄχι ἁπλᾶ ἕνας ἐκτελεστής. Ὁ στόχος μου νά εἶναι νά κρατήσω τήν τέχνη ψηλά, ἐκεῖ πού τῆς ἁρμόζει, νά συνεχίζω νά τήν ἐξελίσσω καί μέ τήν τέχνη μου νά “γεννιοῦνται” καινούργιοι φίλοι τῆς τέχνης. Αὐτό ἀπαιτεῖ πολύ χρόνο, πολύ κόπο καί νά μήν ἐπαναπαύεσαι ποτέ».
Παρά τίς τεράστιες ἀλλαγές τῆς κοινωνίας, ὁ Καραγκιόζης ἐξακολουθεῖ νά ἀποτελεῖ ἕναν καθρέπτη τῆς καθημερινότητος, ὅπως ὑποστηρίζει ἡ Μένια Σπαθάρη, τονίζουσα πώς ὁ ἥρωας τοῦ Θεάτρου Σκιῶν ἔχει πάντα τήν ἱκανότητα νά σχολιάζει ὅσα ἀπασχολοῦν τήν κοινωνία. Χαρακτηριστικῶς, ἐτόνισε ὅτι «στόν Καραγκιόζη δέν ὑπάρχει πρῶτο θέμα ἐποχῆς. Τά γεγονότα τρέχουν ἀστραπιαῖα καί πρέπει νά τά προφταίνει κάθε λεπτό, σατιρίζοντας ἤ μεταδίδοντας μηνύματα γιά πολλά θέματα ταυτόχρονα. Γιά παράδειγμα, αὐτές τίς μέρες θά σατίριζε τήν παραφουσκωμένη ἱστορία τῆς ἐμφάνισης τοῦ λαγοκέφαλου…». Ἀπό τήν πλευρά του, ὁ Χρῆστος Στενιώτης ὑπογραμμίζει ὅτι ὁ ἴδιος ὁ μπερντές ἀποτελεῖ διαχρονικό κοινωνικό σχόλιο, καθώς, ὅπως ἐπισημαίνει, «τό πρῶτο θέμα πού θίγεται στόν Καραγκιόζη εἶναι ἡ ἴδια ἡ εἰκόνα τῆς σκηνῆς. Ἡ παράγκα συμβολίζει τόν φτωχό λαό καί τό σαράι τήν ἄρχουσα τάξη καί τήν ἐξουσία. Δυστυχῶς, καί σήμερα ὁ Καραγκιόζης σχολιάζει τά ἴδια θέματα, τόν πόλεμο, τήν πεῖνα, τήν φτώχεια, τόν ξεριζωμό ἀνθρώπων ἀπό τίς πατρίδες τους. Ἀκόμη καί τίς τιμές τῶν προϊόντων μπορεῖ νά σατιρίσει μέ τόν δικό του λαϊκό τρόπο».
Ὁ πιστός μαθητής τοῦ Εὐγενίου Σπαθάρη καί ἡ κόρη του ἀπορρίπτουν τήν ἄποψη ὅτι τό Θέατρο Σκιῶν φθίνει ‒ ἀντιθέτως, βλέπουν μιά νέα γενεά πού ἀγαπᾶ τόν Καραγκιόζη, ἀρκεῖ νά τῆς δοθοῦν οὐσιαστικά ἐρεθίσματα. Ἡ Μένια Σπαθάρη ἀναφέρει: «Ἡ νέα γενιά κάθε χρόνο καί περισσότερο ἀγκαλιάζει τόν Καραγκιόζη, γιατί εἶναι ἕνα θέαμα μαγικό καί ἔχει κορεστεῖ ἀπό τά τρομακτικά καί βίαια κινούμενα σχέδια. Κάθε χρόνο, στήν Διεθνῆ Ἡμέρα Μουσείων, προβάλλουμε ἕνα νέο ταλέντο ἡλικίας 16 ἕως 22 ἐτῶν καί, πιστέψτε με, περιμένουν πολλά παιδιά στήν οὐρά». Ὁ Χρῆστος Στενιώτης ὡστόσο προειδοποιεῖ ὅτι ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος δέν εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐνδιαφέροντος ἀλλά ἡ ἔλλειψις δημιουργίας, καθώς, ὅπως τονίζει, «βλέπω ἀρκετά παιδιά πού ἔχουν ὄρεξη καί ταλέντο, ἀλλά πέφτουν στήν παγίδα τῆς βιασύνης.
Ἀντιγράφουν καί δέν δημιουργοῦν. Τό νά στήσεις μιά σκηνή, νά βάλεις πέντε λάμπες, νά ἀντιγράψεις μερικές φιγοῦρες καί νά τίς κουνᾶς δέν σημαίνει ὅτι δίνεις παράσταση». Σχετικῶς μέ τά ἔργα πού ἀνεβάζει, ἐξηγεῖ πώς «ἄντλησα θέματα ἀπό τήν μυθολογία, τήν ἱστορία, τά λαϊκά παραμύθια, τήν λογοτεχνία καί τήν λαογραφία. Ἕνα καινούργιο ἔργο ἀνοίγει νέους κόσμους καί ἀπαιτεῖ νέα σκηνογραφία, μουσική, φωτισμό καί χαρακτῆρες, χωρίς ὅμως νά χάνει ποτέ τήν λαϊκότητα τοῦ Θεάτρου Σκιῶν».
Ἡ κληρονομία τοῦ Εὐγενίου Σπαθάρη συνεχίζεται
Γιά τήν συνεχίστρια τοῦ ἔργου τοῦ Σπαθάρη καί κόρη του, ἡ μεγαλυτέρα πρόκλησις συνοψίζεται σέ μία μόνον λέξη, ἀφοῦ ὑποστηρίζει πώς «δέν ὑπάρχει μεγαλύτερη πρόκληση ἀπό τήν λέξη… ἀγάπη». Ἐτόνισε μάλιστα πώς πιστεύει ὅτι ὁ πατέρας της θά ἔνοιωθε σήμερα ὑπερήφανος βλέποντας νέους καλλιτέχνες νά συνεχίζουν τόν δρόμο πού ἐκεῖνος ἤνοιξε. «Θά ἦταν» ἐπεσήμανε «πολύ περήφανος πού θά ἔβλεπε τόσους νέους μέ ταλέντο, τόσο στό παίξιμο ὅσο καί στό σχέδιο, νά ὑπηρετοῦν μέ ζῆλο τήν τέχνη πού ἐκεῖνος μέ ἀγῶνα ἀνέδειξε. Ἡ συμβουλή του ἦταν πάντα νά κρατῶ ἰσορροπίες καί νά λέω στούς καλλιτέχνες νά εἶναι ἀγαπημένοι καί νά μήν ἀνταγωνίζονται, γιατί μόνο ἔτσι ὁ Καραγκιόζης θά παραμένει ἀθάνατος».
Ἀπό τήν πλευρά του, ὁ Χρῆστος Στενιώτης πιστεύει ὅτι ὁ δάσκαλός του θά ἐχαίρετο βλέπων πώς τό Θέατρο Σκιῶν συνεχίζει νά παράγει νέο καλλιτεχνικό ἔργο καί ὄχι νά ἀναπαράγει μηχανικῶς τό παρελθόν, ἀφοῦ ὑπεστήριζε νά «μήν σταματᾶς νά δημιουργεῖς μέ ὄρεξη καί μεράκι. Ψάχνε, διόρθωνε αὐτά πού θεωρεῖς στραβά καί ὅ,τι βλέπεις ὅτι δέν λειτουργεῖ στίς παραστάσεις σου ἄλλαξέ το. Μήν τό φοβᾶσαι, μονάχα νά τό σέβεσαι καί ὅλα θά ἔρθουν». Ὁ Καραγκιόζης, ὅπως ὑπεγράμμισαν καί οἱ δύο, δέν θά παραμείνει ζῶν ἐπειδή ἀνήκει στήν παράδοση, ἀλλά ἐπειδή ἐξακολουθεῖ νά ἐμπνέει δημιουργούς πού τόν ὑπηρετοῦν μέ γνώση, σεβασμό καί ‒πάνω ἀπ’ ὅλα‒ ἀγάπη. Τά ἐφετινά 27α Σπαθάρεια θά πραγματοποιηθοῦν ἀπό 31 Αὐγούστου ἕως 5 Σεπτεμβρίου στόν αὔλειο χῶρο τοῦ Μουσείου Σπαθάρη, Βορείου Ἠπείρου 27, Μαρούσι, 2106127245, μέ τήν συμμετοχή μαθητῶν τοῦ Εὐγενίου Σπαθάρη ἀλλά καί νέων ταλαντούχων καραγκιοζοπαικτῶν.
Μ.Η.Τ. 232122