Χάρις εἰς ἀπίστευτα μυστικά, θρύλους, γεγονότα καί παράδοξα συμβάντα, τό Παλάτι τοῦ Μεγάλου Μαγίστρου, στήν Ρόδο, θεωρεῖται τό πλέον ἑλκτικό κάστρο ὁλοκλήρου τοῦ Νότου καί, ἐάν ἡ «νεο-μυθολογία» του διεδίδετο, θά ἀποτελοῦσε ἐπίκεντρο τοῦ συγχρόνου ἱστορικοῦ μεσαιωνικοῦ τουρισμοῦ!
Ὅπου ὑπάρχει κάστρο στήν Ἑλλάδα, τό συνοδεύει ἡ ἀχλύς κάποιου μύθου, καί ἐκεῖ, ἀνάμεσα στήν ἀρχαιολογία, τήν κοινωνική ἀνθρωπολογία καί τήν λαογραφία, ὑπερτερεῖ ὅλων, φυσικά, τό Παλάτι τοῦ Μεγάλου Μαγίστρου, στήν Ρόδο.
τοῦ ΙΑΚΩΒΟΥ ΛΙΑΡΟΥ
Ἡ πλέον παράδοξος, εἰρωνική καί σχεδόν «σουρρεαλιστική» ἱστορία πού τό συνοδεύει εἶναι ὁ ἀστικός θρῦλος γιά τό πῶς μιά λησμονηθεῖσα, μεσαιωνική προφητεία τῶν Ἱπποτῶν ὁδήγησε στήν καταστροφή του 334 ἔτη μετά! Ὅταν οἱ Ἱππότες ἐγκατέλειψαν, ἡττημένοι, τήν Ρόδο τήν Πρωτοχρονιά τοῦ 1522, ἄφησαν πίσω τους ἕναν μῦθο, ὅτι εἶχαν ἀποκρύψει στά ὑπόγεια τοῦ Παλατιοῦ καί τῆς παρακειμένης ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου ἕναν «ὑπνώττοντα δράκο» ἤ μιά «κατάρα» πού θά τιμωροῦσε ὅποιον ἀλλοίωνε τήν ἱερότητα τοῦ χώρου.
Γιά περισσοτέρους ἀπό τρεῖς αἰῶνες, οἱ Ὀθωμανοί ἐκυβερνοῦσαν τήν νῆσο καί ἐχρησιμοποιοῦσαν τό κάστρο. Ἡ παράδοξος εἰρωνεία τῆς Ἱστορίας ὅμως κρύπτεται στίς λεπτομέρειες. Οἱ Ἱππότες, ἐγκαταλείποντες βιαστικῶς, εἶχαν ἀφήσει στά βαθέα, δροσερά καί ἀεροστεγῆ ὑπόγεια τοῦ ναοῦ μιά τεραστία ποσότητα πυρίτιδος. Οἱ Ὀθωμανοί δέν ἐρεύνησαν ποτέ τά βαθύτερα ὑπόγεια, ἔκτισαν ἄνωθεν καί ἐλησμόνησαν ἐντελῶς τήν ὕπαρξη τῶν ἐκρηκτικῶν. Ἡ πυρῖτις παρέμεινε ἀναλλοίωτος καί ἀπολύτως ἐνεργός ἐπί 334 ὁλόκληρα ἔτη.
Τό παράδοξο ἐκορυφώθη στίς 6 Νοεμβρίου τοῦ 1856. Ἕνας σφοδρός κεραυνός ἔπληξε τό κωδωνοστάσιο τοῦ ναοῦ. Ἡ ἠλεκτρική ἐκκένωσις, δημιουργοῦσα ἠλεκτρικό τόξο, ἔφθασε στά ἔγκατα τοῦ ἀνακτόρου καί ἐπυροδότησε τήν μεσαιωνική πυρίτιδα τῶν Ἱπποτῶν. Ἡ ἔκρηξις ἦταν τόσο βιαία, πού γιά τούς ἐντοπίους διεφάνη ὡς ἐκδήλωσις τῆς «κατάρας» τῶν Ἱπποτῶν, ἰσοπεδώνουσα τό Καστέλλο ἐντός ὀλίγων δευτερολέπτων.
Αὐτή ἡ ἀπόκοσμος καταστροφή ἦταν πού ἠνάγκασε τούς Ἰταλούς, 80 ἔτη ἀργότερα, νά ἐπανοικοδομήσουν τό Παλάτι, δημιουργοῦντες τό μνημεῖο πού ἐπισκεπτόμεθα σήμερα.
Λέγουν ὅτι ἡ Ἱστορία μᾶς… στοιχειώνει
Τά μεσαιωνικά τείχη τῆς Ρόδου κρύπτουν μερικούς ἀπό τούς πιό παραδόξους καί σκοτεινούς μύθους τῆς Μεσογείου. Ὁ πλέον διάσημος μῦθος τῶν τειχῶν ἀφορᾶ σέ ἕναν πραγματικό δράκο, πιθανώτατα ἕναν τεράστιο κροκόδειλο πού μετεφέρθη μέ πλοῖο ἀπό τήν Αἴγυπτο, ὅπου ζοῦσε στά ἕλη ἔξωθεν τῶν τειχῶν, στήν περιοχή τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Στεφάνου.
Τό θηρίο κατεσπάρασσε ζῶα καί ἀνθρώπους, καί ὁ Μέγας Μάγιστρος εἶχε ἀπαγορεύσει στούς Ἱππότες νά τό ἀντιμετωπίσουν, καθώς πολλοί εἶχαν πεθάνει. Ὁ Γάλλος Ἱππότης Ντέ Γκοζόν (Dieudonné de Gozon) παρήκουσε τήν ἐντολή. Πῆγε στήν Γαλλία, κατεσκεύασε ἕνα ξύλινο ὁμοίωμα τοῦ δράκου καί ἐξεπαίδευσε τά σκυλιά του νά ἐπιτίθενται στήν κοιλιά του.
Ἐπέστρεψε στήν Ρόδο, ἐσκότωσε τό θηρίο καί ἐκρέμασε τήν κεφαλή του στά τείχη τῆς πόλεως. Ἀντί ἐπαίνου, ὁ Μέγας Μάγιστρος τόν ἐφυλάκισε γιά ἀνυπακοή, ἄν καί ἀργότερα ὁ Γκοζόν κατέστη ὁ ἴδιος Μέγας Μάγιστρος, λόγῳ τῆς δημοτικότητός του!
Οἱ «ἀόρατοι» στρατιῶτες τῆς τάφρου Ἡ τεραστία τάφρος πού περιβάλλει τά τείχη δέν ἐκαλύφθη ποτέ μέ νερό, ἀλλά ἦταν ἕνα ξηρό, θανατηφόρο πεδίο μάχης. Κατά τήν μεγάλη πολιορκία τοῦ 1522, χιλιάδες Ὀθωμανοί στρατιῶτες ἐπαγιδεύθησαν καί ἐσφαγιάσθησαν μέσα στήν τάφρο ὑπό τῶν Ἱπποτῶν.
Ὁ τοπικός θρῦλος λέγει ὅτι οἱ ψυχές τῶν στρατιωτῶν αὐτῶν δέν ἔφυγαν ποτέ. Οἱ κάτοικοι ἐπίστευαν ἐπί αἰῶνες ὅτι τίς νύκτες μέ ὁμίχλη τά τείχη δημιουργοῦν μιά ἀκουστική παραίσθηση καί, ἄν κολλήσεις τό αὐτί σου στήν πέτρα, ἀκοῦς τούς ψιθύρους τῶν «ἀοράτων στρατιωτῶν» νά σκάπτουν ὑπονόμους κάτωθεν τῶν τειχῶν, προσπαθῶντας ἀκόμα νά κατακρημνίσουν τό κάστρο.
Ἡ Πύλη τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου καί ἡ «ἐρυθρά» κατάρα
Ἡ Πύλη τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου, γνωστή καί ὡς Πύλη Κοσκινοῦ, ἦταν τό σημεῖο στό ὁποῖο διεξήχθησαν οἱ πλέον αἱματηρές μάχες. Ὁ μῦθος λέγει ὅτι οἱ Ἱππότες εἶχαν ἁπλώσει στά τείχη τῆς πύλης λείψανα ἁγίων καί ἱερά λάβαρα, πιστεύοντες ὅτι οἱ πέτρες εἶχαν ἀποκτήσει θεϊκή προστασία.
Ὅταν ἡ πόλις ὑπετάγη τό 1522, οἱ Ὀθωμανοί προσεπάθησαν νά ἀφαιρέσουν τά χριστιανικά σύμβολα ἀπό τήν πύλη. Ὁ θρῦλος λέει ὅτι ὅποιος ἐργάτης ἤγγιζε τά συγκεκριμένα σημεῖα ἔβλεπε τά χέρια του νά βγάζουν πληγές. Ἡ παράδοσις ἀναφέρει ὅτι οἱ πέτρες «ἐμάτωναν» κάθε φορά πού ἐπλησίαζε ἐχθρός, μιά ἱστορία πού ἐκράτησε τούς κατοίκους μακράν τῆς πύλης μετά τήν δύση τοῦ ἡλίου ἐπί γενεές.
Τό μυστικό τοῦ «ὑγροῦ πυρός» στά τείχη
Ἕνα ἐκ τῶν μεγαλυτέρων στρατιωτικῶν μυστηρίων τῶν τειχῶν ἦταν ἡ χρῆσις μιᾶς ἐξελιγμένης μορφῆς τοῦ βυζαντινοῦ ὑγροῦ πυρός. Θρυλεῖται ὅτι οἱ Ἱππότες διέθεταν ἕνα μυστικό μεῖγμα πού ἔκαιγε ἀκόμα καί ἄνωθεν τοῦ νεροῦ, τό ὁποῖο ἔρριπταν ἀπό τίς πολεμίστρες τῶν τειχῶν στούς πολιορκητές.
Ἡ συνταγή ἐφυλάσσετο σέ ἕνα κρυφό δωμάτιο ἐντός τῶν τειχῶν, προσβάσιμο μόνον ἀπό τόν Μέγα Μάγιστρο καί τόν ἐπί κεφαλῆς τοῦ Πυροβολικοῦ. Ὅταν οἱ Ἱππότες ἀπώλεσαν τήν Ρόδο, ἐπροτίμησαν νά καταστρέψουν τό δωμάτιο καί νά θάψουν τήν συνταγή κάτω ἀπό τούς τόνους λίθων τῶν προμαχώνων, παρά νά ἀφήσουν νά ὑποπέσει στά χέρια τῶν Ὀθωμανῶν, ἀφήνοντας τό μυστικό χαμένο γιά πάντα.
Τό πιό παράδοξο καί ἱστορικῶς καταγραφέν γεγονός πού διεδραματίσθη στά τείχη καί τό Παλάτι τῆς Ρόδου ἦταν ἡ προδοσία τοῦ Ἀνδρέα ντ ̓ Ἀμαράλ (Andrea d ̓Amaral) τό 1522, ὁ ὁποῖος ἐπρόδωσε τό Τάγμα του ἐπειδή δέν ἐξελέγη Μέγας Μάγιστρος. Αὐτό πού καθιστᾶ τό γεγονός ἐξόχως παράδοξο καί δραματικό εἶναι ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖον ἐξετελέσθη ἡ προδοσία, ἀλλά καί ἡ τραγική εἰρωνεία πού τήν ἐσυνόδευσε. Ὁ Ἀνδρέας ντ ̓ Ἀμαράλ ἦταν ἕνας πάμπλουτος, ὑπερήφανος καί ἐξαιρετικῶς γενναῖος Πορτογάλος Ἱππότης, ἐπί κεφαλῆς τῆς «Γλώσσης τῆς Καστίλλης».
Τό 1521, ἐθεωροῦσε σίγουρο ὅτι θά ἐκλεγεῖ Μέγας Μάγιστρος. Ὅταν οἱ Ἱππότες ἐξέλεξαν ἀντ ̓ αὐτοῦ τόν Φιλίπ Βιλιέ ντέ λ ̓ Ἰλ-Ἀντάμ, ὁ Ἀμαράλ ἐξοργίσθη καί ἐδήλωσε δημοσίως πώς «αὐτός θά εἶναι ὁ τελευταῖος Μέγας Μάγιστρος τῆς Ρόδου». Κατά τήν διάρκεια τῆς μεγάλης πολιορκίας τοῦ 1522 ἀπό τόν Σουλεϊμάν τόν Μεγαλοπρεπῆ, οἱ Ὀθωμανοί ἔμοιαζαν νά γνωρίζουν ἐκ τῶν προτέρων κάθε ἀδύναμο σημεῖο τῶν τειχῶν.
Ὁ Ἀμαράλ, χρησιμοποιῶν ἕναν πιστό του ὑπηρέτη, ἀπέστελλε μηνύματα στό ὀθωμανικό στρατόπεδο προσδένων σημειώματα πάνω σέ βέλη καί σαΐτες, τά ὁποῖα ἐξετόξευε μέσα ἀπό τίς πολεμίστρες τῶν τειχῶν! Μιά γυναῖκα τό ἀντελήφθη. Ὁ ὑπηρέτης συνελήφθη καί ὁμολόγησε ὅτι ἐνεργοῦσε κατόπιν ἐντολῶν τοῦ κυρίου του.
Ὁ Ἀνδρέας ντ ̓ Ἀμαράλ ὁδηγήθη σέ δίκη ἐντός τοῦ Παλατιοῦ τοῦ Μεγάλου Μαγίστρου. Παρά τά βασανιστήρια, ἠρνήθη τά πάντα μέ ὑπεροψία. Κατεδικάσθη σέ θάνατο, καθηρέθη ἀπό τό ἀξίωμα τοῦ Ἱππότου καί ἀπεκεφαλίσθη δημοσίως. Ἡ τραγική εἰρωνεία τῆς Ἱστορίας εἶναι ὅτι ἡ προδοσία τοῦ Ἀμαράλ ἐξεπλήρωσε τήν δική του προφητεία.
Ἡ Ρόδος ἔπεσε ὀλίγες ἑβδομάδες μετά τήν ἐκτέλεσή του καί ὁ Φιλίπ Βιλιέ ντέλ ̓ Ἰλ-Ἀντάμ ἔγινε ὄντως ὁ τελευταῖος Μέγας Μάγιστρος τῆς Ρόδου, ἀκριβῶς ὅπως εἶχε προβλέψει ὁ Ἀμαράλ μέσα στό ἀπύθμενο μῖσος του.
Ἡ ἱστορία τοῦ Ἀνακτόρου
Τό Παλάτι ἀνασυνεκροτήθη πλήρως τήν περίοδο 1937-1940 ἀπό Ἰταλούς ἀρχιτέκτονες, γιά νά γίνει θερινή κατοικία τοῦ Ἰταλοῦ διοικητοῦ. Ὅπως κάθε μεσαιωνικό κάστρο, ἔτσι καί τό Καστέλλο περιβάλλεται ἀπό τόν θρῦλο τῶν μυστικῶν τοῦνελ. Λέγεται ὅτι κάτωθεν τοῦ Παλατιοῦ ὑπάρχει ἕνα δίκτυο ἀπό ὑπογείους διόδους πού ἐπικοινωνοῦσαν μέ τά ἐξωτερικά τείχη τῆς πόλεως καί ἐπέτρεπαν στούς Ἱππότες νά μετακινοῦνται ἀπαρατήρητοι ἤ νά δραπετεύουν σέ περιπτώσεις ἐκτάκτου κινδύνου.
Τό μεγαλύτερο ἱστορικό «μυστικό» τοῦ Παλατιοῦ εἶναι ὅτι οἱ Ἰταλοί τό ἀνεστήλωσαν (1937-1940) μέ βάση δικά τους, ἰδεατά σχέδια, γιά νά ἐντυπωσιάσουν τόν Μουσσολίνι! Τά περίφημα ἀρχαῖα μωσαϊκά, ὅπως αὐτό τῆς Μεδούσης, πού κοσμοῦν τά δάπεδα τοῦ ὀρόφου, ἐξερριζώθησαν ἀπό ρωμαϊκά καί παλαιοχριστιανικά μνημεῖα τῆς Κῶ ἀπό τούς Ἰταλούς.
europe, greece, dodecanese, rhodes, old, town, palace of grand master of knights, palati megalou magistrou
Οἱ θρῦλοι γιά φαντάσματα τῶν Ἱπποτῶν ἐμμένουν…
Οἱ παλαιοί κάτοικοι καί οἱ λάτρεις τοῦ μυστηρίου ἀναφέρουν ὅτι συχνά τίς ἥσυχες νύκτες, ὅταν ἡ Μεσαιωνική Πόλις ἀδειάζει, ἀνάμεσα στούς πετρίνους τοίχους τοῦ Παλατιοῦ ἀκούονται ἀκόμα ἀπόκοσμοι ἦχοι ἀπό ὁπλές ἀλόγων καί βαρέα βήματα ἀπό τίς μπόττες τῶν Ἱπποτῶν πού ὁμοιάζουν νά περιπολοῦν τό κάστρο.
Ὡς ἰσόβιος ἡγέτης τοῦ Τάγματος τῶν Ἰωαννιτῶν Ἱπποτῶν, ὁ Μέγας Μάγιστρος ἦταν ταυτοχρόνως Ἀρχιστράτηγος, Πρίγκηψ καί Καρδινάλιος. Παρά τό γεγονός ὅτι διαβιοῦσε σέ ἕνα ἐπιβλητικό κάστρο, ὁ ἴδιος εἶχε δώσει ὅρκο πτωχείας. Τά γεύματά του ἦταν λιτά καί τά διεμοιράζετο μέ ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, ἀκολουθῶν τούς κανόνες τοῦ μοναχικοῦ βίου.
Οἱ Ἰωαννῖτες ἦταν πρωτίστως «Νοσηλευτές Ἱππότες». Ὁ Μέγας Μάγιστρος εἶχε τήν τελική ἐποπτεία τοῦ μεγάλου Νοσοκομείου τῶν Ἱπποτῶν, ἤτοι τοῦ σημερινοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου, καί διησφάλιζε τήν φροντίδα τῶν ἀσθενῶν καί τῶν πενομένων τῆς νήσου.
Μ.Η.Τ. 232122