ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ

Ἀπό τό ἀρχεῖο τῆς «Ἑστίας», 30 Ἰουλίου 1918

Ἰδού κἄτι τι, τό ὁποῖον μᾶς λείπει. Καί, ἐφ’ ὅσον μᾶς λείπει, αἱ ὄλαι ἀστυνομικαί διατάξεις καί ὅλοι οἱ κανονισμοί καί ὅλα τά φόβητρα τοῦ Νόμου κατά τῶν παραβατῶν του θά ἐξακολουθοῦν νά εἶναι ἄχρηστα καί ὀλίγον γελοῖα μορμολύκεια. Παίρνω τό φλέγον ζήτημα τοῦ ἀγρίου συνωστισμοῦ εἰς τά διάφορα κινούμενα τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς καί τῶν Περιχώρων. Καί ἐρωτῶ: Τί χρησιμεύουν οἱ κανονισμοί καί αἱ διατάξεις, ὅταν ἕνα δυστυχισμένον τράμ μεταβάλλεται εἰς πεδίον μάχης, ὅπου Ἕλληνες πολεμοῦν κατά Βουλγάρων καί Βούλγαροι κατά Ἑλλήνων;

Προχθές ἀκόμη ὑπεβλήθη ἡ γνωστή μήνυσις ἐναντίον μου, διότι κατέβηκα, λέγει, ἀπό τόν ὀπίσθιον ἐξώστην καί δέν κατέβηκα ἀπό τόν πρόσθιον. Ἀλλά μέσα εἰς τόν ἴλιγγον τῆς μάχης, ὅπου ἀκούονται διαρκῶς «οἰμωγαί τ’ εὐχωλαί ὀλύντων τε ὀλυμένων», ὑπάρχουν, Χριστιανέ μου, πρόσθιοι καί ὀπίσθιοι ἐξῶσται, κανονισμοί, διατάξεις καί παρόμοιαι πολυτέλειαι; Ἤ ὑπάρχει «ὁ σώζων ἑαυτόν σωζέτω» καί «ὅποιος φάῃ τόν ἄλλον»; Περί αὐτοῦ πρόκειται.

Ἀλλά ποίου εἴδους ὀπωρικόν εἶνε, θά μ’ ἐρωτήσετε, ἡ κοινωνική αὐτή πειθαρχία; Εἶνε, ἁπλούστατα, αὐτό ποῦ φύεται εἰς ὅλα τά μεγάλα καί πολυάνθρωπα κέντρα τοῦ κόσμου, ἐκτός τῶν Ἀθηνῶν. Εἶνε τό κάμνειν οὐράν, τό περιμένειν ἕκαστον τήν σειράν του, τό ἀντικρύζειν ἕνα ὄχημα ὡς μέσον μεταφορᾶς, ὄχι ὡς φρούριον πρός ἐκπολιόρκησιν. Εἶνε ἀκόμη τό λησμονεῖν ἕνα ἕκαστον τήν δύναμιν τῶν μυώνων του, τό μή γρονθοκοπεῖν καί μή τσαλαπατᾶν γέροντας, γυναῖκας καί ἀνήλικα παιδιά διά τό καταληφθῆναι τό κάστρον. Εἶνε, ἐπί τέλους, τό ἐπιτρέπειν καί εἰς τόν ἄλλον νά ζήσῃ ὑπό τόν Ἥλιον, τό σέβεσθαι τήν ἀκεραιότητα τοῦ πλησίον, τό εἶναι ἄνθρωπον ἐν γένει καί οὐχί θηρίον ἀνήμερον. Ἐάν ὑπῆρχεν ἡ κοινωνική αὐτή πειθαρχία εἰς τάς Ἀθήνας, δέν θά ἐβλέπαμεν αὐτά ποῦ βλέπομεν καί δέν θά ἐπαθαίναμεν αὐτά ποῦ παθαίνομεν καθημερινῶς εἰς τήν ἔνδοξον αὐτήν πρωτεύουσαν τῶν Κούρδων.

Ἕνας ἀπό τούς πολυαρίθμους τραυματίας τῆς χθεσινῆς ἐκστρατείας κατά τοῦ Φαλήρου μοῦ ἔλεγε, περιδένων προχείρως τά τραύματά του:

– Πρό ἑνός μηνός ἔφθασα, κύριέ μου, ἀπό τήν Νέαν Ὑόρκην. Καί ἠμπορῶ νά σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ὁ συνωστισμός καί ἐκεῖ ἐμπρός εἰς τά διάφορα κινούμενα εἶνε μέγας. Δέν ἠμπορεῖ μάλιστα νά συγκριθῇ μέ τόν ἐδῶ. Καί ὅμως, ἐνῷ βλέπετε χιλιάδας ἀνθρώπων νά περιμένουν εἰς μίαν στάσιν ἤ ἕνα σταθμόν, ἡ ἐπιβίβασις τῶν ἐπιβατῶν γίνεται παντοῦ μέ τήν μεγαλειτέραν ἄνεσιν καί τήν μεγαλειτέραν τάξιν. Κανένας δέν σπρώχνει, κανένας δέν ὁρμᾷ, κανένας δέν καβαλλικεύει τόν ἄλλον. Οἱ ἄνθρωποι προχωροῦν σιγά-σιγά, μέ τήν σειράν τους καί καταλαμβάνουν τάς θέσεις των, ὅπως θέλει ὁ Θεός. Ὅσοι δέν εὕρουν θέσιν, περιμένουν. Ἀλλά εἶνε βέβαιοι καί αὐτοί ὅτι θά οἰκονομηθοῦν μέ τήν σειράν τους καί ὅτι δέν θά ἔλθῃ ὁ καπανταῆς τῆς τελευταίας στιγμῆς νά τούς πάρῃ τήν θέσιν τους δικαιώματι γρόνθου καί κλώτσου καί ἀγκῶνος.

Θά μοῦ παρατηρήσῃ ἴσως κανείς, ὅτι ἐδῶ τά μέσα τῆς μεταφορᾶς δέν εἶνε ἀνάλογα πρός τήν κίνησιν τοῦ πληθυσμοῦ. Τίποτε ἀπ’ ὅλ’ αὐτά! Ἐγώ εἶδα δέκα ἀνθρώπους ἐνώπιον ἑνός βαγονιοῦ, χωροῦντος πενῆντα, νά σκοτώνωνται μέ τόν ἴδιον τρόπον, ὡς νά ἦσαν πεντακόσιοι. Ὁ καθένας ἤθελε νά μπῇ πρῶτος καί καλλίτερος. Ἐν πρώτοις διά τήν εὐχαρίστησιν τῶν πρωτείων καί κατόπιν διά νά ἐκλέξῃ τήν θέσιν του, τό παράθυρόν του, τήν σκιάν του, τήν γειτνίασιν τῆς ἐξόδου καί ὅλα τά ἀγαθά του. Καί αὐτά διά νά ταξειδεύσῃ ὄχι μέχρι τῶν Ἰνδιῶν τοὐλάχιστον, ἀλλά μέχρι τοῦ Φαλήρου. Μέ παρομοίαν λοιπόν γαϊδουροκατάστασιν τί περιμένετε νά σᾶς κάμουν οἱ νόμοι καί οἱ προφῆται;

Ἄλλη σωτηρία δέν ὑπάρχει, παρά νά ἀποκτήσωμεν κι’ ἠμεῖς, μετά τόν πόλεμον, ἔστω καί διά τοῦ βούρδουλα, κἄποιαν κοινωνικήν πειθαρχίαν. Διατί ὅμως μετά τόν πόλεμον καί ὄχι ἀπό τώρα; Ὑπάρχει κάποιος λόγος. Εὑρίσκονται οἱ φρονοῦντες ὅτι τά θαύματα τῶν ἡρωικῶν ἑφόδων τῶν στρατιωτῶν μας μέ ἐφ’ ὅπλου λόγχην, τά ὁποῖα ἐθαύμασεν ὁ κόσμος, ὀφείλονται ἐν μέρει καί εἰς τήν προπόνησιν ποῦ γίνεται ἐν Ἀθήναις εἰς τά τράμ καί τούς σιδηροδρόμους. Ἄς ἀφήσωμεν λοιπόν νά ἐξακολουθῇ ἡ προπόνησις ἐν ὅσῳ εἴμεθα ἀκόμη ἐμπόλεμοι. Καί κατόπιν βλέπομεν.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ