Πάντα, ἀπό τότε πού ἡ ἐγγονή μου ἄρχισε νά ἔχει τίς δικές της πολιτικές ἀνησυχίες, ἀνησυχῶ μήπως –μιά ἡμέρα σάν τήν χθεσινή– ἔλθει καί μέ ρωτήσει «Τί συνέβη στήν Ἑλλάδα τήν 21η Ἀπριλίου τοῦ 1967;».
Ὁ πατέρας καί ἡ μητέρα της, ἀγέννητοι τότε, δέν ἔχουν ζήσει ἐκεῖνα τά γεγονότα. Τά ζήσαμε, ἡ γιαγιά της καί ἐγώ καί, συνεπῶς, σέ ἐμᾶς θά ἀπευθυνθεῖ. Ἔτσι, κάθε πού ξημερώνει ἡ ἐν λόγῳ ἡμέρα, σκέπτομαι τί θά ἀπαντήσω σέ περίπτωση πού θά ἐρωτηθῶ.
Κατ’ ἀρχάς, θά τῆς ἀφηγηθῶ πῶς πέρασα ἐκείνη τήν ἡμέρα. «Ξυπνήσαμε, ὅπως κάθε πρωί, μέ τόν ἀδελφό μου ἐκείνη τήν Παρασκευή, κι ἀρχίσαμε νά ἑτοιμαζόμαστε γιά τό σχολεῖο. Στήν Πέμπτη Γυμνασίου ἐγώ, στήν Τρίτη ἐκεῖνος. Ὁ πατέρας, πού εἶχε ξυπνήσει νωρίτερα, εἶχε ἑτοιμάσει τό τσάι. Ὁ ἀδελφός μου ἄνοιξε τό ραδιόφωνο ἀλλά ἀντί γιά “πρωινή γυμναστική” ἀκούσαμε “Τό πυροβολικό, πολύ τό ἀγαπῶ”. Ὁ πατέρας ἄλλαξε σταθμό, ἀλλά ἐκεῖ ἔπαιζε ἄλλο ἐμβατήριο καί ἀμέσως ἔτρεξε νά τηλεφωνήσει,. Ἀλλά τό τηλέφωνο δέν λειτουργοῦσε! “Σοφία, κάτι σοβαρό συμβαίνει, μᾶλλον ἔχουμε κίνημα” εἶπε στήν μητέρα καί σέ λίγο ἐμφανίσθηκε στήν πόρτα τοῦ σπιτιοῦ μας, μέ τίς πυζάμες, ὁ γείτονάς μας ἀπό ἀπέναντι, ἀξιωματικός τοῦ Ναυτικοῦ. “Γιατρέ, ἔγινε κίνημα, δέν λειτουργεῖ τίποτα!” μᾶς εἶπε καί ἔφυγε, προφανῶς γιά νά παρουσιασθεῖ στήν ὑπηρεσία του.
Οἱ γονεῖς μας, πού εἶχαν ἐμπειρία ἀπό “κινήματα”, μίλησαν ἀμέσως: “Δέν θά πᾶτε σχολεῖο σήμερα” εἶπε ἡ μητέρα, “Θά μείνουμε σπίτι μέχρι νεωτέρας” ἀπεφάνθη ὁ πατέρας. Ἀπό τό ραδιόφωνο πληροφορηθήκαμε ὅτι “λόγῳ τῆς δημιουργηθείσης ἐκρύθμου καταστάσεως, ὁ Στρατός ἀνέλαβε τήν διακυβέρνηση τῆς χώρας” κι ὕστερα πάλι ἐμβατήρια. Κατέβηκα στόν δρόμο. Δίπλα, στήν γωνία, εἶχαν συγκεντρωθεῖ ἤδη μερικοί γείτονες. “Ξημερώματα μπήκανε στό σπίτι τοῦ “τάδε” καί τόν πήρανε” ἄκουσα νά λέει κάποιος. Σέ λίγο, εἴχαμε μάθει ὅτι “εἴχαμε κίνημα”, κάτι δηλαδή, πού εἶχε νά συμβεῖ πολλά χρόνια.
Μέχρι τό μεσημέρι, ὁ πατέρας μας, πού εἶχε λάβει τίς δικές του πληροφορίες, γνώριζε ὅτι “ἑτοιμάζεται ὁ Βασιλεύς νά ὁρκίσει νέα κυβέρνηση” καί ἀκόμη ὅτι “λέγεται πώς τό πραξικόπημα ὀργάνωσαν συνταγματάρχες”. Ἔτσι, στά 17 μου, ἔμαθα ὅτι τά πραξικοπήματα γίνονται νύχτα καί ὅτι δέν τά ὀργανώνουν μόνο οἱ ἀνώτατοι παράγοντες. Διότι ἄλλο νά διαβάζεις στίς ἐφημερίδες τί συμβαίνει σέ ἄλλες χῶρες κι ἄλλο νά τά “λούζεσαι” στήν δική σου. Μέχρι νά ἀρχίσουν τά “ἀνακοινωθέντα” καί ἐνῷ τά τηλέφωνα εἶχαν ἀρχίσει νά λειτουργοῦν, εἶχα πλήρως ἐνημερωθεῖ. Οἱ πραξικοπηματίες ἦταν “νασερικοί”, ὁ βασιλεύς εἶχε ὑποχρεωθεῖ νά προχωρήσει σέ ὁρκωμοσία στρατιωτικῆς κυβερνήσεως καί ἀναμενόταν ἡ ἀνακοίνωσή της. Ὅταν ἀκούσαμε τό “πρωθυπουργός Κωνσταντῖνος Κόλλιας”, ὁ πατέρας μας θυμήθηκε ὅτι ὁ ἐν λόγῳ δικαστικός εἶχε τιμωρηθεῖ πειθαρχικῶς ἐπί κυβερνήσεως Ἑνώσεως Κέντρου, γιά παρεμβάσεις στήν ὑπόθεση τῆς δολοφονίας Λαμπράκη! “Λές νά σᾶς πιάσουν κι ἐσᾶς;” εἶπε ἀνήσυχη ἡ μητέρα, καθώς ὁ πατέρας μας ἦταν στέλεχος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου στήν περιοχή. “Πάψε Σοφία!” εἶπε ὁ πατέρας καί μᾶς καθησύχασε. “Ἄν ἦταν νά ἔλθουν, θά εἶχαν ἔλθει ἤδη”…»
Κάπως ἔτσι θά ἄρχιζα τήν ἀφήγηση στήν ἐγγονή μου, ἄν μέ ρωτοῦσε. Δηλαδή θά ἔλεγα πολλά καί χωρίς πολλή οὐσία, γιά νά βαρεθεῖ καί νά μέ διακόψει. Ἀλλοιῶς, θά ἔπρεπε νά τῆς πῶ καί πολλά ἄλλα, τά ὁποῖα δέν μοῦ ἀρέσουν νά τά θυμᾶμαι καί δέν θά ἀρέσουν σέ πολλούς νά τά διαβάσουν…
Μ.Η.Τ. 232122