Σεπτεμβριανά καί ἱστορικά διδάγματα

Συμπληρώθηκαν 71 χρόνια ἀπό τά Σεπτεμβριανά τοῦ 1955, τό βίαιο, ὀργανωμένο πογκρόμ τῆς κυβέρνησης Μεντερές ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινούπολης

Μέ ἀφορμή τό Κυπριακό καί πρόσχημα μιά σκηνοθετημένη ἔκρηξη στό σπίτι τοῦ Κεμάλ στή Θεσσαλονίκη, ἕνας καθοδηγούμενος ὄχλος δολοφόνησε δεκάδες, κακοποίησε ἑκατοντάδες καί ἄφησε στόν δρόμο χιλιάδες, μετά τήν καταστροφή ναῶν, σχολείων, καταστημάτων καί κατοικιῶν (βλ. Σπύρου Βρυώνη, «Ὁ μηχανισμός τῆς καταστροφῆς: Τό τουρκικό πογκρόμ τῆς 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 καί ὁ ἀφανισμός τῆς ἑλληνικῆς κοινότητας τῆς Κωνσταντινούπολης», ἐκδ. Ἑστία, 2007).

Τό ἀποτέλεσμα ἦταν ὁ σταδιακός ἀφανισμός τῆς ἑλληνικῆς (σύμφωνα μέ τήν Συνθήκη τῆς Λωζάνης) κοινότητας τῆς Κωνσταντινούπολης, ἡ ὁποία μειώθηκε ἀπό τις 300.000 τό 1923 σέ λιγώτερους ἀπό 3.000 σήμερα. Ἀντίθετα, ἡ μουσουλμανική (σύμφωνα μέ τήν συνθήκη τῆς Λωζάνης) μειονότητα τῆς Δυτικῆς Θράκης, πού ἀποτελεῖται ἀπό Σουνίτες (Τούρκους ἤ τουρκογενεῖς, Πομάκους καί Ρομά) καί Ἀλεβίτες, αὐξήθηκε ἀπό τίς 85.000 σέ πάνω ἀπό 120.000 ἄτομα κατά τήν ἴδια περίοδο.

• Tοῦ Σπύρου Β. Μπαζίνα

Τό αἱματηρό πογκρόμ ξέσπασε ἐνῷ στό Λονδῖνο γινόταν ἡ Τριμερής Διάσκεψη (Ἑλλάδα, Τουρκία, Μ. Βρεταννία) γιά τό Κυπριακό. Μέ τή διάσκεψη αὐτή, ἡ βρεταννική διπλωματία πέτυχε νά ἐμπλέξει τήν Ἄγκυρα στό ζήτημα, ἀνατρέποντας τό καθεστώς πού ἴσχυε ἀπό τό 1878, ὅταν ἡ Τουρκία εἶχε παραχωρήσει τήν Κύπρο στή Μ. Βρεταννία. Στόχος τοῦ Λονδίνου, μέσῳ τῆς στρατηγικῆς «διαίρει καί βασίλευε», ἦταν νά μετατρέψει τό ζήτημα ἀπό ζήτημα αὐτοδιάθεσης ἑνός λαοῦ σέ διαφορά μεταξύ δύο λαῶν / ἐθνικῶν κοινοτήτων.

Τό σχέδιο αὐτό ἦταν προδιαγεγραμμένο. Ἤδη ἀπό τόν Μάρτιο τοῦ 1954, ὁ Βρεταννός πρέσβης στήν Ἀθήνα προειδοποιοῦσε τήν ἑλληνική Κυβέρνηση γιά ἕναν τέτοιο τουρκικό ἀντιπερισπασμό. Μάλιστα, σέ ἀποχαρακτηρισμένη ἔκθεσή του πρός τό βρεταννικό ΥΠΕΞ, τόν Αὔγουστο τοῦ ἴδιου ἔτους, σημείωνε … «προφητικά»: «Μιά μικρή ἀμυχή στήν πατρική οἰκία τοῦ Ἀτατούρκ στή Θεσσαλονίκη θά ἀρκοῦσε γιά νά ἀνατινάξει τίς ἑλληνοτουρκικές σχέσεις».

Ποιά εἶναι ὅμως τά βασικά ἱστορικά διδάγματα τῶν Σεπτεμβριανῶν; Πρῶτον, ὁ ἀπανταχοῦ Ἑλληνισμός δέν μπορεῖ νά βασίζεται στίς ἑλλαδικές Κυβερνήσεις, οἱ ὁποῖες, κατά κανόνα, ἀποδεικνύονται κατώτερες τῶν περιστάσεων (ἴσως γιατί ὁ Ἑλληνισμός δέν μπορεῖ νά χωρέσει σέ ἕνα μικρό κράτος/προτεκτορᾶτο τῆς Δύσης). Τό 1955, ἡ Κυβέρνηση Παπάγου ἐπέλεξε λάθος χρόνο γιά νά ἀνοίξει τό Κυπριακό μέτωπο καί νά ἀντιπαρατεθεῖ οὐσιαστικά ὄχι μόνο μέ τήν Βρεταννία, ἀλλά καί μέ τίς ΗΠΑ καί τήν Τουρκία. Στή συνέχεια, ἀγνόησε τίς προειδοποιήσεις τοῦ Μακαρίου καί συμμετεῖχε στήν Τριμερῆ Διάσκεψη τοῦ Λονδίνου, νομιμοποιῶντας ἔτσι τήν ἐμπλοκή τῆς Ἄγκυρας στό Κυπριακό. Τέλος, ὅταν ξέσπασε τό βίαιο πογκρόμ στήν Κωνσταντινούπολη, ἡ ἀντίδρασή της περιορίστηκε σέ τυπικές διπλωματικές διαμαρτυρίες.

Αὐτή ἡ ἀποτυχία ἀποτέλεσε ἀκόμη ἕναν κρίκο σέ μιά μακρά ἁλυσίδα ἱστορικῶν ἀποτυχιῶν. Ἧττα στόν ἑλληνοτουρκικό πόλεμο τό 1897. Μικρασιατική Καταστροφή τό 1922. Διωγμός τῶν Ἑλλήνων ἀπό τήν Ἀλεξάνδρεια τό 1953. Νομιμοποίηση τῆς ἀνάμειξης τῆς Τουρκίας στό Κυπριακό μέ τίς συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου τό 1959. Ἀναπάντητοι τουρκικοί βομβαρδισμοί τῆς Κύπρου τό 1963. Ἀμαχητί παράδοση τῆς μισῆς Κύπρου στήν Τουρκία μέ τήν τουρκική εἰσβολή τό 1974, πρῶτα μέ τήν προδοσία τῆς χούντας Ἰωαννίδη καί ἔπειτα μέ τήν ἐγκληματική ἀνοχή καί δήλωση τοῦ Κων/νου Καραμανλῆ ὅτι «ἡ Κύπρος κεῖται μακράν»!

Γκριζάρισμα τοῦ Αἰγαίου μέ τήν κρίση τῶν Ἰμίων τό 1996, ἐπί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη. Ἔτσι, φτάνουμε στίς σύγχρονες ἀναπάντητες προκλήσεις, ὅπως ἡ «Γαλάζια Πατρίδα» καί τό τουρκολιβυκό μνημόνιο, μέ τήν διαχρονική ἀπροθυμία τῆς Ἑλλάδος νά ἀσκήσει τά κυριαρχικά της δικαιώματα, πού μπορεῖ νά ὁδηγήσει στήν ἀπώλεια μιᾶς ἀκόμη τρισχιλιετοῦς κοιτίδας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τοῦ Αἰγαίου!

Δεύτερον, σέ κρίσιμες στιγμές ὁ Ἑλληνισμός δέν μπορεῖ νά ὑπολογίζει στούς «μεγάλους συμμάχους» του. Τό Ἡνωμένο Βασίλειο πρωτοστάτησε στήν ὑποκίνηση τοῦ πογκρόμ, ἐνῷ οἱ ΗΠΑ, μέσῳ τοῦ τότε ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Τζόν Φόστερ Ντάλλες, ἔνιψαν τάς χεῖρας τους, συνιστῶντας προκλητικά «ψυχραιμία καί αὐτοσυγκράτηση» καί στίς δύο πλευρές, ἐξισώνοντας οὐσιαστικά τά θύματα μέ τούς θύτες γιά χάρη τῆς συνοχῆς τοῦ ΝΑΤΟ. Τήν ἴδια ἔνοχη σιωπή τήρησαν καί οἱ ὑπόλοιπες δυτικές κυβερνήσεις.

Τό ἴδιο σκηνικό, πού θύμιζε τήν στάση τῶν «συμμάχων» μας καί τό 1922, ἐπαναλήφθηκε καί τό 1974 μέ τήν εἰσβολή τοῦ «Ἀττίλα» στήν Κύπρο, ἡ ὁποία ὑλοποιήθηκε μέ τή συνέργεια ΗΠΑ καί Βρεταννίας καί τήν ἀνοχή τῶν ἄλλων «συμμάχων» τῆς Ἑλλάδος. Καί ἐπαναλαμβάνεται καί σήμερα μέ τήν ὑποστήριξη τῆς Οὐκρανίας λόγῳ τῆς ρωσσικῆς εἰσβολῆς καί τήν ἀδιαφορία γιά τήν τουρκική εἰσβολή στήν Κύπρο καί τήν ἀπειλή πολέμου κατά τῆς Ἑλλάδος.

Τρίτον, ὁ Ἑλληνισμός θά ἔπρεπε καί θά μποροῦσε νά στηριχθεῖ στίς δυνάμεις του, πού τόν διατήρησαν καί τόν δόξασαν στό διάβα τῶν αἰώνων, τήν πίστη, τήν γλῶσσα, τήν Ἱστορία καί τόν πολιτισμό του. Ὅμως, κατά τρόπο αὐτοκτονικό, τίς ἐγκαταλείπει, κάτω ἀπό τήν πίεση, βέβαια, ἀντίξοων δυνάμεων καί συμφερόντων. Ἕνα μικρό ποσοστό τῶν Ἑλλήνων ἐκκλησιάζεται, ἐξομολογεῖται καί κοινωνεῖ τακτικά, καί στήν Ἑλλάδα καί στό ἐξωτερικό.

Οἱ μαθητές δέν μαθαίνουν σωστά ἑλληνικά καί Ἱστορία, οὔτε στήν Ἑλλάδα, οὔτε στό ἐξωτερικό. Οἱ ἀξίες τῆς συμμετοχῆς καί τῆς ἀλληλεγγύης στά πλαίσια τοῦ οἰκογενειακοῦ καί κοινοτικοῦ τρόπου ζωῆς ἐξαφανίζονται. Τά σημαντικά θέματα δέν συζητοῦνται καί, ἄν συζητιοῦνται, δέν ὑπάρχει γιά αὐτά συμφωνία. Ἀκόμη καί τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο ἔχει παύσει νά εἶναι καί νά ἀναγνωρίζεται ὡς Οἰκουμενικό. Τό πλοῖο δηλαδή ἔχει ἀρχίσει νά μπάζει νερά. Ἀλλά δέν ἔχει ναυαγήσει. Ἄρα, ὑπάρχει ἐλπίδα. Κι ἄν ὑπάρξει καί λίγη πίστη, ἔστω ὡς κόκκος σινάπεως, δέν θά ναυαγήσει. Ὁ Θεός βοηθός!