Τά Rafale, οἱ πύραυλοι καί ἡ εὐρωπαϊκή κούρσα ἐξοπλισμῶν
Οἱ γαλλικές ἐξαγωγές ἀμυντικοῦ ἐξοπλισμοῦ διατηρήθηκαν τό 2025 σέ ἐξαιρετικά ὑψηλά ἐπίπεδα, ἐπιβεβαιώνοντας τόν κεντρικό ρόλο τῆς Γαλλίας στήν διεθνῆ ἀγορά ὁπλικῶν συστημάτων.
Σύμφωνα μέ τό Ὑπουργεῖο Ἐθνικῆς Ἄμυνας, οἱ παραγγελίες πού καταγράφηκαν ἀνῆλθαν σέ 21,2 δισ. εὐρώ, ποσό σχεδόν ἀντίστοιχο μέ ἐκεῖνο τοῦ 2024 καί τό τρίτο ὑψηλότερο στήν ἱστορία τῆς γαλλικῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας. Ἡ Ἰνδία, ἡ Ἰνδονησία καί ἡ Ἑλλάδα ἦταν οἱ τρεῖς μεγαλύτεροι πελάτες τῶν Γάλλων τό 2025, καθώς οἱ παραγγελίες τους ἀντιπροσώπευσαν συνολικά τό 45,4% τῶν γαλλικῶν ἐξαγωγῶν ὁπλικῶν συστημάτων.
- Tῆς ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΝΑΞΑ
Ἡ Ἰνδία βρέθηκε στήν πρώτη θέση μέ 6,9 δισ. εὐρώ, κυρίως χάρη στήν συμφωνία ὕψους περίπου 6,5 δισ. εὐρώ γιά τήν ἀγορά 26 Rafale, ἐνῷ ἀκολούθησαν ἡ Ἰνδονησία μέ 1,63 δισ. εὐρώ καί ἡ Ἑλλάδα μέ 1,09 δισ. εὐρώ. Ἡ χώρα μας κατατάσσεται στήν τρίτη θέση μεταξύ τῶν σημαντικώτερων εἰσαγωγέων γαλλικῶν ὅπλων τήν περίοδο 2016-2025, μέ συνολικές παραγγελίες 7,7 δισ. εὐρώ.
Τό 2025, ἡ Ἀθήνα ἐνίσχυσε περαιτέρω τήν συνεργασία της μέ τήν γαλλική ἀμυντική βιομηχανία, παραγγέλλοντας ἀπό τήν Naval Group τέταρτη φρεγάτα FDI, τήν «Θεμιστοκλῆς», ἀξίας περίπου 810 ἑκατ. εὐρώ, ἐνῷ τόν Ἀπρίλιο ὑπέγραψε ἐπίσης συμφωνία γιά τήν ἀγορά 16 πυραύλων Exocet, ἔναντι 33 ἑκατ. εὐρώ, καί σημαντική σύμβαση ὑποστήριξης τῶν 24 Rafale, πού διαθέτει ἡ Πολεμική μας Ἀεροπορία.
Στήν τέταρτη θέση τῶν πελατῶν τῆς Γαλλίας τό 2025 βρέθηκε ἡ Δανία, μέ ἀγορές ὕψους 998,5 ἑκατ. εὐρώ, κυρίως συστημάτων ἀεράμυνας MICA VL καί πυραύλων Mistral, ἐνῷ τήν πρώτη πεντάδα συμπλήρωσε ἡ Οὐκρανία μέ ἀγορές ὕψους 781,3 ἑκατ. εὐρώ. Σημαντικές παραγγελίες καταγράφηκαν ἐπίσης ἀπό τό Βέλγιο, τήν Βραζιλία, τήν Γερμανία, τήν Ρουμανία καί τό Μαρόκο. Οἱ γαλλικές ἐξαγωγές πρός τίς χῶρες τῆς ΕΕ ὑποχώρησαν στά 5,68 δισ. εὐρώ, ἔναντι 8,79 δισ. εὐρώ τό 2024, κυρίως λόγῳ τῆς μεγάλης ὁλλανδικῆς παραγγελίας γιά τέσσερα ὑποβρύχια Barracuda τό προηγούμενο ἔτος, ἐνῷ οἱ ἐξαγωγές πρός τίς ὑπόλοιπες εὐρωπαϊκές χῶρες μειώθηκαν στά 1,99 δισ. εὐρώ, ἀπό 4,08 δισ. εὐρώ τό 2024, ὅταν εἶχε καταγραφεῖ ἡ μεγάλη συμφωνία τῶν 2,7 δισ. εὐρώ γιά Rafale μέ τήν Σερβία.
Τά παραπάνω στοιχεῖα ἀποτυπώνουν μιά εὐρύτερη μεταβολή στό διεθνές περιβάλλον ἀσφαλείας. Ὁ πόλεμος στήν Οὐκρανία, ἡ ἔνταση στήν Μέση Ἀνατολή, ἡ ἐπανεξέταση τῶν εὐρωπαϊκῶν ἀμυντικῶν δυνατοτήτων καί ἡ ἀνάγκη ἀναπλήρωσης τῶν ἀποθεμάτων πυρομαχικῶν πολλῶν χωρῶν ἔχουν δημιουργήσει μιά νέα, ἰδιαίτερα ἀνταγωνιστική ἀγορά παγκοσμίως εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ στούς ἐξοπλισμούς.
Ἡ Γαλλία ἐπιχειρεῖ νά ἀξιοποιήσει αὐτήν τήν συγκυρία, διατηρῶντας μιά ἰδιαίτερη θέση: εἶναι μία ἀπό τίς ἐλάχιστες χῶρες πού διαθέτουν ὁλοκληρωμένο φάσμα ἀμυντικῶν δυνατοτήτων – ἀπό μαχητικά ἀεροσκάφη καί πυραύλους ἕως πολεμικά πλοῖα, ὑποβρύχια, πυροβόλα καί τεθωρακισμένα ὀχήματα.
Κεντρικό ρόλο στήν ἐπιτυχία τῆς ζήτησης τῶν γαλλικῶν ἐξοπλισμῶν ἐξακολουθεῖ νά διαδραματίζει τό Rafale, τό μαχητικό ἀεροσκάφος τῆς Dassault Aviation. Ἄν καί τό 2025 δέν ἐπαναλήφθηκε τό ρεκόρ τοῦ 2022, ὅταν οἱ παραγγελίες ἐκτοξεύθηκαν στά 26,9 δισ. εὐρώ, κυρίως λόγῳ τῆς ἱστορικῆς συμφωνίας γιά 80 Rafale μέ τά Ἡνωμένα Ἀραβικά Ἐμιρᾶτα, ὡστόσο ἡ διατήρηση τῶν παραγγελιῶν πάνω ἀπό τά 20 δισ. εὐρώ γιά δεύτερη συνεχόμενη χρονιά δείχνει ὅτι ἡ γαλλική βιομηχανία ἔχει εἰσέλθει σέ μία περίοδο σταθερῆς ἀνάπτυξης.
Ἐξ ἴσου σημαντική εἶναι καί ἡ ἄνοδος τῶν παραγγελιῶν πυραυλικῶν συστημάτων. Ὁ συγκεκριμένος κλάδος ἀντιπροσωπεύει περίπου τό 18% τοῦ συνόλου τῆς ζήτησης τῶν γαλλικῶν ἀμυντικῶν συστημάτων, ἔχοντας καταγράψει αὔξηση τῆς τάξης τοῦ 15%.
Βεβαίως, οἱ γαλλικές ἐξαγωγές δέν περιορίστηκαν στά Rafale, τά ὑποβρύχια καί τά πυραυλικά συστήματα. Σημαντικές συμφωνίες ἀφοροῦν ἐπίσης στήν προμήθεια ἑλικοπτέρων Caracal στό Μαρόκο, ἐνῷ τό Βέλγιο καί τό Λουξεμβοῦργο ἐπέλεξαν νά προμηθευτοῦν γαλλικά τεθωρακισμένα ὀχήματα Scorpion. Παράλληλα, ἡ Σλοβενία καί ἡ Κροατία προχώρησαν στήν ἀγορά τῶν αὐτοκινούμενων πυροβόλων Caesar, καί ἔτσι δύο ἀκόμη εὐρωπαϊκές χῶρες προστέθηκαν στήν λίστα τῶν πελατῶν τῆς γαλλικῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας.
Ἡ γεωγραφική διασπορά τῶν συμφωνιῶν ἀποτυπώνει καί τό εὖρος τῆς διεθνοῦς παρουσίας τῆς γαλλικῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας. Ἡ Γαλλία δέν βασίζεται γιά τίς ἐξαγωγές της σέ μία ἤ δύο μεγάλες ἀγορές, ἀλλά ἔχει διαμορφώσει ἕνα εὐρύ πελατολόγιο, πού ἐκτείνεται ἀπό τήν Εὐρώπη καί τήν Μέση Ἀνατολή ἕως τήν Ἀσία καί τήν Ἀφρική.
Πίσω ἀπό αὐτήν τήν στρατηγική, ὡστόσο, βρίσκεται ἕνας στόχος πού τό Παρίσι θεωρεῖ ἰδιαίτερης σημασίας: ἡ διατήρηση μιᾶς ἰσχυρῆς καί ἀνεξάρτητης ἀμυντικῆς βιομηχανικῆς βάσης. Γιά τό Ἐλυζέ, οἱ ἐξαγωγές ἀμυντικοῦ ἐξοπλισμοῦ δέν ἀποτελοῦν ἁπλῶς μιά ἐπικερδῆ ἐμπορική δραστηριότητα. Ἀποτελοῦν κρίσιμο ἐργαλεῖο τῆς βιομηχανικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας, ἐνισχύουν τήν τεχνολογική της αὐτονομία καί στηρίζουν τίς δυνατότητες τῆς ἐθνικῆς ἄμυνας. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι τό εὐρύτερο γαλλικό ἀμυντικό καί βιομηχανικό οἰκοσύστημα συνδέεται μέ περίπου 240.000 θέσεις ἐργασίας.
Τό δύσκολο στοίχημα τῆς εὐρωπαϊκῆς συνεργασίας
Παρά τίς ἐπιτυχίες, ἡ γαλλική ἀμυντική πολιτική ἀντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες καί ἀντιφάσεις. Τό πρόγραμμα SCAF/FCAS, πού ἔχει ὡς στόχο τήν ἀνάπτυξη τῆς ἑπόμενης γενιᾶς τοῦ εὐρωπαϊκοῦ μαχητικοῦ ἀεροσκάφους καί τῶν συστημάτων πού θά τό συνοδεύουν, ἔχει ἀναδείξει τά ὅρια τῆς γαλλογερμανικῆς συνεργασίας.
Οἱ ἀντικρουόμενες βιομηχανικές προτεραιότητες, οἱ διαφωνίες γιά τήν κατανομή τῆς ἐργασίας καί τό διαφορετικό ὅραμα σχετικά μέ τό μέλλον τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας ἔχουν δημιουργήσει σοβαρές ἐντάσεις. Τό ζήτημα τῶν ἀντιπαραθέσεων ἀγγίζει τόν πυρῆνα τῆς εὐρωπαϊκῆς στρατηγικῆς αὐτονομίας, καθώς ἡ Γαλλία ἐπιθυμεῖ νά διατηρήσει τίς δυνατότητες σχεδιασμοῦ καί παραγωγῆς, ἐνῷ ἡ Γερμανία ἐπιδιώκει ταυτόχρονα νά ἀναπτύξει ἐκ νέου μιά μεγάλη ἀμυντική βιομηχανική βάση. Τήν ἴδια ὥρα, ἄλλες εὐρωπαϊκές χῶρες ἐπιδιώκουν νά συμμετάσχουν στά μεγάλα προγράμματα, ἐξασφαλίζοντας μερίδιο στήν παραγωγή καί τήν τεχνογνωσία.
Ἔτσι, διαμορφώνεται ἕνα σύνθετο περιβάλλον, στό ὁποῖο οἱ ἀνάγκες γιά συνεργασία συνυπάρχουν μέ τήν προσπάθεια κάθε χώρας νά προστατεύσει τά δικά της οἰκονομικά καί στρατηγικά συμφέροντα. Τήν ἴδια ὥρα, τό εὐρωπαϊκό περιβάλλον ἀσφαλείας ἔχει ἀλλάξει δραματικά ἀπό τό 2022. Οἱ ἀμυντικές δαπάνες στήν Εὐρώπη αὐξήθηκαν σημαντικά, καθώς οἱ κυβερνήσεις ἀναθεώρησαν τίς ἐκτιμήσεις τους γιά τίς στρατιωτικές ἀπειλές καί τίς ἀνάγκες τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Ὡστόσο, ἡ αὔξηση τῶν δαπανῶν δέν σημαίνει αὐτόματα ὅτι τά χρήματα κατευθύνονται ἀποκλειστικά καί μόνο σέ εὐρωπαϊκές ἀμυντικές ἐπιχειρήσεις.
Οἱ ἀμερικανικές ἑταιρεῖες ἐξακολουθοῦν νά κατέχουν ἐξαιρετικά ἰσχυρή θέση στήν εὐρωπαϊκή ἀγορά καί, παρ᾿ ὅλο πού ἡ Εὐρώπη αὐξάνει τίς ἀμυντικές της δαπάνες, μέ στόχο νά ἐνισχύσει τήν ἀσφάλειά της, μεγάλο μέρος τῶν χρημάτων ἐξακολουθεῖ νά κατευθύνεται πρός τήν ἀμυντική βιομηχανική βάση τῶν ΗΠΑ.
Ἡ Γαλλία βρίσκεται πίσω ἀπό τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες στήν παγκόσμια κατάταξη τῶν ἐξαγωγέων ὅπλων. Ἡ Νότια Κορέα ἔχει ἐξελιχθεῖ σέ σημαντικό ἐξαγωγέα, χάρη σέ ἀνταγωνιστικά προϊόντα, γρήγορους χρόνους παράδοσης καί μεγάλες συμφωνίες στήν Εὐρώπη καί ἀλλοῦ. Ἡ Τουρκία διευρύνει συνεχῶς τό ἀποτύπωμά της, ἰδιαίτερα σέ μή ἐπανδρωμένα συστήματα καί χερσαῖα ὁπλικά συστήματα. Ἡ Κίνα παραμένει σημαντικός παράγοντας, ἐνῷ ἡ Γερμανία, ὅπως προαναφέρθηκε, ἐπιδιώκει νά ἐνισχύσει ἐκ νέου τήν ἀμυντική της παραγωγική ἱκανότητα.
Καί ὁ ἀνταγωνισμός δέν ἀφορᾶ μόνο στό τεχνολογικό ἐπίπεδο. Ἀφορᾶ στήν ταχύτητα παραγωγῆς, τήν χρηματοδότηση, τίς δυνατότητες συντήρησης, τήν μεταφορά τεχνογνωσίας καί, κυρίως, τήν πολιτική ἀξιοπιστία τοῦ προμηθευτῆ.
Ἡ νέα πραγματικότητα μέ τήν Οὐκρανία
Στό εὐρύτερο αὐτό πλαίσιο, ἡ Οὐκρανία ἐξελίσσεται σέ πεδίο δοκιμῶν γιά τίς νέες τεχνολογίες, κυρίως, τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας, καθώς μεγάλες ἑταιρεῖες, πέρα ἀπό τίς γαλλικές, ἐπιχειροῦν νά ἀποκτήσουν ἄμεση πρόσβαση στήν πολεμική ἐμπειρία πού ἔχει ἀποκτηθεῖ τά τελευταῖα χρόνια. Σέ αὐτήν τήν νέα πραγματικότητα ἐντάσσεται ἡ ἀπόφαση τοῦ ἰταλικοῦ ὁμίλου ἀμυντικῆς τεχνολογίας Leonardo νά δημιουργήσει μόνιμη ἑταιρική παρουσία στό Κίεβο, μέ στόχο τήν ἀνάπτυξη νέων προγραμμάτων στούς τομεῖς τῆς ἀεράμυνας, τῶν μή ἐπανδρωμένων συστημάτων καί τῶν ἠλεκτρονικῶν τεχνολογιῶν. Μιά νέα ἑταιρεία, μέ τήν ὀνομασία Leonardo Ukraine, ἱδρύθηκε στίς 20 Μαΐου 2026 καί ἔχει τήν ἕδρα της στό Κίεβο.
Ἀνήκει ἐξ ὁλοκλήρου στόν ἰταλικό ὅμιλο, μέσῳ τῆς Leonardo International, καί, σύμφωνα μέ τό ἰταλικό οἰκονομικό μέσο «MF-Milano Finanza», δέν πρόκειται ἁπλῶς γιά ἕνα γραφεῖο ἀντιπροσώπευσης, ἀλλά γιά ξεχωριστή νομική ὀντότητα ἐνταγμένη στήν δομή τοῦ ὁμίλου. Μέ τήν κίνηση αὐτήν ἡ Leonardo ἀποκτᾶ πλέον τήν δυνατότητα νά ἀναπτύσσει δραστηριότητες ἔρευνας καί ἀνάπτυξης μέσα στήν Οὐκρανία, νά συνεργάζεται μέ τοπικούς φορεῖς καί νά συμμετέχει σέ προγράμματα πού συνδέονται ἄμεσα μέ τίς ἀνάγκες τοῦ πολέμου.
Στούς τομεῖς δραστηριότητας τῆς Leonardo Ukraine περιλαμβάνονται συστήματα ἐπικοινωνιῶν, ὄργανα μέτρησης καί πλοήγησης, εἰδικός στρατιωτικός ἐξοπλισμός, λογισμικό, ἠλεκτρονικά συστήματα καί ἐφαρμογές. Ἰδιαίτερη θέση καταλαμβάνουν τά μή ἐπανδρωμένα ἀεροσκάφη, ἕνας τομέας στόν ὁποῖο ἡ Οὐκρανία ἔχει ἀποκτήσει σημαντική ἐπιχειρησιακή ἐμπειρία. Τό σημαντικώτερο ἴσως σχέδιο πού συνδέεται μέ τήν παρουσία τῆς Leonardo στήν Οὐκρανία εἶναι ὁ θόλος «Michelangelo», ἕνα ὑπό ἀνάπτυξιν σύστημα ἀεράμυνας πού φιλοδοξεῖ νά συνδέσει διαφορετικά μέσα ἐντοπισμοῦ, διοίκησης καί ἀναχαίτισης σέ μιά ἑνιαία ἀρχιτεκτονική.
Ὅπως ἀναφέρει τό «MF-Milano Finanza», ἡ Leonardo ἐξετάζει τό ἐνδεχόμενο νά δοκιμάσει στήν Οὐκρανία ὁρισμένα ἀπό τά ἐπί μέρους στοιχεῖα τοῦ συστήματος σέ πραγματικές συνθῆκες. Ἡ προοπτική αὐτή ἔχει ἰδιαίτερη σημασία, καθώς ὁ πόλεμος στήν Οὐκρανία ἔχει ἐξελιχθεῖ σέ μία ἀπό τίς πιό ἀπαιτητικές δοκιμασίες γιά τά σύγχρονα συστήματα ἀεράμυνας. Μαχητικά ἀεροσκάφη, πύραυλοι, μή ἐπανδρωμένα ἀεροσκάφη ἐπιχειροῦν σέ ἕνα περιβάλλον στό ὁποῖο ὁ χρόνος ἀντίδρασης εἶναι ἐξαιρετικά περιορισμένος. Κεντρικό στοιχεῖο τῆς ἀρχιτεκτονικῆς τοῦ «Michelangelo» ἀποτελεῖ τό MC5, ἕνας κόμβος πού περιλαμβάνει δυνατότητες ἐπεξεργασίας δεδομένων μέ τήν χρήση τεχνητῆς νοημοσύνης. Στόχος εἶναι ἡ ταχύτερη ἀξιολόγηση τῶν πληροφοριῶν πού συγκεντρώνονται ἀπό διαφορετικά μέσα καί ἡ ὑποστήριξη τῆς λήψης ἀποφάσεων ἀπέναντι σέ πιθανές ἀπειλές.
Μ.Η.Τ. 232122