Ὅταν ὁ Λέοναρντ Κοέν ἐμάχετο μέ τόν δικό του τρόπο, ὡς ἐθελοντής, στόν πόλεμο τοῦ Γιόμ Κιπούρ!

Ὁ τροβαδοῦρος τῶν βαθέων μελαγχολικῶν αἰσθημάτων καί τῆς ἀγάπης θά τιμηθεῖ, στίς 12 Σεπτεμβρίου, στό Κέντρο Πολιτισμοῦ Ἵδρυμα Σταῦρος Νιάρχος,

Ὁ τροβαδοῦρος τῶν βαθέων μελαγχολικῶν αἰσθημάτων καί τῆς ἀγάπης θά τιμηθεῖ, στίς 12 Σεπτεμβρίου, στό Κέντρο Πολιτισμοῦ Ἵδρυμα Σταῦρος Νιάρχος, ὡς καλλιτέχνης μέ ἀνεξίτηλο ἀποτύπωμα στό σύγχρονο τραγούδι.

Ἄγνωστες σέ πολλούς παραμένουν ἡ ἐμμονή του νά καταταγεῖ στόν Πόλεμο τοῦ Γιόμ Κιπούρ καί, μετά τήν ἄρνηση τῶν στρατολόγων, ἡ συμμετοχή του σέ μονάδα ἐμψυχώσεως τοῦ στρατοῦ. Ὅπως καί ἡ ἐθελουσία παραμονή καί προώθησίς του ἕως τήν Διώρυγα τοῦ Σουέζ…

τοῦ ΚΩΣΤΑ ΣΤΑΜΠΕΛΟΥ

Ὁ καλλιτέχνης πού ἀνελύετο σέ κλαυθμούς ὅταν ἔβλεπε νά προσγειώνονται ἀεροσκάφη μέ τραυματισμένους πιλότους, δίπλα σέ κατεστραμμένα ἅρματα, ὁ εὐαίσθητος ἄνθρωπος πού ἐκοιμᾶτο σέ στρατιωτικό ὑπνόσακκο καί χρησιμοποιοῦσε ἄδειο κιβώτιο πυρομαχικῶν γιά βάθρο καί σκηνή, δέν ἦταν κάποιος ἄγνωστος, ἦταν ὁ διάσημος, ἀπό τότε, τραγουδιστής τοῦ λυρισμοῦ καί τοῦ ἔρωτος, ὁ ἀγαπημένος ὅλων Λέοναρντ Κοέν.

Ὁ τροβαδοῦρος τῶν βαθέων μελαγχολικῶν αἰσθημάτων καί τῆς ἀγάπης θά τιμηθεῖ τό Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου, στίς 9 μ.μ., στό Κέντρο Πολιτισμοῦ Ἵδρυμα Σταῦρος Νιάρχος, στό πλαίσιο τῆς μουσικῆς σειρᾶς Parklife, μέ ἐλευθέρα εἴσοδο, ὡς ὁ φιλυδραῖος δημιουργός πού κατέλιπε ἀνεξίτηλο ἀποτύπωμα στό σύγχρονο τραγούδι. Ποιητής, συγγραφεύς καί τραγουδοποιός, ὁ Κοέν ἦταν μία ἐκ τῶν πλέον σημαινουσῶν μορφῶν τῆς διεθνοῦς μουσικῆς καί λογοτεχνικῆς σκηνῆς, διαμορφώνων ἕνα καλλιτεχνικό σύμπαν ὅπου ἡ ποίησις καί τό τραγούδι συνυπάρχουν μέ τρόπο ἀδιαχώριστο.

Οἰκοδεσπότης τῆς βραδιᾶς θά εἶναι ὁ υἱός του, Ἄνταμ Κοέν, ὁ ὁποῖος μοιράζεται μέ τό κοινό τήν σύνδεσή του μέ τό ἔργο τοῦ πατέρα του. Μιά πλειάς Ἑλλήνων καλλιτεχνῶν θά προσεγγίσουν ἐπίσης τό ἔργο τοῦ μεγάλου καλλιτέχνου, ἀναδεικνύοντες τήν λεπτή ἰσορροπία ἀνάμεσα στόν λόγο καί τήν μελωδία, πού τό χαρακτηρίζει. Θά συμμετέχουν οἱ: Κωνσταντῖνος Βῆτα, Βασιλικός, Δήμητρα Γαλάνη, Τζώρτζ Γκόντι, Ναλίσσα Γκρήν, Στάθης Δρογώσης, Κωστῆς, Λού Ἴς, Πᾶνος Μουζουράκης, Λίνα Νικολακοπούλου, Δανάη Παναγιωτοπούλου, Ἕλλη Πασπαλᾶ, Νῖκος Πορτοκάλογλου, Σκιαδαρέσες, Sugahspank καί Μανώλης Φάμελλος.

Ἡ εἴσοδος θά εἶναι ἐλευθέρα καί στίς δύο ἐκδηλώσεις. Ἐκεῖνο πού παραμένει ἄγνωστο γιά τούς πολλούς εἶναι ὅτι ὁ Καναδός, ὅσον ἀφορᾶ στήν πολιτογράφηση, Ἰσραηλίτης στήν πραγματικότητα συγγραφεύς, ποιητής, συνθέτης καί τραγουδιστής, εὑρέθη στήν πρώτη γραμμή τοῦ πυρός, σέ ἐπιθετικούς ἑλιγμούς τεθωρακισμένων καί φλεγόμενα ἀεροδρόμια. Μάλιστα, ἀφοῦ προσεπάθησε νά καταταγεῖ σέ διαφόρους μονάδες, ἀλλά δέν ἔγινε δεκτός, «ἐμάχετο» ὡς ἐμψυχωτής.

Ἐθελοντής στήν πρώτη γραμμή ἐν ὥρᾳ μάχης, ἐν καιρῷ πολέμου

Ὁ Λέοναρντ Κόεν προωθήθη αὐτοβούλως στά χαρακώματα τοῦ Γιόμ Κιπούρ, τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1973, ὅταν ἡ Μέση Ἀνατολή ἐφλέγετο, ἀφοῦ ἐξεδηλώθη ἡ αἰφνιδιαστική, συντονισθεῖσα ἐπίθεσις τῆς Αἰγύπτου καί τῆς Συρίας ἀνήμερα τῆς ἱεροτέρας ἡμέρας τοῦ ἰουδαϊκοῦ ἡμερολογίου, τοῦ Γιόμ Κιπούρ. Ὁ τροβαδοῦρος, ὅταν ἐπληροφορήθη ὅτι τό Κράτος τοῦ Ἰσραήλ ἀντιμετώπιζε μία ἀπό τίς κρισιμωτέρους ὑπαρξιακές προκλήσεις τῆς Ἱστορίας του, ἔφυγε ἀπό τήν Ὕδρα, ὅπου διαβιοῦσε, γιά νά συμμετάσχει στόν πόλεμο.

Λέγουν ὅτι τό ἔπραξε γιά νά διαφύγει ἀπό τήν προσωπική του κρίση. Ἦταν σέ διάσταση μέ τήν σύντροφό του, Σούζαν, καί εἶχε ἀπογοητευθεῖ ἀπό τήν καλλιτεχνική του πορεία, δέν τοῦ ἀρκοῦσε ἡ ἠρεμία τῆς Ὕδρας. Ἡ εἴδησις τοῦ πολέμου ἐλειτούργησε ὡς καταλύτης. Ἐθελοντής στήν ἐμπόλεμο ζώνη, ἀπό τό κιμπούτς στήν πρώτη γραμμή τοῦ Σινᾶ, ὁ 39ετής τότε τραγουδοποιός, ὡς μή ἔχων στρατιωτική ἐκπαίδευση, ἐπεδίωξε νά προσφέρει χειρωνακτική ἐργασία, ἀντικαθιστῶν κάποιον μαχόμενο.

Σέ ἕνα κεντρικό καφέ, ὁ Κοέν ἔγινε ἀντιληπτός ἀπό τόν Ἰσραηλινό τραγουδιστή, ἀστέρα τῆς Ρόκ, Ὄσικ Λέβι. Τό σκεπτικό τοῦ Λέβι, πού ὑπεστήριξε ὅτι οἱ στρατιῶτες στό μέτωπο δέν εἶχαν ἀνάγκη ἀπό ἕναν ἀκόμη ἐργάτη γῆς, ἀλλά ἀπό πνευματική καί ψυχολογική ἐμψύχωση, τόν
ἔπεισε. Ἀφοῦ ἀντέταξε τόν ἰσχυρισμό ὅτι «ἦρθε στό Ἰσραήλ μέ μιά αἴσθηση ἀποστολῆς καί μιά ἐπιθυμία νά λάβει ἐνεργό ρόλο στόν πόλεμο», ὁ Κοέν ὑπεστήριξε ὅτι τά μελαγχολικά του τραγούδια ἦταν ἀκατάλληλα γιά ἕνα ἐμπόλεμο σκηνικό. Τελικῶς, ὅμως, ἀπεδέχθη. Καί ἐνετάχθη στήν ὁμάδα μαζί μέ τούς Λεβί, Μοδρεχάι Ἀνόν, Ματί Κασπί καί τήν Ἰλιένα Ροβίνα.

Ὁ τροβαδοῦρος μέ μιά κιθάρα ἀπέναντι στά τάνκς

Ὁ παγκοσμίως ἀναγνωρίσιμος καλλιτέχνης ἐνετάχθη σέ μιά μικρά, αὐτοσχέδιο ὁμάδα ψυχαγωγίας καί μετεφέρθη στό μέτωπο στήν ἔρημο τοῦ Σινᾶ. Εἶχε ἐνδυθεῖ στρατιωτική στολή ἄνευ διακριτικῶν, ὥστε νά μήν συγχέεται μέ τούς μαχίμους, καί εὑρέθη νά τραγουδᾶ ἕως καί ὀκτώ φορές τήν ἡμέρα, ὑπό τόν καυτό ἥλιο ἤ τό ἀπόλυτο σκότος τῆς ἐρήμου. Οἱ μαρτυρίες τῆς ἐποχῆς περιγράφουν στιγμές συγκλονιστικές πού ἐνεθύμιζαν ὅμως ὑπερρεαλιστικό κινηματογράφο.

Μέ μία ἀκουστική κιθάρα ἀνά χεῖρας, ὁ Κοέν, ἱστάμενος σέ κιβώτια πυρομαχικῶν, σέ στρατιωτικά φορτηγά ἤ καθήμενος στήν ἄμμο, τραγου-
δοῦσε γιά ἄνδρες πού σέ λίγες ὧρες θά προωθοῦντο στήν μάχη καί πολλοί ἐξ αὐτῶν δέν θά ἔπαιρναν ποτέ τόν δρόμο τῆς ἐπιστροφῆς.

Στήν ἔρημο, μέ ἀκροατή τόν… Ἀριέλ Σαρόν!

Ἀνάμεσα στούς ἀκροατές του συμπεριελαμβάνετο καί ὁ στρατηγός τῶν τεθωρακισμένων καί μετέπειτα πρωθυπουργός τοῦ Ἰσραήλ, Ἀριέλ Σαρόν. Ἡ ἱστορική τους συνάντησις κατεγράφη ἀπό τόν φωτογραφικό φακό. Ἡ ἐμπειρία τῆς πρώτης γραμμῆς, ἡ ὀσμή τῶν ἐκραγεισῶν γομώσεων, ἡ θέα τῶν τραυματιῶν καί ἡ ἀγωνία στό βλέμμα τῶν νεαρῶν στρατιωτῶν συνεκλόνισαν τόν Κοέν. Μέσα σέ αὐτό τό κλίμα ἀκραί-
ας ὑπαρξιακῆς ἐντάσεως, κατά τήν προέλασή του μετά τῶν στρατιωτῶν στήν Διώρυγα τοῦ Σουέζ, ἐδημιούργησε ἕνα ἀπό τά πλέον ἀναγνωρίσιμα τραγούδια του, τό «Lover Lover Lover».

Οἱ πρῶτοι του στίχοι ἐγράφησαν σέ ἕνα σημειωματάριο κατά τήν ἀνάπαυλα ἑνός βομβαρδισμοῦ καί ἐπραγματοποίησαν τήν «ἐπίσημο πρώτη παρουσίαση» ἀπό τούς ἰδίους τούς στρατιῶτες στό Σινᾶ, πού ἐξέλαβαν τούς στίχους ὡς συνδυασμό μιᾶς μορφῆς «κοσμικῆς προσευχῆς» καί
ψυχικῆς-ἠθικῆς παραμυθίας, παρηγοριᾶς. Ὁ γεμᾶτος εὐαισθησία καλλιτέχνης, ὅταν ἐτραγούδησε τό «So Long Marianne», ἐξηγοῦσε στούς στρατιῶτες πώς «αὐτό τό τραγούδι ἀκούγεται μέ τό ποτό στό ἕνα χέρι καί τήν γυναῖκα πού ἀγαπᾶτε στό ἄλλο, καί εὔχομαι πολύ σύντομα νά μπορεῖτε νά τό κάνετε».

Ὁ ἀντίκτυπος τοῦ πολέμου στήν ψυχή ἑνός εὐαισθήτου καλλιτέχνου

Ἡ ἐποχή ἀπετυπώθη παραστατικῶς στό ἄλμπουμ τοῦ 1974, «New Skin for the Old Ceremony». Ὁ δίσκος βρίθει στρατιωτικῶν ὅρων, θρησκευτικῶν συμβολισμῶν καί μίας βαθείας αἰσθήσεως θνητότητος, στοιχείων πού πλέον εἶχαν βιωθεῖ ἐπί τοῦ πεδίου, καί ὄχι ἁπλῶς, ὅπως ἐσυνηθίζετο ἀπό τούς καλλιτέχνες παγκοσμίως, ὡς θεωρητική σύλληψις καί ἔμπνευσις στήν θεωρία. Αὐτή ἡ ἄγνωστος γιά πολλά ἔτη πτυχή τῆς ζωῆς του ἐφωτίσθη πλήρως μέσα ἀπό τό βιβλίο τοῦ δημοσιογράφου Μάτι Φρίντμαν, «Who by Fire: Leonard Cohen in the Sinai», πού κατέδειξε ὅτι γιά τόν Κοέν ἡ τέχνη δέν ἦταν ποτέ ἕνα ἀσφαλές καταφύγιο μακράν τοῦ κόσμου, ἀλλά ἕνα ἐργαλεῖο κατανοήσεως τῆς ἀνθρωπίνης ὀδύνης, τοῦ ἀνθρωπίνου πόνου.

Σέ μιά ἐποχή πού οἱ καλλιτέχνες συχνά περιορίζονται σέ δηλώσεις ἀπό τήν ἀσφάλεια τῶν μέσων κοινωνικῆς δικτυώσεως, ἡ στάσις τοῦ Λέοναρντ Κοέν τό 1973 παραμένει μιά ἰσχυρά ὑπενθύμισις «τοῦ τί σημαίνει νά θέτει κανείς τό πνεῦμα καί τήν παρουσία του στήν ὑπηρεσία τῆς ἀνθρωπιστικῆς ἐμψυχώσεως, ἐκεῖ ὅπου ἡ ζωή φλερτάρει καθημερινά μέ τόν θάνατο».

Παρ ̓ ὅλα αὐτά, σέ ὅποια βάση προωθεῖτο, εἴτε αὐτή ἀνῆκε στόν στρατό ξηρᾶς εἴτε στήν ἀεροπορία εἴτε στό ναυτικό, δέν ἔπαυε νά ζητεῖ νά καταταγεῖ, ἀλλά βάσει τῶν κανονισμῶν στρατολογήσεως ὅλοι τό ἠρνοῦντο. Τό τραγούδι ἐκλογῆς τοῦ ἰδίου πού ἑρμήνευε διαρκῶς κατά τήν διάρκεια τῶν μαχῶν ἦταν τό «Who By Fire», οἱ στίχοι τοῦ ὁποίου ἦταν ἐμπνευσμένοι ἀπό τούς στίχους τοῦ ἱερατικῆς μορφῆς ποιήματος «Unetanneh Τόkef», τό ὁποῖο ἀκούεται κατά τήν διάρκεια τῆς Ἑβραϊκῆς Πρωτοχρονιᾶς καί τοῦ Γιόμ Κιπούρ. Ἤτοι τῆς «Ἡμέρας τῆς Ἐξιλεώσεως», τῆς πλέον σημαινούσης ἑορτῆς τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ.

Εἰς πεῖσμα τῶν «διανοουμένων» καί τῶν καλλιτεχνῶν τῶν ἡμερῶν μας

Ὁ ἴδιος, μετέπειτα, σέ συνέντευξή του ἐτόνισε: «Ποτέ δέν ἔκρυψα ὅτι εἶμαι Ἑβραῖος καί, ὅποτε τό Ἰσραήλ θά περνᾶ κρίση, ἐγώ θά εἶμαι ἐκεῖ. Ἔχω ἀναλάβει τήν ὑποχρέωση γιά τήν ὑποστήριξη τῆς ἐπιβιώσεως τῶν Ἑβραίων». Μάλιστα, κατά τήν ἐπιστροφή του ἀπό τήν ἔρημο τοῦ Σινᾶ ἔφθασε νά ὑποστηρίξει ὅτι «ὁ πόλεμος εἶναι ὄμορφος. Ποτέ δέν θά τόν ἐξαφανίσουν. Εἶναι ἀπό τίς λίγες στιγμές πού οἱ ἄνθρωποι κάνουν τό καλύτερο πού μποροῦν».