Ἡ κρίσις τῆς Ἱστορίας δικαιοτέρα ἀπό αὐτήν τῆς Χάγης

Η κρίσις τῆς Ἱστορίας εἶναι δικαία καί σίγουρα δέν θά ἔχει καμμία σχέση μέ αὐτήν τοῦ Διεθνοῦς Ποινικοῦ Δικαστηρίου τῆς Χάγης, πού κατεδίκασε τόν στρατηγό Ράτκο Μλάντιτς σέ ἰσόβια κάθειρξη

Ἤδη, καί μετά τόν θάνατό του, ἡ ἀπόστασις τοῦ χρόνου ἐπιτρέπει μιά ψύχραιμη προσέγγιση τῶν δεδομένων τοῦ αἱματηροῦ πολέμου πού διέλυσε τήν πρώην Γιουγκοσλαβία.

Ὁ θάνατος τοῦ στρατηγοῦ Μλάντιτς πυροδότησε ὀρυμαγδό σχολιασμῶν. Ἀπό τήν μία, τά συστημικά μέσα τόν χαρακτηρίζουν «σφαγέα» καί «χασάπη τῆς Σρεμπρένιτσα».

• Tοῦ Eὐθ. Π. Πέτρου

Ἀπό τήν ἄλλη, ἁπλοί ἄνθρωποι, ὄχι μόνον Σέρβοι, τόν χαρακτηρίζουν «ἥρωα τοῦ ἔθνους του», πού ἀντέστη στήν ἀναδυομένη τότε «νέα τάξη πραγμάτων» τοῦ Μπίλλ Κλίντον καί τῆς Μαντλήν Ὠλμπράιτ. Ἀλλά –ὅπως συνήθως συμβαίνει σέ τέτοιες περιπτώσεις– ἡ ἀλήθεια εὑρίσκεται κάπου στήν μέση. Ὁ στρατηγός Μλάντιτς φέρει εὐθύνη γιά ἐγκλήματα πού διεπράχθησαν ἀπό τίς δυνάμεις πού τελοῦσαν ὑπό τίς διαταγές του.

Ἐγκλήματα ὅμως διέπραξαν ὅλοι ὅσοι ἐνεπλάκησαν στόν πόλεμο ἐκεῖνον. Καί οἱ Σέρβοι καί οἱ Κροάτες καί οἱ μουσουλμᾶνοι τῆς Βοσνίας. Εἶναι χαρακτηριστική ἡ εἰκόνα πού συναντοῦσε ὁ ξένος παρατηρητής πού διέσχιζε τότε την Βοσνία. Ἐρείπια καί καταστροφή παντοῦ. Καί, κυρίως, κατεστραμμένες ἐκκλησίες. Ἄν ὁ συνοδός του ἦταν Σέρβος, ἐλεεινολογοῦσε τούς Κροάτες πού κατέστρεφαν τούς ὀρθοδόξους ναούς, ἀλλά ταυτοχρόνως παρουσίαζε μέ ἔπαρση τίς καταστροφές πού εἶχαν ἐπιφέρει οἱ Σέρβοι στίς καθολικές ἐκκλησίες.

Ἀντιστοίχως, ἕνας Κροάτης συνοδός ἐξέφραζε βδελυγμία γιά τίς καταστροφές πού εἶχαν προκαλέσει οἱ Σέρβοι καί ἐπαιρόταν γιά τίς βαρβαρότητες τῶν δικῶν του. Ἐν τέλει ὅμως μόνον οἱ Σέρβοι κατηγοροῦνταν ἀπό τήν διεθνῆ κοινότητα καί τά διεθνῆ δικαστήρια. Ἡ σφαγή τῆς Σρεμπρένιτσα ἦταν ἡ ἀντίδρασις τῶν Σερβοβοσνίων σέ προηγηθέντα ἐγκλήματα τῶν μουσουλμάνων. Ἐν τέλει ὅμως μόνον ὁ Μλάντιτς ἐδιώχθη.

Ὅσοι βρέθηκαν τότε στήν πρώην Γιουγκοσλαβία καί εἶδαν τήν κατάσταση χωρίς παρωπίδες ἔχασαν κάθε ἐκτίμηση γιά τό δικαστήριο τῆς Χάγης καί γενικῶς γιά τά διεθνῆ δικαιοδοτικά ὄργανα. Ἡ μονομέρεια καί οἱ προκαταλήψεις πού ἐπεδείκνυαν δημιουργοῦσαν ὑποψίες ὅτι ὑπηρετοῦν σκοπιμότητες, ἴσως πολύ πιό σκοτεινές ἀπό τά μικροπολιτικά τεχνάσματα στά ὁποῖα μπορεῖ νά ἐμπλέκεται ἕνα ἐθνικό δικαστικό σύστημα, ἄν ἐλέγχεται ἀπό μία μόνον ἐκτελεστική ἐξουσία.

Στήν περίπτωση τῆς πρώην Γιουγκοσλαβίας, τά ἐγκλήματα πού διεπράχθησαν δείχνουν ἔλλειψη πολεμικῆς ἀρετῆς ἀπό ὅλες τίς πλευρές. Ἡ δέ παρέμβασις τοῦ «διεθνοῦς παράγοντος» ἀντί νά βελτιώσει τήν κατάσταση ἐπέτεινε τά προβλήματα. Οὐδόλως ἐποικοδομητικός καί ὁ ρόλος τοῦ Βατικανοῦ, πού ἄσκησε ὅλη τήν πολιτική του ἐπιρροή καί διεμόρφωσε τήν διεθνῆ κοινή γνώμη ὑπέρ τῶν Κροατῶν. Ἀντιστοίχως, καί οἱ μουσουλμανικές χῶρες στάθηκαν στό πλευρό τῶν μουσουλμάνων τῆς Βοσνίας, ἐνῷ οἱ Ὀρθόδοξες χῶρες μπόρεσαν μόνον νά παράσχουν ἀνθρωπιστική βοήθεια στούς Σέρβους πού εἶχαν ξερριζωθεῖ ἀπό τίς ἑστίες τους, τίς ὁποῖες αὐθαιρέτως ὁ Τίτο εἶχε περιλάβει στά σύνορα εἴτε τῆς Κροατίας εἴτε τῆς Βοσνίας-Ἐρζεγοβίνης.

Τό ὀξύμωρο εἶναι ὅτι οἱ δυτικές χῶρες πού ἐστρέφοντο κατά τῆς Σερβίας, μέ τό αἰτιολογικό ὅτι τό καθεστώς Μιλόσεβιτς εἶναι τό τελευταῖο κομμουνιστικό ἀγκάθι στήν Εὐρώπη, ὑπεστήριζαν μέ θρησκευτική προσήλωση τό ἀπαραβίαστο τῶν ἐσωτερικῶν συνόρων τῶν δημοκρατιῶν τῆς πρώην Γιουγκοσλαβίας τά ὁποῖα εἶχε χαράξει ὁ κομμουνιστής Τίτο προκειμένου νά ἐξυπηρετήσει ἀμιγῶς κομμουνιστικῆς λογικῆς σκοπιμότητες, πού ἤθελαν νά ἀγνοεῖται παντελῶς ὁ παράγων «ἔθνος».

Ἀλλά αὐτός ἦταν καί ὁ κύριος λόγος γιά τόν ὁποῖο τό ἀπεχθές αὐτό πολιτικό σύστημα κατέρρευσε. Τό ἐρώτημα πού πλανᾶται ἀκόμη εἶναι ἄν ὁ ἐπίλογος τοῦ δράματος τῆς πρώην Γιουγκοσλαβίας ἔχει γραφτεῖ. Οἱ πρωταγωνιστές του ἐκλείπουν βιολογικῶς ἕνας-ἕνας καί οἱ νέες γενιές δείχνουν νά κρατοῦν ἀποστάσεις ἀπό τίς ἐμπάθειες τοῦ παρελθόντος. Οὐδείς ὅμως μπορεῖ νά γνωρίζει τί ὑποβόσκει καί ποιά μπορεῖ νά εἶναι ἡ θρυαλλίδα πού θά πυροδοτήσει μιά νέα ἔκρηξη. Σέ κάθε περίπτωση, ὁ Ράτκο Μλάντις ὑπῆρξε μιά ἐμβληματική προσωπικότης γιά τό σερβικό ἔθνος. Οἱ διώξεις τῆς Χάγης μᾶλλον προσέθεσαν αἴγλη στήν δημόσια εἰκόνα του.