Ἡ Σημαία ἀγκαλιάζει ὅλα τά παιδιά της

Ἀπό τήν τραγικότητα τοῦ ἀποκλεισμοῦ στήν ἀνάγκη γιά ἕνα ἰσχυρό Κράτος Πρόνοιας

Ἡ συντηρητική προσέγγιση ἀπέναντι στόν αὐτισμό

Στήν δημόσια σφαῖρα ἔχουν γραφεῖ καί εἰπωθεῖ πολλά γιά τόν αὐτισμό. Τόν τελευταῖο καιρό, ἡ κοινωνία ἀντιμετωπίζει τήν πλέον σκληρή εἰκόνα τῆς Νευροδιαφορετικότητας. Τά πρόσφατα γεγονότα στό Ἄργος, πού ὁδήγησαν στήν θανάτωση ἑνός αὐτιστικοῦ ἀπό τά ἀστυνομικά ὄργανα, καί ἕνα ἀντίστοιχο γεγονός στίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες, μέ τήν ἄμεση ἐκτέλεση ἑνός νευροδιαφορετικοῦ πού ἀνέμιζε ἕνα μαχαίρι χωρίς νά ἀπειλεῖ κανέναν, καί πού ἡ ἴδια του ἡ οἰκογένεια ζήτησε τήν συνδρομή τῆς ἀστυνομίας γιά τόν ἀφοπλισμό του, ἀναδεικνύουν τό πρόβλημα σέ διεθνές ἐπίπεδο.

• Tοῦ ΕΥΑΓΓΓΕΛΟΥ ΜΕΝΕΝΑΚΟΥ*

Ἐξ ἄλλου, ἡ διαχρονικότητα τοῦ προβλήματος εἶναι δεδομένη. Πέρυσι ἡ Ἑλλάδα συγκλονίστηκε ὅταν ἕνας αὐτιστικός νεαρός, στήν προσπάθειά του νά προλάβει τό πλοῖο πού ἀπέπλεε ἀπό τό λιμάνι, πήδηξε στόν καταπέλτη καί, ἀκολούθως, ἀπωθήθηκε βίαια ἀπό τό πλήρωμα καί πνίγηκε στά ἀφρισμένα νερά. Γιά τήν ἄσκηση λεκτικῆς ἤ φυσικῆς βίας ἀπέναντι στήν ἀναπηρία, ἡ σύγχρονη κοινωνία ἔχει εὐαισθητοποιηθεῖ. Ὅλο καί συχνότερα συναντοῦμε τόν ὅρο «μισαναπηρία», ἐνῷ στήν Ἑλλάδα ἀπό τό 2014 ὁ νόμος προστατεύει συμπολῖτες μας μέ ἰδιαίτερα φυλετικά, σεξουαλικά, θρησκευτικά χαρακτηριστικά ἤ ἀναπηρία.

Εἶναι πρακτικά ἀδύνατο νά ἀναπτύξει κανείς τό θέμα τοῦ αὐτισμοῦ σέ ἕνα ἄρθρο, ὡστόσο κρίνω ἀπαραίτητο νά τοποθετηθῶ σέ δύο συγκεκριμένες πτυχές. Ἕνα μεγάλο ποσοστό νευροδιαφορετικῶν μπορεῖ νά ἐνσωματωθεῖ πλήρως στήν κοινωνία, ἀπό τά πρῶτα χρόνια στό σχολικό περιβάλλον. Δυστυχῶς, ἡ δυνατότητα φοίτησης τῶν παιδιῶν αὐτῶν στά σχολεῖα –δημόσια ἤ ἰδιωτικά– δέν καθορίζεται ἐπακριβῶς καί ἐπαφίεται περισσότερο στήν καλή διάθεση μεμονωμένων δασκάλων ἤ λίγων ἐκπαιδευτικῶν μονάδων, παρά σέ ἕνα σαφές νομικό πλαίσιο. Τό δικαίωμα στήν ἐκπαίδευση, στήν Παιδεία, εἶναι συνταγματικά κατοχυρωμένο. Παρ᾿ ὅλα αὐτά, πολλά παιδιά πού θά μποροῦσαν κάλλιστα νά φοιτήσουν στό σχολεῖο, ὑποστηριζόμενα βεβαίως θεσμικά μέ παράλληλη στήριξη καί ὅ,τι ἄλλο προβλέπει ἡ ἐπιστήμη στήν πλαισίωσή τους, πρακτικά ἐκδιώκονται.

Ὡστόσο, ἡ ἐφαρμογή τοῦ Συντάγματος δέν μπορεῖ νά εἶναι οὔτε ἑρμηνεία προσωπική κάποιου μεμονωμένου ἐκπαιδευτικοῦ οὔτε πολιτική κάποιου σχολείου πού αὐθαιρετεῖ ἐκτός συνταγματικῆς νομιμότητος. Πιό πρακτικά, ἡ ἐκτίμηση τοῦ ποσοστοῦ ἀναπηρίας καί τῆς δυνατότητας φοίτησης στό σχολεῖο ἀνήκει σέ ἀντίστοιχες κρατικές δομές καί, νομικά, δέν δύναται νά παραβιάζεται ἀπό οἱονδήποτε. Τό μεῖζον πρόβλημα δέν εἶναι μόνον ἡ ἀποστέρηση ἑνός συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος, ἀλλά ἡ γκετοποίηση τοῦ αὐτιστικοῦ ἀτόμου ἤδη ἀπό τήν παιδική του ἡλικία. Δέν στερεῖται μόνο τό αὐτιστικό παιδί. Στεροῦνται περισσότερο οἱ ἴδιοι οἱ συμμαθητές του καί ὁλόκληρη ἡ σχολική κοινότητα τήν δυνατότητα νά συμβιώσουν ἁρμονικά μέ τήν νευροδιαφορετικότητα. Ὅπως σέ κάθε ἀσθένεια ἤ ἀναπηρία, κατά κανόνα ἡ ἀντιμετώπιση προέρχεται ἀπό τήν κοινωνία, τίς προστατευτικές δικλίδες ἀσφαλείας πού ἔχει ἀναπτύξει μέ τήν περίθαλψη, μέ τό Κράτος Πρόνοιας.

Ἐάν τό δεῖ κανείς σφαιρικά, ὁ πολιτισμός καί ἡ ἀνθρώπινη ὑγεία προστατεύτηκαν καί ἐξελίχθηκαν ἐνάντια στήν Φύση. Ἡ Φύση εἶναι ἀνελέητη. Ἀπό τά ἑπτά παιδιά ὁ προγραμματισμός της θά ἐξοντώσει τά τέσσερα. Ἐάν ἀφεθεῖ ἀνεξέλεγκτη, οἱ ἄγραφοι νόμοι της θά περιορίσουν τό προσδόκιμο ἐπιβίωσης περίπου στά 37 χρόνια καί, μεταξύ ἄλλων, κανένα ἀνάπηρο παιδί δέν θά ἐπιβιώσει. Τό Κράτος Πρόνοιας, στόν πυρῆνα τῆς φιλοσοφίας του, μάχεται τούς φυσικούς νόμους. Μία διακεκριμένη ἐπιστήμονας, ἐρωτηθεῖσα γιά τό χρονικό σημεῖο πού προσδιορίζει τήν ἀρχή τοῦ πολιτισμοῦ, τό τοποθέτησε ἐκεῖ ὅπου ἀνευρέθησαν τεκμήρια ἰατρικῆς φροντίδας ἀπό ἄνθρωπο σέ ἄνθρωπο. Ἡ προστασία τῶν αὐτιστικῶν, ὅπως καί κάθε ἀναπηρίας, δέν βασίζεται οὔτε σέ προσωπικές εὐαισθησίες οὔτε σέ κάποιον «ἐθελοντισμό», στόν ὁποῖο μάλιστα ἀναφέρονται πολιτικές περσόνες ἐπί παντός ἐπιστητοῦ.

Οἱ συντηρητικοί πιστεύουμε στό Κράτος Πρόνοιας. Στό Κράτος Δικαίου, σέ ἕναν ἀδέκαστο νομοθέτη πού προστατεύει ὅλα τά παιδιά του, ὅλους τούς πολῖτες. Οἱ Δεξιοί οἰκοδομοῦμε δεκαετίες τώρα τό εὐρωπαϊκό κεκτημένο, πού στήν σύγχρονη ὁρολογία του ἀναδεικνύει τήν συμπερίληψη στόν ἀξιακό του πυρῆνα. Στόν συντηρητικό κόσμο τό Κράτος εἶναι ἀνελέητο στήν αὐθαιρεσία καί ὀφείλει νά ἰσοπεδώνει ὅποιον βάλλει κατά τῶν παιδιῶν του. Πρακτικά, στήν ἐκπαιδευτική διαδικασία ὁ νόμος εἶναι Νόμος καί δέν ἐπιδέχεται προσωπικῶν ἑρμηνειῶν. Ἐάν οἱ δομές τοῦ Κράτους τό ἐπιτρέψουν, τό αὐτιστικό παιδί ὀφείλει νά φοιτεῖ ἄνευ ἀντιλογίας.

Ἡ δεύτερη πτυχή ἀφορᾶ στό περίφημο outing «αὐτιστικῶν» – μέ ἤ χωρίς εἰσαγωγικά. Ἐπώνυμοι τηλεοπτικοί ἀστέρες, διακεκριμένοι ἀθλητές, ἄκρως ἐπιτυχημένοι ἐπιχειρηματίες ἐμφανίζονται στόν δημόσιο βίο καί μέ στόμφο περιφέρουν τήν ὑπαρκτή ἤ δῆθεν ὑπαρκτή νευροδιαφορετικότητά τους. Πολύ συχνά ἀκοῦμε λόγο τοῦ τύπου «συνειδητοποίησα στά 50 μου πώς εἶμαι ἕνας αὐτιστικός». Κυριολεκτικά, γεμίσαμε μέ «αὐτιστικούς», πού συνεντευξιαζόμενοι γιά τήν ὑποτιθέμενη διαφορετικότητά τους παρουσιάζουν πλήρη ἄνεση λόγου, καί δή μεταφορικοῦ (πρᾶγμα σπάνιο στόν ἀληθινό αὐτισμό), χιοῦμορ, συνοδευτικούς μορφασμούς καί ἄλλα στοιχεῖα πού δέν χαρακτηρίζουν τήν τυπική νόσο. Ἀκόμη καί στό εὐρύτερο αὐτιστικό φάσμα κυριαρχοῦν ἡ βαριά ἀνεπάρκεια κοινωνικῆς συμβίωσης καί σημαντικά ἐλλείμματα στά προαναφερθέντα.

Παρά τήν καλύτερη τῶν προθέσεων, οἱ συμπολῖτες μας αὐτοί προσφέρουν χείριστες ὑπηρεσίες. Ἡ αἴσθηση πού δημιουργοῦν στήν κοινωνία εἶναι πώς οἱ αὐτιστικοί εἶναι ἐξόχως χαρισματικοί ἄνθρωποι, ἱκανοί γιά ἀπομνημόνευση τεράστιων κειμένων καί ἐπίλυση σύνθετων μαθηματικῶν προβλημάτων, ἐνῶ μποροῦν εὔκολα νά διακριθοῦν σέ πολλούς χώρους. Εἶναι ἀκραῖα λανθασμένο μήνυμα. Ἡ ἀληθινή εἰκόνα τῆς ἀναπηρίας εἶναι τά τραγικά γεγονότα πού ἀρκετά συχνά βιώνουμε, καί ὄχι τά ὅσα διατείνονται οἱ περιφερόμενες αὐτές περσόνες.

Πρακτικά, ἡ πρώτη συντηρητική πρόταση στίς προγραμματικές ἐξαγγελίες ἑνός κόμματος ἐπί τοῦ θέματος θά εἶναι ὁ σεβασμός στό Σύνταγμα τῶν Ἑλλήνων. Ὁ αὐτισμός εἶναι ἀναπηρία καί δέν ἀντιμετωπίζεται μέ εὐτελεῖς ἡμερίδες, ὁμιλίες καί παρουσιάσεις, πού ἐξυπηρετοῦν τήν ἀπενοχοποίηση μιᾶς ὁλόκληρης κοινωνίας καί σχολικῶν δομῶν. Στόν ἰδεολογικό πυρῆνα τῆς Δεξιᾶς εἶναι ἡ Ἑλληνική Σημαία, τό καθαγιασμένο Σύμβολο, στό ὁποῖο ὁ Λαός προσβλέπει νά ἀγκαλιάσει ὅλα τά παιδιά του.

* Καθηγητής Χειρουργικῆς ΕΚΠΑ