Τό ΝΑΤΟ, ἡ ΕΕ καί ὁ κλυδωνισμός τῶν διατλαντικῶν σχέσεων

O βαθμός ἐξυπηρέτησης τοῦ σκοποῦ ἱδρύσεως τοῦ ΝΑΤΟ καί τῆς ΕΕ, καθώς καί τῶν συμφερόντων τῶν κρατῶν-μελῶν τους (Κ-Μ), διαμορφώνουν τήν κλίμακα τῆς ἐπιτυχοῦς λειτουργίας τους μέ ἀντίστοιχη ἐπήρεια στήν ἀξιοπιστία, ἀλληλεγγύη καί συνοχή τῆς Συμμαχίας καί ΕΕ.

Ὁ κλυδωνισμός τῶν διατλαντικῶν σχέσεων συνεπιφέρει ἰσχυρή ἐπίδραση στή συνοχή, ἀλληλεγγύη τῶν Κ-Μ τοῦ ΝΑΤΟ καί ἐπενέργειες στήν ἀμυντική ταυτότητα τῆς ΕΕ, ἐνῷ προκύπτουν ἀκανθώδη ἐρωτήματα ἐπί τῆς δυνατότητας ἐφαρμογῆς τοῦ κυρίαρχου θεσμικοῦ κειμένου «Στρατηγική Ἀντίληψη τοῦ ΝΑΤΟ» (NATO 2022 Strategic Concept).

• Tοῦ Ναυάρχου (ἐ.ἀ.) Π. Χηνοφώτη ΠΝ*

Ἀλληλένδετοι παράγοντες, ἀπορρέοντες ἀπό ἀνταγωνισμούς, ἑτερογενῆ συμφέροντα καί συμβάντα συγκρουσιακοῦ χαρακτῆρα στίς σχέσεις Κ-Μ τοῦ ΝΑΤΟ, συνθέτουν μία πρωτοφανῆ κατάσταση. Προοίμιο ἀπετέλεσαν θέματα σχετικά μέ τήν Οὐκρανία, ἀπαίτηση αὐξήσεως ἀμυντικῶν δαπανῶν,

Γροιλανδία, μή ἔγκαιρη (;) ἐνημέρωση τῶν συμμάχων γιά ἔναρξη ἐπιχείρησης «Epic Fury», ἄρνηση παροχῆς διευκολύνσεων ἀμερικανικῶν βάσεων ἀπό ΗΒ, Ἱσπανία, ἄρνηση ὑπερπτήσεως, ἀπαξιωτική ρητορική τῶν ΗΠΑ πρός Κ-Μ τοῦ ΝΑΤΟ, ἀμφιταλάντευση στήν ἐκχώρηση κυριαρχίας τοῦ ΗΒ στή Δημοκρατία Μαυρικίου (Ἀρχιπέλαγος Chagos, βάση νήσου Diego Garcia), καθώς καί ἀπειλές Ἀμερικανοῦ Προέδρου γιά ἀποχώρηση ἀπό τή Συμμαχία. Τά Κ-Μ ἀποκλείουν τή συμμετοχή τους στόν ναυτικό ἀποκλεισμό τοῦ Στενοῦ Ὁρμούζ, μέ βάση τό δίκαιο περί ναυτικοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἐνῷ δέν ἀπορρίπτουν τό ἐνδεχόμενο «Συνασπισμοῦ μή ἐμπολέμων προθύμων» γιά ναρκαλιεία στά Στενά.

Κατά τόν ἀναπληρωτή ὑπουργό Πολέμου Ε. Colby, τό ΝΑΤΟ 3.0 θά πρέπει νά ἔχει τά Κ-Μ Εὐρώπης ὡς κύρια συμβατική δύναμη ὑπεράσπισης τοῦ εὐρωπαϊκοῦ θεάτρου, ὑποστηριζόμενη ἀπό τή στρατηγική ἰσχύ τῶν ΗΠΑ. Τό ἐπίκεντρο πλέον τῆς ἀμερικανικῆς γεωστρατηγικῆς καθίσταται ἡ εὐρύτερη περιοχή τοῦ Ἰνδο-Εἰρηνικοῦ, δεδομένης τῆς ἐμπορικοοικονομικῆς κυριαρχίας τῆς ΛΔ Κίνας στήν περιοχή καί ἐξάπλωσής της μέχρι τήν Καραϊβική. Ὁ σκεπτικισμός τῶν ΗΠΑ γιά πρόσκληση τῶν τεσσάρων στρατηγικῶν ἑταίρων τοῦ Εἰρηνικοῦ (Αὐστραλία, Ἰαπωνία, Ν. Ζηλανδία, Ν. Κορέα) στή Σύνοδο Κορυφῆς ΝΑΤΟ στήν Ἄγκυρα τόν Ἰούλιο ἐνδεχομένως νά ὑποδηλώνει ἀποκλειστικότητα τῶν ΗΠΑ στίς ἐν λόγῳ στρατηγικές σχέσεις.

Ἡ σύσκεψη στήν Κρακοβία (20/2/26) σέ σχῆμα Ε5 (ΗΒ, Γαλλίας, Ἰταλίας, Γερμανίας, Πολωνίας, μέ συμμετοχή τῆς Ὑπάτης Ἐκπροσώπου Κοινῆς Ἐξωτερικῆς Πολιτικῆς καί Πολιτικῆς Ἀσφάλειας [ΚΕΠΠΑ] τῆς ΕΕ), γιά τήν δημιουργία ἑνός εὐρωπαϊκοῦ ΝΑΤΟ (ἐν ὄψει τῆς ἐκπονούμενης νέας στρατηγικῆς ἀσφάλειας ΕΕ καί Συνόδου τοῦ ΝΑΤΟ στήν Ἄγκυρα τόν Ἰούλιο), καί ἡ ἐπιδιωκόμενη κυριαρχία τῆς Γερμανίας στήν ἄμυνα τῆς ΕΕ καί Βαλτικῆς, δέν συνιστοῦν στενώτερη εὐθυγράμμιση, ἀλλά σκιαγραφοῦν ἕναν νέο ἀμυντικό εὐρωπαϊκό χῶρο μέ ἑτερογενῆ συμφέροντα. Παράλληλα, ἀναζωογονοῦνται οἱ γεωπολιτικές θεωρίες τοῦ Ἀμερικανοῦ N. Spykman περί RIMLAND, ὑποστηρίζοντος ὅτι ὅποιος ἐλέγχει τήν RIMLAND κυβερνᾶ την Εὐρασία καί ὅποιος κυβερνᾶ την Εὐρασία ἐλέγχει τά πεπρωμένα τοῦ Κόσμου.

Ἡ ἐξέλιξη τῶν διατλαντικῶν σχέσεων ἀναζωογόνησε πολιτικές ἐξαγγελίες ἀξιωματούχων τῆς ΕΕ περί στρατηγικῆς αὐτονομίας καί ἀμυντικῆς ἐπάρκειας. Ἀτελέσφορες προσπάθειες χρονολογοῦνται ἀπό τό 2013 (EU Strategic Autonomy 2013-2023, European Parliament, July 2022). Παρά τήν ἐξέλιξη τῶν προγραμμάτων PESCO, EDF, ReArm Europe / Readiness2030, SAFE, ἡ ἀδυναμία λήψεως ἀποφάσεων περί στρατηγικῆς αὐτονομίας στήν Κοινή Πολιτική Ἀσφάλειας καί Ἄμυνας (ΚΠΑΑ) ἑδράζεται σέ δύο θεσμικά ἀντίβαρα: στήν διάταξη τῆς Συνθήκης Λισαβώνας, ἄρθ. 42 παρ. 2, καί στήν παρ. 7 τοῦ ἄρθ. 42 περί ΚΠΑΑ λόγῳ ἀπαιτουμένης ὁμοφωνίας τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Συμβουλίου καί ἐξαιρέσεως Κ-Μ τῶν ὁποίων τό ΝΑΤΟ εἶναι τό θεμέλιο τῆς συλλογικῆς ἄμυνας καί ὄργανο ἐφαρμογῆς της, ἀντίστοιχα.

Τό ἄρθρο 43 τοῦ «ΝΑΤΟ 2022 Strategic Concept» καθίσταται τό ὄχημα διείσδυσης στήν ΚΠΑΑ Κ-Μ τοῦ ΝΑΤΟ ἀλλά μή μελῶν ΕΕ, καθορίζοντας ὅτι «Γιά τήν ἀνάπτυξη τῆς στρατηγικῆς ἑταιρικῆς σχέσης μεταξύ ΝΑΤΟ καί ΕΕ, ἡ πλήρης συμμετοχή τῶν συμμάχων ΝΑΤΟ, ἐκτός ΕΕ, στίς ἀμυντικές προσπάθειες τῆς ΕΕ εἶναι ἀπαραίτητη». Συναφής καί ἡ προσπάθεια τῆς Τουρκίας, ὅπως ἐμφιλοχωρήσει στά δρώμενα τῆς ΕΕ μέσῳ «συμπληρωματικότητας» καί ἀμυντικῶν προγραμμάτων.

Τό ΝΑΤΟ ἐγγυᾶται τήν ἄμυνα καί ἀσφάλεια τῶν Κ-Μ του ἀδιακρίτως τῆς συμμετοχῆς των στήν ΕΕ. Προφανῶς τά Κ-Μ τῆς ΕΕ ὀφείλουν νά συμφωνήσουν σέ κοινές δομές πολιτικῆς καί ἀσφάλειας, συμβατές μέ τίς ἀμυντικές ὁρίζουσες τῆς Συμμαχίας. Ὡς ἐκ τούτου ἡ ἀπαίτηση δέν μπορεῖ νά εἶναι ἡ «Στρατηγική Αὐτονομία / Strategic Autonomy», ἀλλά ἡ «Ἀνάπτυξη Στρατηγικῆς Ἱκανότητος / Strategic Capacity Building».

Θεωρῶ ὅτι προέχει θέμα συστάσεως ὁμάδας προβληματισμοῦ στό ΝΑΤΟ, μέ σκοπό τήν ἀναθεώρηση τῆς «Στρατηγικῆς Ἀντίληψης 2022», καθώς καί ἀντιστοίχου στήν ΕΕ γιά τήν προώθηση τῆς ἑνωσιακῆς νομοθεσίας γιά ΚΠΑΑ, ἑνός ἄληκτου πολιτικοῦ κεφαλαίου τῆς ἀμυντικῆς ταυτότητάς της.

*Ναύαρχος (ἐ.ἀ.), ΠΝ, Ἐπίτιμος Ἀρχηγός ΓΕΕΘΑ, πρ. βουλευτής Ἐπικρατείας – ὑφυπουργός Ἐσωτερικῶν