Προπομπός γιά συνδιαχείριση στό Αἰγαῖο τό καλώδιο

Ἡ σύμβουλος τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Κώστα Καραμανλῆ ἐξηγεῖ γιατί ἡ ἠλεκτρική διασύνδεσις μέ τήν Κύπρο δέν εἶναι ἕνα «ἁπλό καλώδιο»

Μελετάω τήν Τουρκία πολλά χρόνια καί αὐτό πού θά πῶ μπορεῖ νά μήν εἶναι καινούργιο, δέν ἔχουν γίνει ὅμως κατανοητές ὅλες οἱ προεκτάσεις του: ἡ Τουρκία ἐπιχειρεῖ τόν διαμοιρασμό τοῦ ἐλέγχου τοῦ Αἰγαίου, παρά τήν ὕπαρξη τῶν ἑλληνικῶν νησιῶν ἐκεῖ, καί, ἐφ’ ὅσον αὐτό δέν καταστεῖ ἐφικτό, ἐπιχειρεῖ τή συνδιαχείριση τοῦ Αἰγαίου μέ τήν Ἑλλάδα.

Πολλοί θά ποῦν ὅτι αὐτό εἶναι κινδυνολογία καί ὅτι αὐτά τά πράγματα δέν γίνονται, ἀφοῦ τό Αἰγαῖο εἶναι κατάσπαρτο ἀπό ἑλληνικά νησιά.

• Τῆς Μαρίνας Σκορδέλη*

Ὅμως γι’ αὐτό ἀκριβῶς ἡ Τουρκία δέν περιορίζεται μόνο στήν ἀμφισβήτηση τῆς κυριαρχίας κάποιων ἀπό τά νησιά, ἀλλά πολύ τεχνηέντως κάνει κάτι πού θεωρεῖ ὅτι ἔχει περισσότερες πιθανότητες ἐπιτυχίας: ἀμφισβητεῖ τή δυνατότητα ὅλων τῶν νησιῶν νά παράγουν κυριαρχικά δικαιώματα, δηλαδή ΑΟΖ καί ὑφαλοκρηπῖδα. Ἀκυρώνοντας τά δικαιώματα τῶν νησιῶν, ζητᾶ νά μοιραστεῖ ἡ ΑΟΖ καί ἡ ὑφαλοκρηπῖδα τοῦ Αἰγαίου στή μέση, σάν νά μήν ὑπῆρχαν τά νησιά.

Ἄν γινόταν αὐτό, θά συμπαρέσυρε πιθανώτατα καί τόν ἐναέριο ἔλεγχο στό μισό Αἰγαῖο, τήν ἁρμοδιότητα γιά ἔρευνα καί διάσωση, τά δικαιώματα ἁλιείας κ.ο.κ., χωρίς νά ἔχει ἀποκτήσει ἡ Τουρκία τήν κυριαρχία στά ἑλληνικά νησιά ἐκεῖ. Ἁπλῶς ἐγκλωβίζοντάς τα μέσα σέ τουρκική ΑΟΖ καί ὑφαλοκρηπῖδα.

Καθώς, ὅμως, ἡ γεωγραφία εἶναι ἀμείλικτη καί εἶναι πολύ δύσκολο νά ἐπιτευχθεῖ αὐτό μέ βάση τό Διεθνές Δίκαιο, ἡ Τουρκία ἐπιχειρεῖ, μέ τό φόβητρο τοῦ πολέμου, νά μᾶς ὁδηγήσει σέ μιά τέτοια λύση ἤ σέ μιά λύση ὅσο γίνεται πιό κοντά σέ αὐτήν μέσῳ διαπραγματεύσεων.

Αὐτό εἶναι τό πρῶτο σκέλος τοῦ σχεδιασμοῦ της, αὐτό δηλαδή πού ἀφορᾶ τόν διαμοιρασμό τοῦ Αἰγαίου. Ἡ δεύτερη ἐπιδίωξη τῆς Τουρκίας, ἐάν δέν ἐπιτευχθεῖ αὐτή τοῦ διαμοιρασμοῦ τοῦ Αἰγαίου, εἶναι ἡ συνδιαχείρισή του μέ τήν Ἑλλάδα.

Δηλαδή, ἀφοῦ ἡ Τουρκία θεωρεῖ ὅτι τῆς ἀνήκει ἡ μισή ΑΟΖ καί ὑφαλοκρηπῖδα τοῦ Αἰγαίου, θά πρέπει ἡ θέση της αὐτή νά γίνεται σεβαστή καί ἡ Ἑλλάδα νά ἀπέχει ἀπό ὁποιαδήποτε ἄσκηση δικαιωμάτων στό μισό Αἰγαῖο ἤ, στήν καλύτερη περίπτωση, νά ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς Τουρκίας γιά ὁτιδήποτε ἀφορᾶ τήν περιοχή αὐτή. Ἡ πιό ὀφθαλμοφανής ἀπόδειξη αὐτῶν τῶν σχεδιασμῶν, πέρα ἀπό τή διαχρονική καί διακομματική πολιτική τῆς Τουρκίας, εἶναι τό δόγμα τῆς Γαλάζιας Πατρίδας πού τείνει νά υἱοθετηθεῖ ὡς ἐπίσημη κρατική πολιτική.

Ἡ περίπτωση τοῦ καλωδίου εἶναι κρίσιμης σημασίας, γιατί ἀναδεικνύει αὐτόν τόν παραλογισμό στό ἔπακρο, ἀλλά καί γιατί οἱ συνέπειες ἀπό μιά ἀτυχῆ ἔκβασή της θά μᾶς φέρουν πολύ κοντά σέ αὐτήν τήν συνδιαχείριση. Καί μπορεῖ θεωρητικά ἡ Τουρκία νά ἐπικαλεῖται τό παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο στήν περιοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου γιά τήν ἀπαίτησή της νά τῆς ζητηθεῖ ἡ ἄδεια γιά τό καλώδιο, ἀλλά τό ἑπόμενο βῆμα, ἐφ’ ὅσον οἱ ἀπαιτήσεις της ἱκανοποιηθοῦν, θά εἶναι νά ἐπεκταθοῦν παρόμοιοι ἰσχυρισμοί στό μισό Αἰγαῖο, μέ βάση τούς παραπάνω σχεδιασμούς της.

Ἄλλως τε, ἤδη ἔχουν σημειωθεῖ παρόμοιες παρεμποδίσεις διασυνδέσεων στήν καρδιά τοῦ Αἰγαίου, μεταξύ ἑλληνικῶν νησιῶν. Καί δέν μιλᾶμε πλέον μόνο γιά θαλάσσιες ἔρευνες γιά τήν ὕπαρξη ἐνεργειακῶν πόρων, ἀλλά ἡ Τουρκία ἔχει φτάσει νά παρεμποδίζει τήν ἁπλῆ ἠλεκτρική διασύνδεση, γιά τήν ὁποία τό Διεθνές Δίκαιο δέν προβλέπει καμμία ἔκδοση ἄδειας. Πού σημαίνει ὅτι στό τέλος ἡ Ἑλλάδα δέν θά μπορεῖ νά προβαίνει σέ διαφόρων εἰδῶν ἔργα διασύνδεσης καί ὑποδομῆς μεταξύ τῶν νησιῶν της, χωρίς τήν ἄδεια τῆς Τουρκίας. Ἐξ οὗ καί ἡ συνδιαχείριση.

Συνεπῶς, ὁ ἀπώτατος σκοπός τῆς Ἄγκυρας, γιά τόν ὁποῖο ἐργάζεται συστηματικά καί μακροπρόθεσμα, εἶναι εἴτε ὁ διαμοιρασμός εἴτε ἡ συνδιαχείριση τοῦ Αἰγαίου. Στήν δέ Ἀνατολική Μεσόγειο, πλήρης ἐπικράτηση τῆς Τουρκίας, ἐκτός ἀπό χωρικά ὕδατα μόνο 6 ν.μ. γιά τά ἑλληνικά νησιά.

Παρ’ ὅλο πού ἡ ἴδια ἔχει ἐπεκτείνει τά χωρικά της ὕδατα στά 12 ν.μ. στήν περιοχή αὐτή. Ἐφ’ ὅσον αὐτά δέν τῆς ἀποδοθοῦν μέ διαπραγματεύσεις, ἐπιχειρεῖ νά ἀκυρώσει de facto τήν ἄσκηση τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑλλάδας καί νά ἑδραιώσει τόν δικό της ἔλεγχο. Βῆμα-βῆμα καί μεθοδικά ἡ Ἑλλάδα θά πρέπει νά ἐθίζεται στήν ἀποχή ἀκόμη καί ἀπό τό παραμικρό καί εὔλογο δικαίωμά της σέ αὐτές τίς περιοχές καί, στήν καλύτερη περίπτωση, νά ἐθίζεται στήν ἀποδοχή τοῦ ἐλέγχου τῆς Τουρκίας ἐκεῖ.

Πώς τό κάνει αὐτό ἡ Τουρκία; Ἐπιδεικνύει διαχρονικά μιά κυνική ἐπιμονή τόσο ἀπέναντί μας ὅσο καί ἀπέναντι στίς ὅποιες πιέσεις τῆς διεθνοῦς κοινότητας καί καμμία εὐελιξία σέ αὐτά πού προβάλλει ὡς ἀδιαπραγμάτευτα δικαιώματα καί συμφέροντά της. Ἀπεναντίας, ἡ Ἑλλάδα ἔχει κατά καιρούς ἐπιδείξει μικρότερη ἀποφασιστικότητα καί μιά εὐελιξία ἀπέναντι σέ «δημιουργικές» ἰδέες, προκειμένου νά μείνει ἡ Τουρκία ἱκανοποιημένη.

Αὐτό εὔλογα μετατοπίζει τίς πιέσεις πρός τή μεριά τῆς Ἑλλάδας καί κλονίζει τήν ἀξιοπιστία καί τή δύναμη τῶν δικῶν μας ἐπιχειρημάτων, δικαιωμάτων καί συμφερόντων, τά ὁποῖα ἑδράζονται μάλιστα στό Διεθνές Δίκαιο. Γι’ αὐτό καί οἱ ὅποιες «δημιουργικές λύσεις» ἔχουν ἐνδεχομένως ἐξεταστεῖ γιά τό θέμα τοῦ καλωδίου, ὥστε νά ἱκανοποιηθεῖ ἡ Τουρκία, ἔστω καί ἡ ἁπλῆ ἐνημέρωση, εἶναι μιά ἀπολύτως λανθασμένη τακτική, πού ἀναγνωρίζει δικαιώματα τῆς Ἄγκυρας ἀκόμα καί ἀνάμεσα στά νησιά μας, ἀκόμα καί ἐντός τῶν δυνητικῶν χωρικῶν μας ὑδάτων τῶν 12 ν.μ., τήν ἐνθαρρύνει στίς πρακτικές της αὐτές καί δημιουργεῖ στή διεθνῆ κοινότητα τήν ἐντύπωση ἑνός θολοῦ τοπίου συνδιαχείρισης καί ἀκαθόριστων δικαιωμάτων στήν περιοχή.

Ἀκόμα καί ἄν αὐτές οἱ «λύσεις» δέν ἀφοροῦν τήν αἴτηση ἄδειας ἤ τήν ἐνημέρωση ἀπό τήν ἴδια τήν Ἑλλάδα, ἀλλά ἀπό μιά τρίτη χώρα, ὅπως, γιά παράδειγμα, θά ἦταν ἡ Γαλλία στήν προκειμένη περίπτωση. Μάλιστα, θά ἦταν ἀπαράδεκτο νά ἐπιτρέψουμε νά τηρήσει πολιτική ἴσων ἀποστάσεων καί νά ζητήσει ἄδεια ἀπό τήν Τουρκία ἡ πιό συμμαχική χώρα ἀπέναντί μας, ἡ Γαλλία, τῆς ὁποίας ἐπί πλέον ἡ ἑταιρεία ἐργάζεται γιά ἐμᾶς.

Πέρα ἀπό τήν ἐπιμονή της, ἡ Τουρκία χρησιμοποιεῖ ὡς ἐργαλεῖο τήν ἑτοιμότητά της νά στρατιωτικοποιεῖ τίς ἀπαιτήσεις της. Ἐδῶ, ἐάν ἡ Ἑλλάδα δέν ἀπαντᾶ, μέ τρόπο βεβαίως ἀναλογικό καί χωρίς ἡ ἴδια νά κλιμακώνει, κλονίζει τήν ἀποτρεπτική ἀξιοπιστία της.

Πολύ δέ περισσότερο στήν περίπτωση ἑνός καλωδίου γιά τό ὁποῖο δέν ἀπαιτεῖται ἡ ἄδεια κανενός καί ἡ ὁποιαδήποτε ἐπιθετική κίνηση ἀπό τήν πλευρά τῆς Τουρκίας θά τήν ἐξέθετε καταφανῶς στή διεθνῆ κοινότητα. Ἀπεναντίας, ἡ δική μας ἀδράνεια θά περνοῦσε ἕνα μήνυμα ἀδυναμίας καί ἀναποφασιστικότητας σέ ἀντιπάλους καί σέ συμμάχους, τῶν ὁποίων τή συνδρομή ἐπιζητοῦμε.

Τέλος, ἡ περίπτωση τοῦ καλωδίου καταδεικνύει γιά ἄλλη μιά φορά ἕνα ἀκόμη καίριο ζήτημα. Ἡ ἑνότητα τοῦ νησιωτικοῦ μας χώρου, δηλαδή τῶν νησιῶν μεταξύ τους, ἀλλά καί μέ τόν ἐθνικό κορμό, εἶναι ζωτικῆς σημασίας γιά τήν Ἑλλάδα.

Δέν νοεῖται τά ἔργα διασύνδεσης καί ὑποδομῆς τῶν νησιῶν μας νά ὑπόκεινται κάθε φορά στή βούληση καί τίς ἀπαιτήσεις τῆς Τουρκίας. Ἡ ὕπαρξη χιλιάδων ἑλληνικῶν νησιῶν καί νησίδων στήν περιοχή ἐπιβάλλει τήν ὅσο μεγαλύτερη δυνατή διασύνδεσή τους τόσο μεταξύ τους ὅσο καί μέ τήν ἠπειρωτική Ἑλλάδα, γιά λόγους ἀσφάλειας, οἰκονομίας καί εὐλόγως λειτουργικότητας.

Γι’ αὐτό τόν λόγο, ἡ ἐπέκταση τῶν χωρικῶν μας ὑδάτων στά 12 ν.μ. παντοῦ, στόν κατάλληλο χρόνο, προκειμένου νά μειωθοῦν κατά τό δυνατόν τά «κενά» ἐντός τῆς ἐπικράτειάς μας, εἶναι ζωτικῆς σημασίας γιά τήν Ἑλλάδα καί αὐτό πρέπει νά καταστεῖ κατανοητό ἀπό ὅλους.

*Διδάκτωρ Διεθνῶν Σχέσεων τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, σύμβουλος τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ Κ. Καραμανλῆ καί μέλος τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Συμβουλίου τοῦ Wilfried Martens Centre for European Studies.