Από τα παρασκήνια της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ έως τις κρίσιμες ευρωπαϊκές αποφάσεις για την Τουρκία, ο Άγγελος Ζαχαρόπουλος φωτίζει άγνωστες πτυχές της Ιστορίας. Με αφορμή την πρόσφατη μεγάλη παρουσίαση του βιβλίου του στην Παλαιά Βουλή, μοιράζεται προσωπικές μαρτυρίες και καταθέτει αιχμηρές απόψεις για το μέλλον της Ευρώπης.
Στον ιστορικό χώρο της Παλαιάς Βουλής, εκεί όπου γράφτηκαν σημαντικά κεφάλαια της νεότερης πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας «ξεδιπλώθηκε» μια άλλη μεγάλη διαδρομή της χώρας: εκείνη που την οδήγησε στην «καρδιά» της ενωμένης Ευρώπης.
Σαράντα πέντε χρόνια διαπραγματεύσεων, διπλωματικών αναμετρήσεων και ζυμώσεων και φυσικά άγνωστων παρασκηνίων «ζωντάνεψαν» μέσα από την προσωπική μαρτυρία του επίτιμου διευθυντή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Άγγελου Ζαχαρόπουλου: ενός ανθρώπου που δεν παρακολούθησε απλώς την ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας, αλλά είχε την ευκαιρία να συμμετέχει ενεργά και στη διαμόρφωσή της.
Η αφορμή ήταν η παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο «Σαράντα πέντε χρόνια στην ΕΟΚ-ΕΕ» (από τις εκδ. Επίμετρο), η οποία πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, παρουσία προσωπικοτήτων με μακρά διαδρομή στην ελληνική πολιτική και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Πιο συγκεκριμένα, για το βιβλίο μίλησαν εκτενώς, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς, ο πρώην υπουργός και Ευρωπαίος Επίτροπος Δημήτρης Αβραμόπουλος, ο επίσης πρώην υπουργός και Ευρωπαίος Επίτροπος Σταύρος Δήμας, ο ποιητής Βαγγέλης Χρόνης και ο πρώην διευθυντής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Γεώργιος Κρεμλής. Την εκδήλωση συντόνισε η Νίνα Βλάχου, δημοσιογράφος και αντιπρόεδρος της Δημοτικής Επιτροπής του Δήμου Κηφισιάς. Το κοινό που βρέθηκε εκεί, αψήφησε τις κακές καιρικές συνθήκες εκείνης της ημέρας και παρακολούθησε με ενθουσιασμό, μια σειρά από ενδιαφέρουσες εισηγήσεις, που ανέδειξαν διαφορετικές πτυχές της ευρωπαϊκής πορείας της Ελλάδας, τη σημασία της ένταξής της στην ΕΟΚ και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από τις διαπραγματεύσεις της ένταξης στα παρασκήνια των Βρυξελλών
Έχοντας μια μακρά θητεία στα ευρωπαϊκά θέματα, τόσο με την ενεργό συμμετοχή του στις διαπραγματεύσεις για την ένταξή μας στην ΕΟΚ όσο και με τη θητεία του ως ανώτερο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες, ο κ. Ζαχαρόπουλος δεν προσεγγίζει την ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας ως ένας απλός παρατηρητής.
Στο βιβλίο του παρουσιάζει πρώτα ποια ήταν η Ελλάδα το 1950, τη χρονιά της ιστορικής Διακήρυξης Σουμάν, η οποία έθεσε τα θεμέλια της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Περιγράφει την Ελλάδα εκείνης της εποχής, την επιλογή της να προσανατολιστεί προς την ΕΟΚ αντί της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών, αλλά και τη διαδρομή από τη συμφωνία σύνδεσης έως την πλήρη ένταξη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές του στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, στα εμπόδια που χρειάστηκε να ξεπεραστούν και στις ελληνικές επιτυχίες, τις οποίες συγκρίνει με τις αντίστοιχες διαπραγματευτικές προσπάθειες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας.
Παράλληλα, μέσα από την προσωπική του εμπειρία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, φωτίζει πτυχές της λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμών, ενώ καταθέτει τις σκέψεις του για την ανάγκη βαθύτερης οικονομικής και πολιτικής ολοκλήρωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η παρέμβαση του συγγραφέα και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις
Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η ομιλία του ίδιου του συγγραφέα, ο οποίος επέλεξε να μη σταθεί εκ νέου στο περιεχόμενο του βιβλίου, αλλά να αναφερθεί σε ένα ιδιαίτερα επίκαιρο ζήτημα: τις σχέσεις της ΕΟΚ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία και τις επιπτώσεις τους στην Ελλάδα.
Προχώρησε, μάλιστα, σε μια προσωπική διευκρίνιση σχετικά με όσα αναφέρει στο βιβλίο του για την Κεντρική Επιτροπή Διαπραγματεύσεων. Όπως εξήγησε, είχε παραλείψει να αναφέρει ότι, εκτός από τον ίδιο (σ.σ τα άλλα τέσσερα μέλη έχουν φύγει από τη ζωή εδώ και πολλά χρόνια) βρίσκεται εν ζωή και ένα ακόμη μέλος της Επιτροπής, ο Σταύρος Δήμας, ο οποίος συμμετείχε κατά τους πρώτους μήνες της λειτουργίας της, προτού τελικά παραιτηθεί για να ακολουθήσει την πολιτική του σταδιοδρομία. Στη συνέχεια, ο συγγραφέας επικεντρώθηκε στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, την οποία παρακολούθησε από κοντά, καθώς κατά τη θητεία του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αναλάβει, μεταξύ άλλων, την ευθύνη των διαπραγματεύσεων για τα γεωργικά ζητήματα με τη γειτονική χώρα.
Μίλησε για την προσπάθεια της Τουρκίας να ακολουθήσει την Ελλάδα στις σχέσεις της με την τότε ΕΟΚ, αλλά και για τις ευρωπαϊκές ισορροπίες που επηρέασαν τις αποφάσεις της εποχής, ενώ έκανε ιδιαίτερη μνεία στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και στην αντίδρασή του απέναντι στις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ειδικά αντισταθμιστικά μέτρα υπέρ της Τουρκίας, κατά την εξέταση της ελληνικής ένταξης. Όπως τόνισε ο ίδιος, ο Καραμανλής παρενέβη προσωπικά στους ηγέτες των κρατών-μελών, επιτυγχάνοντας να μην υιοθετηθούν οι συγκεκριμένες προτάσεις.
Η έκθεση για την Τουρκία και το παρασκήνιο της ευρωπαϊκής διεύρυνσης
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ομιλίας του αφορούσε την προσωπική συμμετοχή του στην αξιολόγηση των συνεπειών μιας πιθανής ένταξης της Τουρκίας στην ΕΟΚ.Ο ίδιος είχε αναλάβει τη σύνταξη του κεφαλαίου για τη γεωργία, έναν ιδιαίτερα κρίσιμο τομέα για την ευρωπαϊκή οικονομία της εποχής. Όπως αποκάλυψε, είχαν εκφραστεί επιφυλάξεις για το κατά πόσο ένας Έλληνας θα μπορούσε να αξιολογήσει αντικειμενικά τις προοπτικές της τουρκικής γεωργίας. Για να αντικρούσει αυτές τις επιφυλάξεις, επέλεξε να στηρίξει την έκθεσή του αποκλειστικά σε μελέτες Τούρκων επιστημόνων και εμπειρογνωμόνων διεθνών οργανισμών, αλλά και στα ευρήματα επιτόπιας έρευνας που πραγματοποίησε στην Τουρκία, επικεφαλής ομάδας στελεχών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Κατά την επίσκεψή του στο υπό κατασκευή φράγμα Κεμάλ Ατατούρκ, στον Ευφράτη, διαπίστωσε τις τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης της γεωργικής παραγωγής στη νοτιοανατολική Τουρκία. Στην έκθεσή του επισήμανε τόσο τις ενδεχόμενες δημοσιονομικές επιβαρύνσεις για την Κοινότητα όσο και τον ισχυρό ανταγωνισμό που θα μπορούσε να προκαλέσει η τουρκική παραγωγή στα μεσογειακά αγροτικά προϊόντα της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας. Κατά τον ίδιο, τα συγκεκριμένα στοιχεία συνέβαλαν αποφασιστικά στην αρνητική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την τουρκική ένταξη εκείνη την περίοδο. Αποκάλυψε ακόμη ότι είχε δεχθεί διακριτικές συστάσεις να μετριάσει το αρνητικό περιεχόμενο της έκθεσής του, τις οποίες αρνήθηκε να ακολουθήσει, θεωρώντας ότι τα συμπεράσματά του ήταν πλήρως τεκμηριωμένα.
Η κριτική στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση
Ο Άγγελος Ζαχαρόπουλος δεν περιορίστηκε στις ιστορικές αναδρομές. Αναφέρθηκε επίσης στην τελωνειακή ένωση ΕΕ-Τουρκίας, στις οικονομικές ενισχύσεις που έχει λάβει η γειτονική χώρα και στην ανάγκη, κατά την άποψή του, αυστηρότερης στάσης της Ελλάδας απέναντι σε ενδεχόμενη αναβάθμιση της συγκεκριμένης συμφωνίας.
Ιδιαίτερα αιχμηρός υπήρξε και για τη σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία. Συγκρίνοντας τη σύγχρονη κατάσταση με την εποχή του Φρανσουά Μιτεράν, του Χέλμουτ Κολ, του Χέλμουτ Σμιτ και του Ζακ Ντελόρ, υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στερείται σήμερα προσωπικοτήτων αντίστοιχου πολιτικού βεληνεκούς. «Όταν υπήρχαν εκείνοι, η ΕΕ προχωρούσε με άλματα. Τώρα, καρκινοβατεί», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκφράζοντας την ελπίδα ότι στο μέλλον θα αναδειχθούν ηγέτες ικανοί να δώσουν νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Οι «πολυμήχανοι Οδυσσείς» και μια προσωπική ιστορία
Η ομιλία ολοκληρώθηκε με μια χαρακτηριστική αναφορά στον Βύρωνα Θεοδωρόπουλο, επικεφαλής της Κεντρικής Επιτροπής Διαπραγματεύσεων, ο οποίος, όπως αφηγήθηκε ο συγγραφέας, του είχε εκμυστηρευτεί ότι οι Τούρκοι αντιμετώπιζαν τους Έλληνες ως «πολυμήχανους Οδυσσείς».
Ο ομιλών συνέδεσε τη συγκεκριμένη εκτίμηση με τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις της Συνθήκης της Λωζάννης, αλλά και με ένα προσωπικό περιστατικό από την επίσκεψή του στην Τουρκία. Κατά τη διάρκεια μετακίνησής του στην περιοχή του φράγματος Ατατούρκ, είχε παρατηρήσει από το αυτοκίνητο συμπτώματα έλλειψης σιδήρου σε καλλιέργειες βερικοκιάς. Όταν εξήγησε την παρατήρησή του σε Τούρκο γεωπόνο, εκείνος εντυπωσιάστηκε από την ταχύτητα της διάγνωσης.Την επόμενη ημέρα, σύμφωνα με την αφήγησή του, ο γεωπόνος είπε σε Βέλγο συνάδελφο του Ζαχαρόπουλου: «Να γιατί εμείς φοβόμαστε τους Έλληνες». Μια προσωπική ιστορία με την οποία ο συγγραφέας επέλεξε να κλείσει την παρέμβασή του, επιστρέφοντας στο θέμα της διπλωματικής ευρηματικότητας και της ελληνικής παρουσίας στις διεθνείς διαπραγματεύσεις.
Ένα βιβλίο για την ιστορία, αλλά και το μέλλον της Ευρώπης
Την εξαιρετική έκδοση προλογίζει, ο κ. Μαργαρίτης Σχοινάς, ο οποίος αναδεικνύει τη συμβολή του Άγγελου Ζαχαρόπουλου στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, υπογραμμίζοντας ότι ο ουσιαστικός πατριωτισμός και ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά. Όπως επισημαίνει, οι μεγάλες εθνικές επιτυχίες απαιτούν σχέδιο, επιμονή, συνεργασία και προσήλωση σε έναν μακροπρόθεσμο στόχο.
Μ.Η.Τ. 232122