Ἀπό τήν Ἀναβρυτή Λακωνίας στήν ἕδρα τῆς UNESCO στό Παρίσι: ἡ διαδρομή τοῦ ἐπιτυχημένου Ἕλληνα τῆς διασπορᾶς Πῆτερ Κατσίχτη, πού βρέθηκε μετανάστης στήν Ἀμερική, γιά νά δημιουργήσει ἁλυσίδα ἐπιχειρήσεων καί, ἐν τέλει, νά ἀφιερωθεῖ στήν τέχνη, ἡ ὁποία τόν ὁδήγησε σέ ἔκθεση στόν ναό προστασίας τῆς παγκόσμιας δημιουργίας, ἀποτελεῖ ἀπόδειξη ὅτι ὁ μόχθος καί τό ὄνειρο εἶναι ἄρρηκτα συνδεδεμένα
Ἀπό μικρός, τοῦ ἄρεσε νά ζωγραφίζει. Ἄλογα, κόκορες καί λιοντάρια. Ὅ,τι ἦταν ἀρχηγός.
«Αὐτοί ἦταν οἱ φίλοι μου» μᾶς λέει ὁ ἐπιτυχημένος Ἕλληνας τῆς διασπορᾶς, Παναγιώτης Πῆτερ Κατσίχτης. Ὁ ἐπιφανής ἐπιχειρηματίας τῶν ΗΠΑ, μέ ἁλυσίδα ἐπιχειρήσεων στήν Νέα Ὑόρκη, ἐμβληματική δραστηριότητα στόν χῶρο τοῦ real estate καί τά χρηματιστηριακά στήν Ἀθήνα, εἶδε ἐν ἔτει 2026 τούς καρπούς τοῦ μεγάλου του πάθους –πού δέν εἶναι ἄλλο ἀπό τήν ζωγραφική– στήν αἴθουσα Miro τῆς ἕδρας τῆς UNESCO στό Παρίσι.
Ἡ ἔκθεση ἔργων του μέ τίτλο «Σύνθεση καί Πολυμορφία. Ἡ Ἀέναη Κίνηση τῶν Χρωμάτων» ἐγκαινιάστηκε τήν περασμένη ἑβδομάδα, στόν ἐμβληματικό ναό προστασίας τῆς παγκόσμιας δημιουργίας, ἀποδεικνύοντας ὅτι στήν ζωή δέν ὑπάρχει περιορισμός, ὅταν «μιλᾶ» ὁ κόπος, ἡ ἐπιμονή καί τό πεῖσμα. «Τώρα ἀρχίζω νά τό συνειδητοποιῶ» ἀναφέρει στήν συνέντευξή μας λίγα 24ωρα μετά τά ἐγκαίνια. «Ποτέ δέν τό περίμενα ὅτι ὁ Ἀναβρυτιώτης θά βρεθεῖ ἐκεῖ».
Ἀπό τήν Ἀναβρυτή στήν Σπάρτη: Τά πρῶτα βήματα
Γεννήθηκε τόν Ἰανουάριο τοῦ 1942 στήν Ἀναβρυτή Λακωνίας, στίς ἀνατολικές πλαγιές τοῦ Ταϋγέτου, ὅπου καί ἔζησε μέχρι πεντέμισι ἐτῶν, γιά νά μεταβεῖ μέ τήν οἰκογένεια, ἐν συνεχείᾳ, στήν Σπάρτη. Οἱ μνῆμες τῶν παιδικῶν του χρόνων εἶναι ἔντονα χαραγμένες ἐντός του: Τό μεσημεριανό, πού ἔβρισκε τόν πατέρα, τήν μητέρα καί τά πέντε ἀδέρφια στό τραπέζι, προπαντός τήν Κυριακή μετά τήν ἐκκλησία. Τό φαγητό τῆς μάνας, τό πιό νόστιμο πού ἔχει δοκιμάσει στήν ζωή του.
Τήν ἐντολή τοῦ πατέρα, πού δέν μποροῦσε νά παραβεῖ κανείς. Θυμᾶται ὁ Πῆτερ Κατσίχτης: «Εἴχαμε πάει σέ ἕνα λοφάκι μέ μερικά παιδιά, πού ἄναψαν τσιγάρα καί μοῦ ἔδωσαν μιά ρουφηξιά. Τό μεσημέρι, στό τραπέζι, ὁ μικρός ἀδερφός μου, πού ἦταν ἐκεῖ, μέ “κάρφωσε”. “Ἐκεῖνος σέ προσέχει κι ἐσύ τόν καρφώνεις;” τόν μάλωσε ὁ πατέρας. Καί μετά τό φαγητό μέ πιάνει: “Kοίταξε νά δεῖς, αὐτό ἀπαγορεύεται ρητῶς. Πρέπει νά πᾶς στρατιώτης πρῶτα καί μετά νά καπνίσεις”. Αὐτός ἦταν ὁ πατρικός νόμος».
Ἡ οἰκογένεια Κατσίχτη προσπαθεῖ νά φτιάξει τήν ζωή της μετά τήν τραυματική Κατοχή καί τόν Ἐμφύλιο. Στό οἰκογενειακό παντοπωλεῖο στήν Σπάρτη ὁ μικρός Πῆτερ ἐξελίσσεται στό «δεξί χέρι» του. «Ὅλα τά χαρτιά τοῦ πατέρα μου γιά τίς δημόσιες ὑπηρεσίες ἤ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ ἐγώ τά ἔφτιαχνα ἀπό 13-14 ἐτῶν» μᾶς λέει ὁ ἴδιος. Καί σιγά σιγά ἀρχίζει νά ὡριμάζει ἡ ἰδέα τῆς μετανάστευσης. «Ἔπρεπε νά πάω στήν Ἀμερική πρίν ἐνηλικιωθῶ γιατί σέ ἀντίθετη περίπτωση θά ἔχανα τά δικαιώματα τῆς μάνας μου, πού ἦταν γεννημένη στήν Ἀμερική καί εἶχε ἔρθει μαζί μέ τήν γιαγιά καί τόν παπποῦ μου, γιά νά πάει στό μικρασιατικό μέτωπο. Πολλοί Ἕλληνες ἐρχόντουσαν ἀπό τήν Ἀμερική νά πολεμήσουν» ἐξηγεῖ ὁ Πῆτερ Κατσίχτης.
Οὕτως ἤ ἄλλως, κανένα σύνορο ἀσφυκτικό δέν τοῦ ἐπιβάλλεται. Εἶναι ἀτίθασος, δυνατός καί προπαντός ἄφοβος. Ἀποζητεῖ τήν ἐλευθερία. Κι ὅταν πλέον εἶναι ἕτοιμος νά φύγει, ὁ πατέρας τόν ἀποχαιρετᾶ λακωνικά: «Καλό ταξίδι, παιδί μου. Θά σέ περιμένουμε. Εἶμαι σίγουρος γιά ἐσένα, ἀλλιῶς δέν θά σέ ἄφηνα νά φύγεις».
Τό ταξίδι στήν Ἀμερική κι ὁ μεγάλος νόστος
Πρωτομπαίνει σέ καράβι στό ταξίδι του γιά τήν Ἀμερική μέ τό «Βασίλισσα Φρειδερίκη» (SS Queen Frederica), ἕνα ἀπό τά πιό ἐμβληματικά ἑλληνικά ὑπερωκεάνια τοῦ 20οῦ αἰῶνα. «Τό καράβι αὐτό ἦταν τό μεγάλο μου σχολεῖο» ἀναφέρει. «Σάν νά εἶχα ζήσει στήν Ἀμερική μερικούς μῆνες». Καί, μόλις πατάει τό πόδι του στήν «Γῆ τῆς Ἐπαγγελίας», δίνει μιά ὑπόσχεση στόν ἑαυτό του: «Νά μήν ἀφήσω κανέναν νά μέ χρησιμοποιήσει».
Εἶναι σίγουρος ὅτι θά πετύχει. «Ἤμουν πολύ ἐργατικός, εἶχα σωματική δύναμη, ἄντεχα νά δουλεύω συνεχόμενα πολλές ὧρες. Ἤμουν, βλέπεις, σκληραγωγημένο παιδί». Ἀπό τήν Ἀναβρυτή λοιπόν στό Κουήνς καί μετά στό Μανχάτταν. Μιά συνεχής ἀναζήτηση καί μιά ἀδιάκοπη προσπάθεια. Ἡ σκληρή δουλειά φέρνει τίς ἐπιχειρήσεις. «Ἤμουν στήν Ἀμερική κι ἔβλεπα τήν ἐπιτυχία μπροστά μου» θυμᾶται. «Ἤξερα καί λίγα ἀγγλικά κι ἤμουν βέβαιος ὅτι θά ἔρθουν δικές μου δουλειές».
Στήν ἐπιτυχημένη ἐπαγγελματική του πορεία συναντᾶ πολλές προσωπικότητες. Στά ἑστιατόριά του γίνονται τακτικοί ἠθοποιοί ὅπως ὁ Ρόμπερτ Ντέ Νίρο ἀλλά καί πολιτικοί ὅπως ὁ Τζώρτζ Μπούς κι ὁ Ρίτσαρντ Νίξον. Ἀλήθεια, ἀπό ὅλους τούς σημαντικούς ἀνθρώπους πού γνώρισε, ποιός τοῦ ἔχει ἀφήσει ἔντονο ἀποτύπωμα; «Ἔπαιρνα ἀποτυπώματα ἀπό ὅλους, ἕνα κομματάκι ἀπό τόν καθένα» ἀπαντᾶ. «Ποτέ δέν βασίστηκα σέ κάποιον. Καί πάντα ἤμουν ταγμένος στήν δουλειά, ἀλλά φρόντιζα καί τόν ἑαυτό μου, νά ἔχω καί τίς καλές, προσωπικές στιγμές». Ὁ νόστος τόν ἀναγκάζει νά ἐπιστρέψει στήν Ἑλλάδα μετά ἀπό ἐννέα χρόνια καί τρεῖς μῆνες. Θυμᾶται ἀκόμα πολύ ἔντονα: «Ἤμουν στό ταξί κι ὅταν περάσαμε τήν Τρίπολη καί φτάσαμε στό σημεῖο πού ὑπῆρχε πινακίδα “Καλῶς ὁρίσατε στήν Λακωνία”, εἶπα στόν ταξιτζῆ: “Παλιγιάννη, γύρισα. Πέταξέ με τώρα ὅπου νά ’ναι”».
Πῆτερ καί Θοδωρῆς Κατσίχτης στήν ἕδρα τῆς UNESCO στό Παρίσι (φωτογραφία: Studio Panoulis).
Ἡ ὥρα τῆς τέχνης
Ἡ τέχνη μπαίνει στήν ζωή του λίγο… ὕπουλα, καθώς τά δυό μικρά ἑστιατόρια πού δημιουργεῖ στόν ἀριθμό 78 καί 79 τῆς Μάντισον Ἄβενιου γειτονεύουν, μεταξύ ἄλλων, καί μέ γκαλλερί. «Λίγο πιό πέρα ἀπό τό ἕνα μαγαζί ἦταν παράρτημα σύγχρονης καί μοντέρνας τέχνης τοῦ Μητροπολιτικοῦ Μουσείου Τέχνης (The Met)». Ξεκινᾶ συλλέγοντας σημαντικά ἔργα τέχνης ἐπιφανῶν καλλιτεχνῶν πού ζοῦσαν στήν Ἀμερική, ὅπως τῶν Μπαζιώτη, Στάμου, Chryssa, ἀλλά καί ὅλων ἐκείνων πού θαύμαζε τήν δουλειά τους, ὅπως τῶν Μυταρᾶ, Καρᾶ, Θεοφυλακτόπουλου, Σόρογκα, Παρμακέλη, Ψυχοπαίδη καί Σακαγιάν καί ἄλλων, ἐνῷ τό 1980 ἱδρύει τήν Metropolis Art Gallery στήν Μάντισον Ἄβενιου τῆς Νέας Ὑόρκης. Ἀλήθεια, ποιανοῦ καλλιτέχνη ἦταν τό πρῶτο ἔργο πού ἀγόρασε; «Τοῦ Θεόδωρου Στάμου. Γιατί ἦταν καί μακρινός συγγενής. Ἡ γιαγιά τοῦ Στάμου καί ἡ γιαγιά τοῦ πατέρα μου ἦταν ἀδερφές».
Ἀπό τίς ἀρχές τῆς δεκαετίας τοῦ ’70, τόν κερδίζει ἡ ζωγραφική. Εἶναι βέβαιο ὅτι, ὅταν ὁ ἴδιος ξεκίνησε νά ζωγραφίζει πρίν ἀπό πενῆντα καί πλέον χρόνια στό νεοϋρκέζικο ἀτελιέ του σέ ἕναν οὐρανοξύστη τοῦ Μανχάτταν, ἡ ἰσχυρή πολυπολιτισμική πόλη ἀποτέλεσε ἀρχικό περιβάλλον ἐπιρροῆς κι ἔμπνευσης γιά ἐκεῖνον. «Ἔζησε πενῆντα συναπτά χρόνια στήν Νέα Ὑόρκη, ὅπου ἀντάμωσε πνευματικά μέ τούς μεγάλους ἐκφραστές τῆς action painting» ἀναφέρει στόν συνοδευτικό κατάλογο τῆς ἔκθεσης ὁ ἐπιμελητής της, κριτικός καί θεωρητικός τῆς τέχνης, Τάκης Μαυρωτᾶς. «Καθημερινά βυθίζεται ἀσταμάτητα στήν ἔνταση μιᾶς χρωματικῆς δίνης, ἐπιχειρῶντας νά ἀποκαλύψει τό δικό του ὅραμα, τίς δικές του μορφικές διατυπώσεις, δίνοντας πρωτεύοντα ρόλο στίς ἐλεύθερες ζωγραφικές κινήσεις καί σέ ἐκεῖνες τίς χρωματικές ἐπιλογές πού θά τόν ὁδηγήσουν στόν αἰνιγματικό του κόσμο».
Σύμφωνα μέ τόν Τάκη Μαυρωτᾶ, «ὁ Κατσίχτης συνεχίζει νά ἑστιάζει τό ἐνδιαφέρον του σέ μιά ἔκφραση καθαροῦ, ἐνστικτώδους συναισθήματος, μέσα στόν χῶρο καί τόν χρόνο. Σάν ραβδοσκόπος, συνεχίζει νά ἀναζητᾶ τήν δική του ἀλήθεια, μέ μιά τέχνη πού γεννιέται ἀπό μόνη της, χωρίς ἀποτύπωση ἤ κριτικό σχολιασμό τῆς ὀπτικῆς ἤ κοινωνικῆς πραγματικότητας, ἀλλά ζωγραφίζοντας συνεχῶς μέ ζωντάνια καί ρυθμό, πού ἀναδύεται μέσα ἀπό τό φῶς. Μέ τήν πεῖρα πού κέρδισε ὕστερα ἀπό ἄπειρες προσπάθειες, ἀγωνίες, ἔρευνες πάνω στά ὑλικά καί τά σχήματα, παρουσιάζει ζωγραφικές εἰκόνες ἀπόμακρες ἀπό τό χάος τῆς ἐποχῆς μας πού τόν περιβάλλει, ἐξακολουθῶντας νά δουλεύει, μέ ἕνα πειθαρχημένο τρόπο, εὐθυγραμμίζοντας τό ἔργο του μέ τήν σκέψη του.
Ὁ Κατσίχτης γνωρίζει καλά ὅτι στήν ζωή τό γέλιο συνυπάρχει μέ τό κλάμα, ἡ γέννηση μέ τόν θάνατο, καί ὅτι ἡ τέχνη γι’ αὐτόν ἀποτελεῖ ἕνα συναρπαστικό ταξίδι. Ἔτσι, ἕως σήμερα συνεχίζει νά ζωγραφίζει, ἀποκαλύπτοντας στιγμιαῖα συναισθήματα ἤ πτυχές τῆς προσωπικότητάς του, μέ αἰφνίδιες εἰκόνες, σάν τίς ἀπρόσμενες ἀστραπές». Καί καταλήγει: «Μετά τήν ἀτομική του ἔκθεση στήν Ἀθήνα τό 2024 στό Κέντρο Τεχνῶν τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ἡ ἔκθεση αὐτή στό Παρίσι ἀποτελεῖ κεντρικό σταθμό καί θά καταλήξει, περίπου σέ ἕνα χρόνο, στήν ἄλλη πλευρά τοῦ Ἀτλαντικοῦ, στήν Νέα Ὑόρκη».
Μέ τήν σειρά του, ὁ Μόνιμος Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος στήν Unesco, Γιῶργος Κουμουτσάκος, σημειώνει στόν συνοδευτικό κατάλογο τῆς ἔκθεσης: «Τό ἔργο τοῦ Κατσίχτη διαπνέεται ἀπό μιά ρεαλιστική, ὄχι ἐπιδερμική, αἰσιοδοξία. Ἡ ζωγραφική του προτείνει μιά διέξοδο συνύπαρξης. Προτρέπει στό φῶς. Ἀπορρίπτει τήν ἐγκατεστημένη γκρίζα ὁμίχλη ἀβεβαιότητας, ἀδιεξόδου, μισαλλοδοξίας καί ἐχθροπάθειας τῶν καιρῶν μας. Ἔτσι, ἡ δημιουργία του ὄχι μόνο ταιριάζει, ἀλλά ὑπηρετεῖ μέ δυναμισμό τό μήνυμα καί τήν ἀποστολή τῆς Unesco». «Ἡ ζωγραφική ἔχει νά κάνει μέ τόν χαρακτῆρα μου, δηλαδή κάνω ὅ,τι πραγματικά θέλω» ἔχει πεῖ ὁ Πῆτερ Κατσίχτης στήν δημοσιογράφο Ἄννα Γριμάνη σέ ἄλλο κείμενο τοῦ ἴδιου καταλόγου. «Ἡ τόλμη μέ χαρακτηρίζει ὡς ἄνθρωπο. Εἶχα μεγάλη ὁρμή στά πράγματα. Ποτέ δέν φοβήθηκα στήν ζωή μου».
Συνοδοιπόρος σ’ αὐτήν τήν ἀσυνήθιστη διαδρομή, ἡ γυναῖκα του, Στέλλα Κατσίχτη, ὁ ἄνθρωπος πού ἀκούραστα συντόνισε τό δύσκολο ἐγχείρημα τῆς ἔκθεσης στήν ἕδρα τῆς UNESCO. «O καλύτερος σύντροφος πού θά μποροῦσα νά ἔχω» μᾶς λέει ὁ δημιουργός. «Τῆς ὀφείλω ἑκατό τοῖς ἑκατό. Ἔχουμε πολλές ὀφειλές ὁ ἕνας στόν ἄλλο κι ἀκόμα δέν ἔχουμε “κλείσει τά βιβλία” μας» λέει. Ὁ Κατσίχτης ἔκανε καί στήν Ἑλλάδα ἐπενδύσεις ἐπιστρέφοντας στόν γενέθλιο τόπο του. «Στήν διαδρομή μου μέχρι τώρα μέτρησε τό ὅτι εἶμαι Σπαρτιάτης, εἶμαι Ἀναβρυτιώτης, εἶμαι συγγενής μέ τόν Ταΰγετο» σημειώνει. Ἀλήθεια, τί θά ἤθελε νά «ἐπιστρέψει» στήν Ἀναβρυτή ἀπ’ ὅλα ὅσα τοῦ ἔδωσε; «Ὁ γυιός μου, Θοδωρῆς, ἔχει μιά μεγάλη ἑταιρεία μέ τό ὄνομα τῆς Ἀναβρυτῆς. Εἴμαστε τόσο μικροί γιά νά ποῦμε ὅτι θά κανονίσουμε τό μέλλον… Ἄς ἔχουμε, τοὐλάχιστον, ἕνα καλό ὄνειρο. Καί αὐτό μετράει. Μιά φορά εἶχα δεῖ ἕνα πολύ καλό ὄνειρο. Καί ζήτησα νά μήν μοῦ ἀλλάξουν μαξιλάρι. Γιά νά βλέπω κάθε βράδυ τό ἴδιο ὄνειρο».
