Πῶς ἡ πίεση τοῦ Φρῆντριχ Μέρτς γιά ὑποχρεωτική συνεισφορά στό Κίεβο ἀπειλεῖ τά ταμεῖα συνοχῆς καί ἀφαιρεῖ τό δικαίωμα ἀρνησικυρίας ἀπό τίς χῶρες τῆς Μεσογείου
Ὁ Γερμανός Καγκελλάριος Φρῆντριχ Μέρτς ἀπειλεῖ νά μπλοκάρει τόν πολυετῆ εὐρωπαϊκό προϋπολογισμό γιά τήν περίοδο 2028-2034, δηλώνοντας πώς δέν πρόκειται νά τόν ἀποδεχτεῖ ἐάν δέν ὑπάρξει συμφωνία γιά συνεισφορά ὅλων τῶν κρατῶν-μελῶν τῆς ΕΕ στή βοήθεια πρός τήν Οὐκρανία.
- Τῆς ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΝΑΞΑ
Ὡστόσο, ὁ ἐπί κεφαλῆς τῆς γερμανικῆς κυβέρνησης, ἐκτός ἀπό τίς ἀπειλές, γιά τήν ὥρα δέν ἔχει μπλοκάρει τίποτα, ὅμως ἡ μέθοδος τοῦ ἐκβιασμοῦ πού ἐπιλέγει ἀποκαλύπτει τή φύση τῆς διαμάχης πού ἔχει ξεσπάσει στούς κόλπους τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης.
Ὁ Ρόμπερτ Φίτσο, ὁ Πρωθυπουργός της Σλοβακίας, κάνει λόγο γιά «τυπικό ἐκβιασμό» γερμανικοῦ τύπου. Ὁ χαρακτηρισμός εἶναι ἔντονα φορτισμένος, ἀλλά ἡ στάση τῆς Γερμανίας δέν εἶναι τίποτα ἄλλο ἀπό ἕναν ἀνοιχτά ἐπιβεβλημένο συσχετισμό δυνάμεων. Τό Βερολῖνο ἀπαιτεῖ ἐπίσης οἱ ἀποφάσεις γιά αὐτές τίς ἐνισχύσεις τῆς Οὐκρανίας νά λαμβάνονται μέ εἰδική πλειοψηφία. Τί ἀπομένει, τότε, ἀπό τό δικαίωμα βέτο τῶν πρωτευουσῶν;
Ἕνα ἐναλλακτικό μέσο πίεσης
Ἡ Γερμανία δέν ἐπιλέγει τυχαῖα αὐτό τό πεδίο ἀντιπαράθεσης. Τήν περασμένη χρονιά, ὁ Φρῆντριχ Μέρτς εἶχε προωθήσει τήν ἰδέα τῆς ἀξιοποίησης τῶν 210 δισεκατομμυρίων εὐρώ ἀπό τά παγωμένα ρωσσικά κρατικά περιουσιακά κεφάλαια πού βρίσκονται δεσμευμένα στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση. Τό Βέλγιο, στό ὁποῖο φυλάσσεται τό μεγαλύτερο μέρος τους, ἡγήθηκε τῆς ἀντίθεσης σέ αὐτό τό σχέδιο, τό ὁποῖο τελικά ἀπέτυχε. Τό δάνειο τῶν 90 δισεκατομμυρίων εὐρώ, πού προοριζόταν νά καλύψει τά δύο τρίτα τῶν χρηματοδοτικῶν ἀναγκῶν τῆς Οὐκρανίας γιά τό 2026 καί τό 2027, ἀποτελοῦσε ἁπλῶς μιά ἐναλλακτική λύση ἀνάγκης. Ἀπό αὐτήν ἐξαιρέθηκαν ἡ Οὑγγαρία, ἡ Σλοβακία καί ἡ Τσεχία. Ἡ Βουλγαρία, μετά τήν ἐκλογή τοῦ Ροῦμεν Ράντεφ τόν Ἀπρίλιο, φαίνεται νά ἀκολουθεῖ τήν ἴδια στάση.
Ὡστόσο, οἱ ἀνάγκες ἔχουν αὐξηθεῖ. Τό Κίεβο ζητᾶ ἐπί πλέον 70 δισεκατομμύρια εὐρώ, ἡ Εὐρωπαϊκή Ἕνωση ἔχει δεσμευτεῖ νά ἐξασφαλίσει τά 45 δισεκατομμύρια καί τά ὑπόλοιπα ἀναμένεται νά προέλθουν ἀπό τό Ἡνωμένο Βασίλειο καί τόν Καναδᾶ. Καθώς οἱ Βρυξέλλες δέν κατάφεραν νά καταχραστοῦν τά ρωσσικά περιουσιακά στοιχεῖα, τό Βερολῖνο στρέφεται πρός τό μοναδικό ἐργαλεῖο πού ἔχει πλήρως στή διάθεσή της ἡ Γερμανία, ὡς ἡ χώρα μέ τή μεγαλύτερη καθαρή συνεισφορά στόν εὐρωπαϊκό προϋπολογισμό: τή διαπραγμάτευση γιά τόν προϋπολογισμό.
Ποιός θά πληρώσει τά ἐπί πλέον 70 δισ. εὐρώ;
Κάθε πλευρά ὑπερασπίζεται τά συμφέροντά της. Τό Βερολῖνο καί οἱ δορυφόροι του, ὅπως εἶναι ἡ Ὁλλανδία, ἡ Αὐστρία καί οἱ σκανδιναβικές χῶρες, ζητοῦν σημαντικές περικοπές στόν προϋπολογισμό, ἀπαιτοῦν σφιχτή δημοσιονομική πειθαρχία καί ὁριζόντιες περικοπές καί ὁ Μέρτς διαμηνύει πώς θά ἐμποδίσει νά διατεθοῦν γενναιόδωρα κονδύλια σέ κράτη πού δέν εὐθυγραμμίζονται μέ τή γερμανική θέση γιά τήν Οὐκρανία. Ἡ αἰτίαση τῆς Γερμανίας στηρίζεται σέ ἕνα συγκεκριμένο ἐπιχείρημα: ἡ διμερής βοήθεια «κατανέμεται ἄνισα» καί τό βάρος της τό ἐπωμίζονται ὁρισμένα μόνο κράτη.
Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, οἱ πρωτεύουσες τῆς Κεντρικῆς καί Νότιας Εὐρώπης καί κυρίως «οἱ Φίλοι τῆς Συνοχῆς», μιά συμμαχία 15 κρατῶν μέ πρωτεργάτες, μεταξύ ἄλλων, τήν Ἑλλάδα, τήν Ἱσπανία, τήν Ἰταλία, τήν Οὑγγαρία, τήν Τσεχία, τή Σλοβακία καί τήν Πορτογαλία, προβάλλουν ἀντίσταση, καθώς εἶναι καθαροί ἀποδέκτες εὐρωπαϊκῶν κονδυλίων, ὅπως εἶναι τά χρήματα ἀπό τό Ταμεῖο Ἀνάκαμψης καί τήν ΚΑΠ (Κοινή Ἀγροτική Πολιτική). Οἱ χῶρες αὐτές ἀρνοῦνται νά ὑποχρεωθοῦν νά διαθέσουν δημόσιους πόρους ἀπό τά συγκεκριμένα εὐρωπαϊκά κονδύλια, καθώς μιά τέτοια ἐνέργεια θά διεύρυνε ἀνεπανόρθωτα τό χάσμα Βορρᾶ-Νότου καί, ἀπό τήν ἄλλη, ὑπάρχει ἀπροθυμία χρηματοδότησης γιά ἕναν πόλεμο ἀπέναντι στόν ὁποῖο ἔχουν διαφορετικές πολιτικές καί ἐκλογικές προτεραιότητες. Τήν ἴδια ὥρα, οἱ οἰκονομικές δυνατότητες τοῦ ΝΑΤΟ δέν ἀνταποκρίνονται στίς φιλοδοξίες του καί ὁ τσουχτερός λογαριασμός τῆς Οὐκρανίας καταλήγει στήν Εὐρώπη.
Ἡ εἰδική πλειοψηφία
Ἕνα ἄλλο γερμανικό αἴτημα ἀξίζει ἰδιαίτερης προσοχῆς: ἡ μετάβαση στή λήψη ἀποφάσεων μέ εἰδική πλειοψηφία, ὄχι μόνο γιά τή χρηματοδότηση τῆς Οὐκρανίας, ὥστε νά μήν μπορεῖ μία καί μόνο κυβέρνηση νά μπλοκάρει σημαντικές ἀποφάσεις τίς ὁποῖες δέν ἐγκρίνει. Ἡ λογική εἶναι σαφής. Αὐτό πού παρουσιάζεται ὡς ἐνίσχυση τῆς ἀποτελεσματικότητας ἰσοδυναμεῖ, στήν πράξη, μέ τήν ἀφαίρεση ἀπό κάθε κράτος τοῦ δικαιώματος νά ἀρνηθεῖ μιά μεγάλη δαπάνη πού δεσμεύει καί πλήττει τά δημοσιονομικά του.
Κατά συνέπεια, ἡ διαφωνία δέν ἀφορᾶ μόνο στό ποιός θά χρηματοδοτήσει τήν Οὐκρανία, ἀλλά καί στό ποιός θά ἔχει τόν τελευταῖο λόγο στίς ἀποφάσεις τῆς ΕΕ. Ἄν οἱ ἀποφάσεις λαμβάνονται μέ εἰδική πλειοψηφία ἀντί γιά ὁμοφωνία, οἱ χῶρες πού συγκεντρώνουν τήν πλειοψηφία θά μποροῦν νά προχωροῦν, ἀκόμη κι ἄν κάποια κράτη διαφωνοῦν. Ἔτσι, οἱ χῶρες τοῦ Βορρᾶ, πού στηρίζουν περισσότερο τή χρηματοδότηση τῆς Οὐκρανίας, θά ἀποκτοῦσαν μεγαλύτερη δυνατότητα νά προωθοῦν τίς ἐπιλογές τους. Ἀντίθετα, χῶρες ὅπως ἡ Οὑγγαρία, ἡ Σλοβακία, ἡ Ἑλλάδα ἤ ἡ Ἰταλία θά ἔχαναν τή δυνατότητα νά μπλοκάρουν μιά ἀπόφαση πού θεωροῦν ἀντίθετη στά συμφέροντά τους. Γι’ αὐτό καί ἡ ὑπεράσπιση τῆς ὁμοφωνίας δέν ἀφορᾶ μόνο στήν Οὐκρανία, ἀλλά στό δικαίωμα κάθε κράτους νά ἔχει λόγο σέ κρίσιμες εὐρωπαϊκές ἀποφάσεις.
Φίτσο: «Ὁ Μέρτς μοῦ φώναζε στό τηλέφωνο»
Σέ μιά ἀποκάλυψη πού ἀναδεικνύει τίς ἐντάσεις στό ἐσωτερικό τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης γιά τή χρηματοδότηση τῆς Οὐκρανίας, ἀλλά καί γιά τή συνολικότερη στρατηγική πού ἀκολουθεῖται ἀπέναντι στή Ρωσσία, προχώρησε ὁ Πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο, περιγράφοντας, σέ δηλώσεις του, τήν ἔντονη τηλεφωνική συνομιλία πού εἶχε μέ τόν Γερμανό Καγκελλάριο Φρῆντριχ Μέρτς. Τό περιστατικό ἐντάσσεται στό εὐρύτερο πλαίσιο τῶν ἀντιπαραθέσεων μεταξύ τῶν εὐρωπαϊκῶν κυβερνήσεων γιά τή συνέχιση τῆς οἰκονομικῆς καί στρατιωτικῆς στήριξης πρός τό Κίεβο, ἀλλά καί γιά τήν ἐπιβολή νέων κυρώσεων κατά τῆς Μόσχας. Ἡ Μπρατισλάβα ἐπιμένει ὅτι οἱ εὐρωπαϊκές ἀποφάσεις δέν μποροῦν νά ἀγνοοῦν τίς οἰκονομικές συνέπειες γιά τά κράτη-μέλη, ἰδίως σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στήν ἐνεργειακή τους ἀσφάλεια καί τήν ἀνταγωνιστικότητα τῶν οἰκονομιῶν τους. Σύμφωνα μέ τόν Φίτσο, ὁ Μέρτς φέρεται νά τοῦ ὕψωσε τή φωνή κατά τή διάρκεια τηλεφωνικῆς ἐπικοινωνίας, ἀντιδρῶντας στίς ἀντιρρήσεις τῆς Σλοβακίας γιά τή χρηματοδότηση τοῦ Κιέβου καί τήν ἄρνηση νά στηρίξει τίς εὐρωπαϊκές κυρώσεις κατά τῆς Ρωσσίας.
Ὁ Ρόμπερτ Φίτσο ὑπερασπίζεται σταθερά τή θέση ὅτι ἡ Σλοβακία δέν μπορεῖ νά ἀγνοήσει τίς ἰδιαίτερες ἐνεργειακές της ἀνάγκες, οὔτε νά υἱοθετεῖ μέτρα πού ἐνδέχεται νά ὑπονομεύσουν τήν οἰκονομική της σταθερότητα. Ἡ σλοβακική κυβέρνηση ὑποστηρίζει ὅτι οἱ περιορισμοί πού ἐπιβάλλονται στό πλαίσιο τῆς εὐρωπαϊκῆς πολιτικῆς κατά τῆς Ρωσσίας ἐνδέχεται νά ἐπιβαρύνουν τόν ἐνεργειακό ἐφοδιασμό τῆς χώρας, νά αὐξήσουν τό κόστος γιά ἐπιχειρήσεις καί νοικοκυριά καί νά πλήξουν τήν ἀνταγωνιστικότητα τῆς οἰκονομίας.
Γιά τήν Μπρατισλάβα, ἑπομένως, τό ζήτημα δέν εἶναι ἁπλῶς πολιτικό ἤ διπλωματικό. Ἀφορᾶ ἄμεσα στήν ἐνεργειακή ἐπάρκεια καί τή δυνατότητα τῆς χώρας νά διατηρήσει βιώσιμους ὅρους λειτουργίας τῆς οἰκονομίας της.
Φρένο στόν Γερμανό Καγκελλάριο, καί μάλιστα δημόσια, γιά τή χρηματοδότηση τῆς Οὐκρανίας ἔβαλε, τήν Τρίτη, καί ὁ Οὗγγρος Πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ, ὁ ὁποῖος ξεκαθάρισε στόν Μέρτς ὅτι ἡ Βουδαπέστη δέν ἀποδέχεται τή διασύνδεση τῆς χρηματοδότησης τῆς Οὐκρανίας μέ τόν ἑπόμενο πολυετῆ προϋπολογισμό τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης.
«Δέν θεωρῶ καλή ἰδέα νά συνδέεται ὁ εὐρωπαϊκός προϋπολογισμός μέ ὁποιοδήποτε ἄλλο ζήτημα», ὑπογράμμισε ὁ Οὗγγρος Πρωθυπουργός, κατά τή διάρκεια κοινῆς συνέντευξης Τύπου μέ τόν Μέρτς. Παράλληλα, ὁ Μαγυάρ ἐπανέφερε τό ζήτημα τῶν εὐρωπαϊκῶν κονδυλίων καί τῶν οἰκονομικῶν ἐπιβαρύνσεων πού, ὅπως ὑποστηρίζει, ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα του, ἐπισημαίνοντας ὅτι ἡ προστασία τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀσφάλειας δέν περιορίζεται ἀποκλειστικά στή στήριξη τῆς Οὐκρανίας. Παρά τίς διαφωνίες, οἱ δύο ἡγέτες ἐπιχείρησαν νά διατηρήσουν θετικό κλίμα στίς διμερεῖς σχέσεις, συμφωνῶντας στήν ἀνάγκη ἐνίσχυσης τῆς συνεργασίας μεταξύ Γερμανίας καί Οὑγγαρίας. Τό βέβαιο εἶναι ὅτι ἡ χρηματοδότηση τῆς Οὐκρανίας ἐξελίσσεται σέ ἕνα ἀπό τά πιό δύσκολα ζητήματα γιά τήν εὐρωπαϊκή συνοχή. Καί καθώς τό Βερολῖνο ἐπιχειρεῖ νά ἐξασφαλίσει δεσμεύσεις ἀπό τό σύνολο τῶν κρατῶν-μελῶν, οἱ περισσότερες χῶρες δείχνουν ὅτι δέν εἶναι διατεθειμένες νά ἀποδεχθοῦν χωρίς διαπραγμάτευση τούς ὅρους πού θέτει ἡ γερμανική πλευρά.
Μιά κρίσιμη προθεσμία
Τό χρονοδιάγραμμα, πάντως, λειτουργεῖ εἰς βάρος ὅλων. Ὁ Ἀντόνιο Κόστα ἐπιδιώκει νά ἐπιτευχθεῖ συμφωνία πρίν ἀπό τό τέλος τοῦ ἔτους, καθώς οἱ ἐκλογές τοῦ 2027 στή Γαλλία, τήν Πολωνία καί τήν Ἰταλία θά περιπλέξουν περαιτέρω τήν κατάσταση.
Μετά τήν ἄτυπη σύνοδο κορυφῆς τοῦ Δουβλίνου, πού πραγματοποιήθηκε τήν Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, ἡ σύνοδος γιά τόν προϋπολογισμό, στίς 26 καί 27 Νοεμβρίου, θά εἶναι καθοριστική. Τό πιθανώτερο σενάριο εἶναι ἕνας συμβιβασμός μέ διαφοροποιημένες συνεισφορές, καθώς ἡ ὁμοφωνία ἐξακολουθεῖ νά ἀποτελεῖ τόν κανόνα καί τό Βερολῖνο δέν μπορεῖ νά τήν παρακάμψει χωρίς τή συμφωνία ἐκείνων τούς ὁποίους ἐπιδιώκει νά ὑποχρεώσει. Τό ἐρώτημα πού παραμένει εἶναι ἐάν ἡ Γερμανία θά θέσει τήν ἐφαρμογή τῆς εἰδικῆς πλειοψηφίας ὡς ἀπαράβατο ὅρο. Σέ μιά τέτοια περίπτωση, ἡ ἀντιπαράθεση θά ἀφορᾶ πλέον στήν ἴδια τή φύση τῆς διαδικασίας λήψης ἀποφάσεων στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση καί ὄχι ἁπλῶς στήν Οὐκρανία.




