ΔΕΘ: Παροχές χωρίς πατρίδα;

Κατά τήν διάρκεια τῶν ὁμιλιῶν καί συνεντεύξεων τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν στή Διεθνῆ Ἔκθεση Θεσσαλονίκης, τά πολιτικά κόμματα ἀπευθύνονται συνήθως στήν κοινωνία ὡς νά εὑρίσκεται ἡ χώρα ἐντός ἑνός προστατευμένου ἐσωτερικοῦ περιβάλλοντος

Ὁμιλοῦν γιά μισθούς, συντάξεις, φορολογία, ἀκρίβεια, ὑγεία, παιδεία καί στεγαστικό –ζητήματα ἀσφαλῶς κρίσιμα–, ἀλλά ἀποφεύγουν νά ἀναλύσουν μέσα σέ ποιό ἐθνικό, εὐρωπαϊκό καί γεωπολιτικό πλαίσιο μποροῦν νά ἐφαρμοστοῦν οἱ ἐξαγγελίες τους.

Δημιουργεῖται, κατ’ αὐτόν τόν τρόπο,  ἕνας τεχνητός διαχωρισμός, μιά διχοτόμηση ἄν θέλετε, ἀνάμεσα στήν ἐσωτερική καί τήν ἐξωτερική πολιτική. Ὡς ἡ οἰκονομία νά μήν ἐπηρεάζεται ἀπό τήν ἐνεργειακή ἀσφάλεια, τίς ἀμυντικές δαπάνες, τίς θαλάσσιες ζῶνες, τίς κρίσιμες ὑποδομές, τίς περιφερειακές συγκρούσεις ἤ τή θέση τῆς Ἑλλάδος στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση καί στήν Ἀνατολική Μεσόγειο.

• Τῆς Στέλλας Κυβέλου*

Ὡς ἡ ἀνάπτυξη νά μπορεῖ νά σχεδιασθεῖ χωρίς ἀσφαλεῖς θαλάσσιες μεταφορές, ὑποθαλάσσια καλώδια καί ἀγωγούς, ἐνεργειακές διασυνδέσεις, προστατευμένα σύνορα καί σαφῆ ἄσκηση κυριαρχίας καί κυριαρχικῶν δικαιωμάτων.

Ἡ σιωπή αὐτή ἤ σέ ὁρισμένες περιπτώσεις ἡ ὑπεκφυγή ἤ ἐλλιπής ἀπάντηση καί ἡ ἔλλειψη ἔμφασης, σέ κάθε περίπτωση, δέν εἶναι τυχαῖα. Τά θέματα τῆς καθημερινότητος προσφέρονται γιά εὔληπτες ὑποσχέσεις καί ἄμεση ἐκλογική ἀντιπαράθεση.

Ἀντιθέτως, ἡ ἐξωτερική πολιτική καί ἡ ἄμυνα ἀπαιτοῦν δύσκολες ἀπαντήσεις: Ἐπί παραδείγματι, ποιά εἶναι ἡ ἐθνική στρατηγική ἔναντι τῆς Τουρκίας; Πῶς ἀντιμετωπίζεται ἡ συστηματική ἀμφισβήτηση κυριαρχίας καί κυριαρχικῶν δικαιωμάτων; Ποιά εἶναι ἡ πολιτική γιά τήν αἰγιαλίτιδα ζώνη, τίς ΑΟΖ καί τήν ὑφαλοκρηπῖδα καί ἰδιαίτερα στό Αἰγαῖο; Πῶς προστατεύονται τά νησιά, τά καλώδια, οἱ ἐνεργειακές ἐγκαταστάσεις καί οἱ ἄλλες κρίσιμες ὑποδομές; Ποιά μέσα, ποιές συμμαχίες καί ποιό οἰκονομικό κόστος ἀπαιτοῦνται; Καί, κυρίως, ποιοί εἶναι οἱ στόχοι τῆς χώρας πέραν τῆς γενικῆς καί αὐτονόητης ἐπιθυμίας ἀποφυγῆς τῆς ἔνοπλης σύγκρουσης;

Ὅταν ἐξαιρετικοί δημοσιογράφοι θέτουν τέτοια ἐρωτήματα, οἱ ἀπαντήσεις συχνά ἐξαντλοῦνται σέ διαβεβαιώσεις περί «ὑπεύθυνης ἐξωτερικῆς πολιτικῆς», «ἰσχυρῶν συμμαχιῶν», «διαλόγου μέ βάση τό Διεθνές Δίκαιο καί προσφυγῆς στό δικαστήριο τῆς Χάγης» ἤ «θωράκισης τῆς χώρας». Πρόκειται ὅμως περισσότερο περί ἑνός λεξιλογίου ὀρθῶν προθέσεων παρά περί ἐθνικῆς στρατηγικῆς. Δέν ἀποσαφηνίζεται τί ἀκριβῶς ἐπιδιώκει ἡ Ἑλλάς, ποιές εἶναι οἱ κόκκινες γραμμές της, ποιά δικαιώματα σκοπεύει πράγματι νά ἀσκήσει καί ποιά ἐργαλεῖα διαθέτει γιά νά ἀποτρέψει τή σταδιακή δημιουργία τετελεσμένων. Αὐτή ἡ πολιτική «ἀποσιώπηση» ἤ, στήν καλύτερη περίπτωση, ἡ ἐλλιπής ἀπάντηση παράγει τρία σοβαρά ἀποτελέσματα.

Πρῶτον, καλλιεργεῖ τήν ψευδαίσθηση ὅτι ἡ κοινωνική εὐημερία εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπό τήν ἐθνική ἰσχύ καί ἀσφάλεια. Ὅμως, χωρίς σταθερό γεωπολιτικό περιβάλλον, ἐνεργειακή ἐπάρκεια καί ἀσφαλεῖς ὑποδομές, ἀκόμη καί τό καλύτερο κοινωνικό πρόγραμμα παραμένει εὐάλωτο.

Δεύτερον, ἀποπολιτικοποιεῖ τά ἐθνικά ζητήματα. Ὅταν οἱ πολιτικές δυνάμεις δέν παρουσιάζουν ὁλοκληρωμένες καί συγκρίσιμες στρατηγικές, οἱ πολῖτες καλοῦνται εἴτε νά ἐμπιστευθοῦν τή διαχείριση τῶν κυβερνήσεων χωρίς οὐσιαστικό ἔλεγχο εἴτε νά κινηθοῦν ἀνάμεσα σέ φοβικά καί ὑπερεθνικιστικά ἀντανακλαστικά. Χάνεται ἔτσι ἤ μειώνεται ὁ ἀναγκαῖος δημοκρατικός χῶρος γιά μιά νηφάλια, τεκμηριωμένη, ἀλλά καί διεκδικητική ἐθνική πολιτική.

Τρίτον, ἡ ἀποφυγή σαφῶν θέσεων μπορεῖ νά μετατρέψει τή «μή σύγκρουση» ἀπό μέσο σέ αὐτοσκοπό. Ἡ εἰρήνη εἶναι ὑπέρτατο ἀγαθό, ἀλλά ἡ ἀποφυγή μέ κάθε τρόπο, ἔστω καί μέ σοβαρές ὑποχωρήσεις, τῆς σύγκρουσης δέν μπορεῖ νά ἀποτελεῖ ἀπό μόνη της ἐθνική στρατηγική. Στρατηγική σημαίνει νά γνωρίζεις τί θέλεις νά προστατεύσεις, ποιά δικαιώματα ἐπιδιώκεις νά ἀσκήσεις, ποιές ἐξελίξεις θεωρεῖς ἀπαράδεκτες καί μέ ποιόν συνδυασμό διπλωματίας, ἀποτροπῆς, εὐρωπαϊκῆς πολιτικῆς καί οἰκονομικῆς ἰσχύος θά ἐπιτύχεις τούς στόχους σου.

Ἐν κατακλείδι, ἡ ΔΕΘ θά ἔπρεπε νά ἀποτελεῖ χῶρο παρουσίασης ὄχι μόνον ἑνός οἰκονομικοῦ προγράμματος, ἀλλά ἑνός συνολικοῦ σχεδίου γιά τήν Ἑλλάδα. Ἡ ἀκρίβεια, οἱ μισθοί καί τό κοινωνικό κράτος δέν βρίσκονται σέ διαφορετικό σύμπαν ἀπό τήν ἄμυνα, τήν ἐνέργεια, τήν δημογραφική βιωσιμότητα τῶν νησιῶν, τήν θαλάσσια πολιτική καί τίς διεθνεῖς σχέσεις. Ὅλα ἀποτελοῦν διαστάσεις τῆς ἴδιας ἐννοίας: τῆς ἐθνικῆς ἀνθεκτικότητος.

Τό πραγματικό ἔλλειμμα τῶν ὁμιλιῶν στή ΔΕΘ δέν εἶναι, λοιπόν, ἁπλῶς ὅτι ἀφιερώνουν λίγο χρόνο στήν ἐξωτερική πολιτική. Εἶναι ὅτι παρουσιάζουν ἕνα μοντέλο διακυβέρνησης χωρίς συνεκτική ἀντίληψη ἐθνικῆς ἰσχύος. Προτείνουν μέτρα, ἀλλά ὄχι κατεύθυνση, εἰσηγοῦνται διαχείριση, ἀλλά ὄχι στρατηγική, παροχές, ἀλλά ὄχι τό εὐρύτερο πλαίσιο μέσα στό ὁποῖο ἡ χώρα θά παραμείνει ἀσφαλής, κυρίαρχη καί ἱκανή νά χρηματοδοτεῖ τήν κοινωνική της συνοχή.

Καί αὐτό εἶναι ἴσως τό σοβαρότερο πολιτικό κενό τῆς δημόσιας συζήτησης. Διότι καλλιεργεῖ οὐσιαστική ἀνασφάλεια καί ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης πρός τούς πολιτικούς, ἀπό τήν πλευρά τῶν πολιτῶν.

*Εὐρωπαϊκή ἐμπειρογνώμων γιά θέματα ἐδαφικῆς συνοχῆς καί θαλάσσιας πολιτικῆς στήν Ἀνατολική Μεσόγειο καί CEO τῆς SDMED MARIS.