ΠΩΣ ΕΓΕΙΝΑ ΚΑΤΗΣ

Ἀπό τό ἀρχεῖο τῆς «Ἑστίας», 30 Ἰουνίου 1918

Ἔγραψα καί πρό καιροῦ διά τήν νέαν θεσιθερίαν, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη ἐπικινδύνως εἰς τά τράμ καί τούς σιδηροδρόμους, ἀφ’ ὅτου μία θέσις κατήντησε, καί ἐκεῖ, τόσον περιζήτητη, ὅσον καί μία θέσις ὑπουργικοῦ γραμματέως. Χθές πάλιν ἔγεινα μοιραῖος κατῆς ἐπί σχετικῆς ὑποθέσεως, κληθείς νά δικάσω μεταξύ δύο συζύγων καί νά ἀπονείμω ἑκάστῳ τό δίκαιον, ὡς ἀδέκαστος καί ἀνεπηρέαστος κριτής.

Ἰδού τί εἶχεν ἀκριβῶς συμβῇ. Τό ζεῦγος, κατερχόμενον εἰς τό Ν. Φάληρον, εἰσῆλθεν εἰς ἕνα πλῆρες βαγόνι τοῦ Ἠλεκτρικοῦ. Ἡ κυρία, διακρινομένη διά τήν ὀξυδέρκειάν της, παρετήρησεν ὅτι εἰς ἕνα κάθισμα τριῶν θέσεων ὑπῆρχε θέσις καί διά τέταρτον. Λαμβάνουσα δέ ὑπ’ ὄψιν τάς διακριτικάς ὁπωσδήποτε διαστάσεις καί τοῦ ἰδικοῦ της σώματος, ὡς καί τά ἀπαράγραπτα δικαιώματα τῆς γυναικός, ἀπεφάσισε νά τήν καταλάβῃ. Ἕνας κύριος τότε ἐκ τῶν μελλόντων νά στενοχωρηθοῦν διεμαρτυρήθη, ὅτι τό κάθισμα ἦτο διά τρεῖς θέσεις. Ἡ κυρία τοῦ παρετήρησεν, μέ σφάζον μειδίαμα, ὅτι, μολονότι δέν εἶχε τήν ἀξίωσιν νά σηκωθῇ καί νά τῆς παραχωρήσῃ τήν θέσιν του, ὅπως θ’ ἀπαιτοῦσεν ἄλλως τε ἡ εὐγένεια, ἐπερίμενεν ὁπωσδήποτε μίαν καλήν ὑποδοχήν ἐκ μέρους του. Ὑπέδειξε δέ ταυτοχρόνως, ὅτι εἰς τό ἀντικρυνόν κάθισμα ἐκάθηντο τέσσαρες ἀντί τριῶν καί ὡμίλησεν ἀκαδημαϊκῶς κατόπιν περί τοῦ ἰθαγενοῦς ἱπποτισμοῦ. Ὁ κύριος ἀντιπαρετήρησεν ὅτι, ἀφοῦ ἡ κυρία εὑρίσκετο εἰς τήν Ἑλλάδα, ὤφειλε νά ὑποταχθῇ εἰς τά ἤθη τοῦ τόπου καί νά μή ζητῇ τήν Ἀγγλίαν ὑπό τήν Ἀκρόπολιν. Καί ἡ συζήτησις ἔληξεν, ἄνευ ἀπευκταίου τινός. Ποίαν στάσιν, θά μ’ ἐρωτήσετε τώρα, ἐτήρησεν, ἐνώπιον τῶν περιπετειῶν αὐτῶν τῆς συζύγου του, ὁ σύζυγος; Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι, ὅπως καί ὁ ἄλλος ἐκεῖνος σύζυγος τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισιᾶς, ἐτήρησε καί αὐτός μίαν στάσιν ἀψόγως οὐδετέραν. Καί δι’ αὐτό ἀκριβῶς τό ζεῦγος κατέφυγεν εἰς τόν κατῆν. Καί δι’ αὐτό ἐκλήθην ν’ ἀποφανθῶ μεταξύ τῶν ἀντιδίκων συζύγων.

– Νομίζετε ὅτι ἐφέρθη καλά ὁ κύριος ἀπ’ ἐδῶ; μ’ ἐρώτησεν ἡ κυρία. […]

– Ἐάν ὁ κύριος ἀπεφάνθην, γνωρίζῃ σπαθί καί πιστόλι καί ἔχῃ τήν ἕξιν τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς, ἐφέρθη ἠλιθίως. Ἔχασε δηλαδή μίαν ὡραίαν εὐκαιρίαν νά χρησιμοποιήσῃ τά φῶτά του. Ἐάν εἶνε πάλιν ἐντελῶς ἀνίδεος εἰς τήν τέχνην τῶν ὅπλων, ἐφέρθη σοφώτατα, καί ἔδειξε ὅλην τήν ἀγάπην, μέ τήν ὁποίαν σᾶς περιβάλλει.

– Τήν ἀγάπην εἴπατε; Ὡραία ἀγάπη!

– Μάλιστα, κυρία μου. Τήν ἀγάπην! Δέν ἠθέλησε κατ’ οὐδένα λόγον νά σᾶς ἀφήσῃ χήραν. Καί ὄχι μόνον ἔδειξε πόσον σᾶς ἀγαπᾷ, ἀλλά καί πόσην εὐτυχίαν εὑρίσκει πλησίον σας. Ἄν δέν τήν εὕρισκεν, ἡ μονομαχία, ἡ σφαῖρα εἰς τό κρανίον, ὁ θάνατος, θά ἦτο δι’ αὐτόν μία ἐπιθυμητή λύσις τῆς συζυγικῆς τραγῳδίας. Βλέπετε λοιπόν…

Ὁ κατηγορούμενος ἠθωώθη. Ἀλλά ἡ κυρία ἐπέμενε νά μάθῃ τρία τινά ἀκόμη. Πρῶτον, ἐάν εἶχε τό δικαίωμα νά πληρώσῃ τό ὑπάρχον κενόν εἰς τό κάθισμα. Δεύτερον, ἄν ὁ διαμαρτυρηθείς κύριος ἦτο εὐγενής ἤ ὄχι. Καί, τρίτον, ἄν περιλούσασα αὐτόν, ὅπως τόν περιέλουσεν, εὑρίσκετο ἐν τῷ δικαίῳ. Ὁ κατῆς ἀπεφάνθη καί ἐπί τῶν τριῶν ἐρωτημάτων ὡς ἑξῆς: Ἐπί τοῦ πρώτου: Μόνον ἡ Φύσις ἔχει τό ἀπόλυτον δικαίωμα νά διώκῃ τό κενόν. Προκειμένου περί ἀνθρώπων καί σιδηροδρομικῶν θέσεων, οἱ ἄνθρωποι εἶνε ὑποχρεωμένοι νά σέβωνται τούς κανονισμούς. Ἐπί τοῦ δευτέρου: Ἀπολύτως ὁ κύριος δέν εὑρίσκετο ἐν τάξει μέ τούς νόμους τῆς ἱπποσύνης. Εἶνε ὅμως δεκταί δι’ αὐτόν καί ἐλαφρυντικά περιπτώσεις. Ἐπί τοῦ τρίτου: Ἡ κυρία, περιλούσασα τόν ἄγνωστον, ὅπως τόν περιέλουσεν, ἔκαμε κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας τοῦ φύλου της. Ἠμποροῦμεν ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπό τόν ἄλλον νά συμμορφοῦται πρός τούς νόμους καί τούς κανονισμούς. Ἀπό κανένα ὅμως δέν ἠμποροῦμεν ν’ ἀπαιτήσωμεν νά εἶνε ἱππότης καί νά ἔχῆ καστέλλιον καί οἰκόσημον. […]

Ἐδῶ τά καθήκοντά μου, ὡς κατῆ, ἔληξαν. Εἶνε περιττόν νά προσθέσω ὅτι ἡ κυρία δέν ἔμεινε καθόλου εὐχαριστημένη ἀπό τήν ἀπόφασιν, ὅτι ὁ κύριος ἔμεινεν ἐνθουσιασμένος καί ὅτι τό ἀκροατήριον, ἐκ σεβασμοῦ πρός τό δεδικασμένον, ἐτήρησε μίαν στάσιν σοφώτατα ἐπιφυλακτικήν. Ἐκεῖνο τώρα, εἰς τό ὁποῖον θέλω νά καταλήξω, εἶνε τό ἑξῆς: Ἐπειδή ἀνάλογα ζητήματα ἀναφύονται κατά πᾶσαν ὥραν καί στιγμήν εἰς τήν δημοσίαν κυκλοφορίαν, προτείνω νά διορισθῇ εἰς ὅλα τά ὀχήματα τῶν σιδηροδρόμων καί τῶν τράμ ἀπό ἕνας κατῆς, διά νά λύῃ ἐπιτόπου καί τελεσιδίκως ὅλας τάς ἀναφυομένας διαφοράς μεταξύ ἐπιβατῶν πρός ἐπιβάτας, μεταξύ ἐπιβατῶν πρός ὑπαλλήλους καί μεταξύ ἐπιβατῶν καί ὑπαλλήλων πρός τούς χωροφύλακας. Καί εἶνε περιττόν νά προσθέσω, ὅτι θέτω εὐχαρίστως τήν ὑποψηφιότητά μου διά μίαν τῶν θέσεων αὐτῶν. Ὑπό ἕνα ὄρον ὅμως. Ὁ κατῆς νά δικάζῃ πάντοτε καθήμενος. Διότι ἕνας κατῆς ὄρθιος δέν θά εἶνε ποτέ εἰς θέσιν ν’ ἀπονείμῃ τό δίκαιον μέ τήν ἐμπρέπουσαν ἀμεροληψίαν καί τό σχετικόν ἀδέκαστον. Ἐάν ἡ προμνησθεῖσα ἀπόφασίς μου διακρίνεται διά τό σοφόν καί ἀκριβοδίκαιον αὐτῆς, εἶνε διότι τήν ἐξέδωκα καθήμενος. Καί ὄχι μόνον καθήμενος, ἀλλά καί ξαπλωμένος εἰς τρεῖς καρέκλες παρά τήν Φαληρικήν ἐξέδραν.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ