Παίγνια καί ὀφθαλμαπάτες

Στήν θεωρία παιγνίων «ὀρθολογικός» δέν σημαίνει ἐγκρατής, δίκαιος ἤ σώφρων

Στήν θεωρία παιγνίων «ὀρθολογικός» δέν σημαίνει ἐγκρατής, δίκαιος ἤ σώφρων. Σημαίνει κάτι πολύ ψυχρότερο: ξέρεις ποιός εἶσαι καί τί θέλεις, παρατηρεῖς τόν ἀντίπαλο, ἀξιοποιεῖς κάθε νέα πληροφορία καί ἐπιλέγεις τήν κίνηση πού βελτιώνει τήν θέση σου.

ΕΙΔΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΟΥ

Βεβαιότητα δέν ὑφίσταται. Ἡ Ἀθήνα μπορεῖ νά εἰκάζει, ἀλλά δέν γνωρίζει ἀκριβῶς πῶς, πότε καί πόσο μακριά θά κινηθεῖ ἡ Ἄγκυρα ‒ οὔτε τί θά ἔκαναν πραγματικά οἱ σύμμαχοι στό μέλλον. Τό παίγνιο εἶναι πολυπαραγοντικό καί δικτυωμένο. Ἡ Ἄγκυρα εἶναι ὀρθολογικός παίκτης, πού παίζει γιά νά βελτιώσει τήν θέση της μέ ὅλα τά διαθέσιμα μέσα.

Σέ τέτοιο περιβάλλον, ἡ στρατηγική εἶναι διαδικασία διαρκοῦς μάθησης: ξεκινᾶς μέ μιά ἐκτίμηση γιά τόν ἀντίπαλο καί τήν ἀναθεωρεῖς κάθε φορά πού ἐκεῖνος σοῦ δίνει στοιχεῖα. Δέν χρειάζονται μαθηματικά γιά νά τό καταλάβεις. Ὅταν ὁ γείτονας δημιουργεῖ τετελεσμένα, εἰσβάλλει σέ χῶρες, ἀπειλεῖ μέ πόλεμο καί διευρύνει ἀπαιτήσεις, τό νά ἐξακολουθεῖς νά τοῦ συμπεριφέρεσαι σάν στόν παίκτη πού φαντάστηκες στήν ἀρχή δέν εἶναι ἁπλῶς ἀφέλεια.

Ἡ Ἄγκυρα ἔχει ἤδη ἀποκαλύψει τόν «τύπο» της

Στήν Κύπρο ἡ Τουρκία ἀπέδειξε ὅτι μπορεῖ νά ἀλλάξει τήν πραγματικότητα ἐπί τοῦ ἐδάφους καί νά μεταθέσει στήν Ἀθήνα τό ἐρώ-
τημα: εἶσαι διατεθειμένος νά πληρώσεις γιά νά τήν ἀνατρέψεις; Στό Ἰράκ καί στήν Συρία ἀπέδειξε ὅτι ἡ πολεμική ἐπέμβαση εἶναι βασικό ἐργαλεῖο πολιτικῆς. Ἔναντι τῆς Ἑλλάδας, ἀμφισβητεῖ πλέον τήν ἴδια τήν ἑλληνική κυριαρχία καί ἑτοιμάζεται.

Πρόκειται γιά ἀφοσιωμένο παίκτη, πού κλιμακώνει ὅποτε τοῦ τό ἐπιτρέπει ἡ εὐκαιρία. Αὐτά δέν εἶναι εἰκασίες γιά προθέσεις· εἶναι παρατηρήσεις πάνω σέ κινήσεις. Καί οἱ παρατηρήσεις σέ ἕνα παίγνιο ἀλλάζουν τίς πεποιθήσεις σου. Ἤ μήπως ὄχι;

Διαδοχικές κυβερνήσεις τό ἴδιο «λάθος»

Τό 2017 ἡ κυβέρνηση Τσίπρα ἔβλεπε «νέο κεφάλαιο». Ὁ Ἐρντογάν ἦρθε στήν Ἀθήνα καί, μέσα στήν ἴδια ἐπίσκεψη, ἄνοιξε τήν Λωζάννη. Ἡ Ἄγκυρα κοιτοῦσε τό ἀντικείμενο· ἡ Ἀθήνα τήν εἰκόνα. Καί προσποιήθηκε ὅτι ὁ «διάλογος» μετασχηματίζει τό παίγνιο ‒ μιά ὀφθαλμαπάτη πού πρόσφερε ἁπλόχερα στό ἐγχώριο ἀκροατήριο. Ὅμως, ὁ διάλογος ἀπό μόνος του δέν ἀλλάζει τίς ἀποδόσεις. Τό ἀποτέλεσμα: μέχρι τό 2019, ἡ Τουρκία γεωτροῦσε γύρω ἀπό τήν Κύπρο.

Οἱ κυβερνήσεις Μητσοτάκη συνέχισαν τήν ἴδια πολιτική μέ ἄλλο περιτύλιγμα: Rafale, Belharra, συμφωνίες μέ συμμάχους. Ψελλίσματα διαλόγου καί ἀγορές παρουσιάστηκαν ὡς ἀπόδειξη ἀποτροπῆς. Κανένας ὅμως δέν ἀποτρέπει ἐπειδή ξόδεψε πολλά ἤ ἐπειδή συνομιλεῖ· ἀποτρέπει ὅταν κάνει τήν συνέχιση τῆς στρατηγικῆς τοῦ ἀντιπάλου ἀσύμφορη.

Αὐτή εἶναι ἡ μόνη μέτρηση πού μετράει στό πεδίο. Τό ἀποτέλεσμα: χιλιάδες παραβιάσεις ἑλληνικῶν χωρικῶν ὑδάτων, στόν σκληρό πυρῆνα τῆς κρατικῆς κυριαρχίας.

Ἐμπλέκοντας τήν χώρα σέ συμμετρικό ἀνταγωνισμό ἀκριβῶν πλατφορμῶν, ἡ Ἀθήνα ἔπαιξε ἀκριβῶς τό παιχνίδι πού εὐνοεῖ τόν μεγαλύτερο. Ὅπως λέει ὁ καθηγητής Κ. Γρίβας, ἕνας ὀρθολογικός παίκτης θά ἔκανε τό ἀντίστροφο: θά μετέτρεπε τήν γεωγραφία τοῦ Αἰγαίου σέ πολλαπλασιαστή ἰσχύος μέ κλάσμα τοῦ κόστους.

Ὄχι ἐπειδή τά F-35 εἶναι ἀχρείαστα. Ἐπειδή τό σωστό ἐρώτημα δέν εἶναι ποιό ὅπλο εἶναι καλύτερο, ἀλλά ποιά ἀρχιτεκτονική κάνει τό τουρκικό τετελεσμένο ἀκριβότερο ἀνά ἑλληνικό εὐρώ.

Τά «ἤρεμα νερά» ὡς πληροφορία

Κάθε κίνηση δίνει στήν Ἄγκυρα δεδομένα σχεδόν δωρεάν: πόσο γρήγορα ἀντιδρᾶ ἡ Ἑλλάδα, πόσο ἀντέχει, τί θεωρεῖ «κόκκινη γραμμή», πότε παρεμβαίνουν οἱ τρίτοι, τί μένει. Στόν Ἕβρο, ἡ Κυβέρνηση ἀπέκρουσε, ὡς ὄφειλε, μιά εἰσβολή ὀργανωμένη ἀπό τό τουρκικό κράτος μπροστά στίς τηλεοπτικές κάμερες.

Στήν Κάσο, οἱ κάμερες δέν ἦταν ἐκεῖ. Τί ἀκριβῶς ἔκαναν οἱ σύμμαχοι, ὅταν ἡ Τουρκία ἐμπόδισε τίς ἔρευνες; Καί τί ἔκανε ἡ ἑλληνική κυβέρνηση; Τό συμπέρασμα εἶναι σαφές: ἡ Τουρκία μαθαίνει. Ἡ Ἑλλάδα ὄχι ‒ δέν τήν ἐνδιαφέρει, γιατί παίζει ἄλλο παίγνιο: ἐντυπώσεων στό ἐσωτερικό, κατευνασμοῦ στό ἐξωτερικό, μέ κεντρικό ζητούμενο νά ἀγοραστεῖ χρόνος.

Ἡ Κάσος ἀποκαλύπτει ὁλόκληρο τόν μηχανισμό: τουρκικός ἐξαναγκασμός μέ ἐλάχιστο κόστος, ἑλληνική προσαρμογή, ἐπικοινωνιακή διαχείριση στό ἐσωτερικό καί, στόν ἑπόμενο γῦρο, μιά Τουρκία πού γιγαντώνει τίς ἀξιώσεις της καί ἔχει μάθει περισσότερα γιά τό πόσο μακριά μπορεῖ νά φτάσει καί μέ ποιό κόστος.

Τό «κατώφλι» τοῦ πολέμου

Ὁ πόλεμος κοστίζει. Γι’ αὐτό, συνήθως ὑπάρχει ἕνα εἰρηνικό ἀποτέλεσμα πού καί οἱ δύο πλευρές προτιμοῦν. Τό ἐρώτημα εἶναι πότε ἀποτυγχάνει ἡ διαπραγμάτευση. Ὅσο ἡ Ἄγκυρα κρίνει ὅτι τό ὄφελος μιᾶς στρατιωτικῆς ἐνέργειας εἶναι μικρότερο ἀπό τό κόστος της, δέν κινεῖται. Ἄν ὅμως συμβοῦν ταυτόχρονα τέσσερα πράγματα ‒αὐξηθεῖ ἡ σχετική της ἰσχύς, παραμείνει ὑψηλή ἡ ἀξία τοῦ τετελεσμένου, μειωθεῖ ἡ ἐκτίμησή της γιά τήν ἑλληνική ἀποφασιστικότητα καί κρίνει διαχειρίσιμες τίς διεθνεῖς ἀντιδράσεις‒ ἡ σχέση ἀντι-
στρέφεται.

Ἡ κίνηση πού χθές ἦταν ἀσύμφορη μπαίνει σήμερα στόν ὑπολογισμό καί αὔριο γίνεται συμφέρουσα. Καμμία σοβαρή ἀνάλυση δέν θεωρεῖ τόν πόλεμο βέβαιο. Ἡ ἑλληνική πολιτική ὅμως τόν κάνει πιθανώτερο: μεταβάλλει σταδιακά τίς συνθῆκες, ὥστε ἡ χρήση ἰσχύος νά γίνεται περισσότερο ὀρθολογική ἐπιλογή γιά τήν Τουρκία. Καί δέν θά τήν συγκρατήσει τό γεγονός ὅτι ἡ Ἀθήνα ἐπιθυμοῦσε εἰρηνικό «συμβιβασμό». Ἡ ἐπιθυμία τῆς Ἀθήνας εἶναι ἤδη μέρος τοῦ ὑπολογισμοῦ της.

Τί θά ἔκανε ἕνας ὀρθολογικός παίκτης

Ὅταν διακυβεύονται ἡ ἰσορροπία ἰσχύος καί κυριαρχικά δικαιώματα, ἔρχεται πρῶτα ἡ ἐπιβίωση καί μετά οἱ μπίζνες. Ἡ λογική ἐπιτάσσει σκλήρυνση τῆς ἑλληνικῆς στάσης καί ἀλλαγή ἀντικειμένου: ἀπό τίς ὀφθαλμαπάτες στήν ἰσχύ.

► Ἡ Κύπρος στό κέντρο τοῦ παιγνίου: Ἡ Ἑλλάδα χρειάζεται μακροχρόνιο ἐθνικό δόγμα ἀπελευθέρωσης. Ὁ χρόνος ὀφείλει νά καθιστᾶ τήν κατοχή ἀκριβότερη. Ἑλλάδα καί Κύπρος χρειάζονται κοινή στρατηγική ἀπέναντι στά εὐρωπαϊκά προνόμια πού γιγάντωσαν τήν τουρκική οἰκονομία.

► Ἡ ΕΕ ὡς μοχλός: Ἡ Ἄγκυρα μᾶς προσφέρει ἄφθονες εὐκαιρίες: ἐκπομπές ἄνθρακα, ἐπικίνδυνα ἀπόβλητα στήν Ἀλιάγα, ἀνθρώπινα δικαιώματα, ἐργαλειοποίηση τῆς μετανάστευσης, ἀπειλή πολέμου, ἐχθρικές ἐνέργειες. Καί ζητᾶ

ταυτόχρονα ἀνακούφιση ἀπό τόν εὐρωπαϊκό μηχανισμό ἄνθρακα, ἀναβάθμιση τῆς τελωνειακῆς ἕνωσης, ἀπελευθέρωση θεωρήσεων, πρόσβαση σέ Εὐρωπαϊκά προγράμματα. Κάθε ὄφελος πού ἀπαιτεῖ ὁμοφωνία πρέπει νά ἔχει τοὐλάχιστον ἰσομέγεθες ἀντίτιμο σέ Κυπριακό, Αἰγαῖο καί Ἀνατολική Μεσόγειο ‒ ἀλλιῶς, μπλοκάρεται. Τό ἑλληνικό «ὄχι» κοστίζει λίγο στήν Ἑλλάδα καί πολλά στήν Τουρκία. Ὅπως εἶπε πρώην ὑφυπουργός, ἀπευθυνόμενη στό ἑλληνικό κοινό, «τό τζάμπα πέθανε».

► Τό Αἰγαῖο ὡς χῶρος ἄρνησης: Δικτυωμένη, πολυεπίπεδη ἄρνηση πρόσβασης ‒ ἀφορμή γιά τεχνολογική ἐπανάσταση καί ἀναγέννηση τῆς οἰκονομίας σέ τομεῖς ὑψηλῆς προστιθέμενης ἀξίας. Πλήρης καί ἄμεση ἄσκηση ὅλων τῶν νομίμων δικαι-ωμάτων τῆς χώρας καί κανόνες ἐμπλοκῆς πού καθιστοῦν τήν παραβίαση χωρικῶν ὑδάτων καί ἐναερίου χώρου θανάσιμα ἐπικίνδυνη γιά ἐκεῖνον πού τήν ἐπιχειρεῖ.

Σέ ἕνα παίγνιο ὅπου τά τετελεσμένα δημιουργοῦνται εὐκολώτερα ἀπ’ ὅσο ἀνατρέπονται, ὅποιος ἀποδέχεται ὅτι θά κινηθεῖ δεύτερος μπορεῖ νά ἔχει χάσει πρίν κἄν ἀντιδράσει.

► Ἡ οἰκονομία ὡς στρατηγικό βάθος: Καμμία ἀποτροπή δέν στέκεται πάνω σέ δημογραφική συρρίκνωση, διογκούμενο ἰδιωτικό χρέος, ἀποβιομηχάνιση καί καταδιωκόμενη ἀγροτική παραγωγή. Ἡ Τουρκία πέρασε ἀπό τήν εἰσαγωγή σχεδόν τοῦ συνόλου τοῦ ὁπλισμοῦ της στήν ἐγχώρια παραγωγή drones, πλοίων καί πυραύλων.

Ἡ Ἑλλάδα στό ἴδιο διάστημα ἀποβιομηχανίστηκε καί ἔχασε τούς νέους της. Χρειάζεται νά ξαναχτίσει παραγωγική βάση, νά κατοχυρώσει ἐνεργειακή καί ἐπισιτιστική αὐτάρκεια, νά παραγάγει ἡ ἴδια τά ὅπλα της καί, πάνω ἀπ’ ὅλα, νά κρατήσει καί νά μεγαλώσει τόν πληθυσμό της. Ἡ ἰσχύς δέν ἀγοράζεται. Παράγεται.