Ο… ΑΓΑΜΗΛΙΩΝ

Ἀπό τό ἀρχεῖο τῆς «Ἑστίας», 9 Μαΐου 1918

Φαίνεται ὅτι ἐβιάσθηκα νά χαρακτηρίσω τόν νέον Ἀγαμηλιῶνα, τόν ὁποῖον καί διατρέχομεν, ὡς μωράν ἐφεύρεσιν τοῦ νεοελληνικοῦ δαιμονίου. Ὁ νεαρός μου φίλος κ. Σβορῶνος ἔρχεται καί πάλιν, διά νεωτέρας ἐπιστολῆς του, ὑποστηριχθείσης καί προφορικῶς, νά βάλῃ τά πράγματα εἰς τήν θέσιν τους. Ὁ Σωσίας του τοῦ μέλλοντος δέν θά εὑρεθῇ εἰς τήν δυσάρεστον θέσιν ν’ αὐτοκτονήσῃ πρό τοῦ πιθανοῦ ἀναγλύφου, τό ὁποῖον ἐνδέχεται νά ἐμπνεύσῃ εἰς τήν νέαν γλυπτικήν ὁ περίφημος αὐτός Μάϊος. […]

Ἄς ἀκούσωμεν ὅμως τόν κ. Σβορῶνον. Ὁ νεώτερος λοιπόν Ἀγαμηλιών, κατά τόν σοφόν ἑρμηνευτήν, δέν εἶνε ἄλλο τίποτε, παρά ἐξάρτημα καί λογική συνέπεια τοῦ Γαμηλιῶνος, ὑπαγορευθεῖσα ἀπό λόγους καθαρῶς φυσιολογικούς καί ὑγιεινούς. Εἶνε δέ γνωστόν, ὅτι αἱ περισσότεραι προλήψεις καί δεισιδαιμονίαι ἐκπροσωποῦν κανόνας ὑγιεινούς ἤ πρακτικούς τῆς ζωῆς, τῶν ὁποίων ἡ τήρησις, ἀντί νά ἐπιβληθῇ διά ξηρῶν παραγγελμάτων ἀμφιβόλου ἐπιβολῆς, ὅπως συμβαίνει εἰς τήν σημερινήν ἐποχήν τοῦ πεζοῦ ἐπιστημονικοῦ ὀρθολογισμοῦ, πραγματοποιεῖται, κατά τρόπον τόσον θαυματουργικόν, διά τῆς προλήψεως, τῆς δεισιδαιμονίας, τοῦ φόβου τοῦ ἀγνώστου καί ὅλων τῶν ὡραίων καί ποιητικῶν μέσων τῆς θρησκευτικῆς μυστικοπαθείας. Διά τοῦ νόμου-ποιήσεως δηλαδή, ἀντί διά τοῦ νόμου- μπαμπούλα.

Ὁ κ. Σβορῶνος τοῦ μέλλοντος λοιπόν, διά νά ἐξηγήσῃ τό πιθανόν ἀνάγλυφον, εἰς τό ὁποῖον βεβαίως ὁ πλαστικώτατος ὄνος θά ἀντικαθιστᾷ τόν γραφικώτατον κριόν, θά ἀνατρέξῃ εἰς τό λαογραφικόν Ἀρχεῖον, τό ὁποῖον φροντίζομεν νά τοῦ ἑτοιμάσωμεν ἀπό τώρα, καί θά εὕρη ὅ,τι τοῦ χρειάζεται διά τήν ἑρμηνείαν του. Ὁ Σβορῶνος, ἐν τούτοις, τοῦ παρόντος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ὁ Ἀγαμηλιών δέν εἶνε ἐφεύρεσις νεωτέρα. Ἡ ἀρχαία σοφία, ἡ καθιερώσασα ἀπό τῶν παναρχαίων χρόνων τόν Γαμηλιῶνα ὡς μῆνα τῶν ὀργίων, τοῦ ὀργώματος δηλαδή καί τοῦ ποτίσματος, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τάς φυσιολογικάς συνεπείας τοῦ μηνός αὐτοῦ –διότι κατά τήν μακαρίαν ἐκείνην ἐποχήν ὑπῆρχαν καί ἀσφαλεῖς συνέπειαι, ἀνεξάρτητοι τῆς θελήσεώς μας– λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, λέγει ὁ κ. Σβορῶνος, τάς συνεπείας αὐτάς τάς καθιστώσας ἱεράν τήν γυναῖκα, εἶχαν φροντίσει νά ἐξασφαλίσουν τήν ἱερότητά της ἀπέναντι πάσης πιθανῆς ἱεροσυλίας. Καί, ἄν δέν ἐθέσπισαν, ἐκ λεπτότητος ἴσως, μῆνα Ἀγαμηλιῶνα, τόν εἶχαν ὅμως κατ’ οὐσίαν τρεῖς μῆνας μετά τόν Γαμηλιῶνά των. Τό περίεργον εἶνε ὅτι ὁ μήνας αὐτός, ποῦ εἶνε ὁ Θαργηλιών, συμπίπτει ἀκριβῶς μεταξύ 7/19 Μαΐου καί 5/17 Ἰουνίου. Εἶνε δηλαδή, τίποτε περισσότερον, τίποτε ὀλιγώτερον, ὁ σημερινός Μάϊος!

Ὁ Θαργηλίων, ὅπως καί ὁ Μάϊος, ἦταν ὁ μήνας τῆς ὑποχρεωτικῆς ἁγνότητος. Ἐμάθαιναν δηλαδή οἱ ἀρχαῖοι, ὅτι κατά τόν μῆνα αὐτόν εἶχε γεννηθῇ εἰς τήν Δῆλον ἡ σεμνή καί παρθενική Ἄρτεμις, ἡ θεά τῆς τελείας ἀποχῆς ἀπό κάθε ἐρωτικήν ἐνασχόλησιν. Ἔθυαν τότε τόν περιττόν κριόν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐκτελέσει πλέον τόν προορισμόν του, εἰς τήν θεάν τῆς ὑποφωσκούσης μητρότητος Δήμητραν τήν Χλόην (τό πρῶτον δηλαδή γρασίδι). Καί εὐθύς κατόπιν ἐτέλουν τά Θαργήλια, ἤτοι τήν ἑορτήν τῶν ἀπαρχῶν τοῦ ἀναμενομένου φυσικοῦ καρποῦ, ἑορτήν ἱεράν εἰς τόν Πατρῷον Ἀπόλλωνα, ἤτοι τόν προστάτην τῶν νεογεννήτων. Κατά τόν ἴδιον μῆνα ἐτέλουν καί τήν ἑορτήν τῶν ἀπορρήτων ὀργίων, τῶν Πλυντηρίων καί Καλλυντηρίων, τῶν ὁποίων, σχετιζομένων πρός τήν γέννησιν τοῦ Προσχθονίου, βαθυτέρα ἔννοια εἶνε ἡ προετοιμασία τῆς μητρός πρός τόν τοκετόν καί ἡ προπαρασκευή καί διακόσμησις τοῦ ρουχισμοῦ τοῦ μελλογενήτου. Καί, πρός προφύλαξιν πάντοτε τῆς ἱερότητος τῆς γυναικός ἀπό πάσης ἱεροσυλίας, εἶχαν κηρύξει τάς ἡμέρας τοῦ Θαργηλιῶνος-Μαΐου, ὡς «τῶν τά μάλιστα ἀποφράδων καί ἀπράκτων ἡμερῶν».

Ὅ,τι ἐγίνετο δηλαδή εἰς τήν ἀρχαιότητα μέ τόν Θαργηλιῶνα, γίνεται ἐπάνω-κάτω καί σήμερον μέ τόν ἀντίστοιχόν του Μάϊον. Ἡ ἀρχαία παράδοσις, ἀφοῦ ἔπαθε τάς σχετικάς ἀβαρίας κατά τόν μεσαιωνικόν βίον τοῦ ἔθνους, καί ἀφοῦ ἐπλουτίσθη καί ἐπηυξήθη ταυτοχρόνως μέ νεώτερα λαογραφικά στοιχεῖα, παρουσιάσθη εἰς τήν σημερινόν της ἔκδοσιν. […]

Ἀλλά θά ἤμεθα ὑπερβολικοί νά ζητοῦμεν αὐστηράς λογικάς συνεπείας ἀπό τήν ποίησιν μιᾶς παραδόσεως. Μᾶς ἀρκεῖ ἡ ὡραιότης της καί ἡ εὐγένεια τῆς καταγωγῆς της. Ἄλλως τε ἠμποροῦμεν, ἐπί τέλους, θύοντες τόν συμβολικόν κριόν εἰς τόν σεμνόν βωμόν τοῦ Μαΐου, νά ἀγνοήσωμεν τήν γέννησιν τῆς παρθενικῆς Ἀρτέμιδος. Ποῖος μᾶς ἐμποδίζει; Αἱ εἰδήσεις εἶνε τόσον σπάνιαι ἀπό τήν Δῆλον.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ