Ἄχαρο καί ἐπικίνδυνο τό δημοσιογραφικό ἐπάγγελμα

Στόν δικό μας χῶρο, στήν δημοσιογραφία, ἡ λέξη «μικρόφωνο» δέν εἶναι εὔκολη.

Εἶναι ἐργαλεῖο, εἶναι προέκταση τῆς φωνῆς, ἀλλά μπορεῖ νά μετατραπεῖ καί σέ παγίδα. Ἰδίως ὅταν παραμένει ἀνοιχτό καί, χωρίς ὁ δημοσιογράφος νά τό γνωρίζει, μπορεῖ νά ἀποκαλύψει σκέψεις, σχόλια ἤ κρίσεις πού, ἐνῶ εἰπώθηκαν σέ ἰδιωτικό πλαίσιο, ταξιδεύουν στήν δημόσια σφαῖρα. Ἡ περίπτωση τοῦ Τούρκου ἀνταποκριτῆ, πού ἔχασε τήν θέση του γιά ὅσα εἶπε περί Ἐρντογάν, ἀποτελεῖ χαρακτηριστικό παράδειγμα τοῦ πόσο εὐάλωτος εἶναι ὁ δημοσιογράφος ἀπέναντι σέ αὐτόν τόν κίνδυνο.

Ἡ ἀπόλυση δέν ἀφορᾶ μόνο στό περιεχόμενο τῶν σχολίων, ἀλλά καί στό πλαίσιο. Στήν δημοσιογραφία, ἡ εἰκόνα τοῦ «οὐδέτερου» ἤ τοῦ «ἐπαγγελματία» εἶναι συχνά ἐξ ἴσου σημαντική μέ τήν οὐσία τῆς δουλειᾶς.

Ὅταν ἕνα σχόλιο ἀκούγεται ὡς προσωπική ἄποψη πού μπορεῖ νά θεωρηθεῖ ἐπιθετική, μειωτική ἤ πολιτικά φορτισμένη, ἡ γραμμή μεταξύ ἰδιωτικῆς καί δημοσίας σφαίρας ἐξαφανίζεται. Τό κοινό, ἀλλά καί οἱ ἐργοδότες, ἀντιμετωπίζουν τόν δημοσιογράφο ὄχι μόνο γιά ὅσα λέει ἤ γράφει, ἀλλά καί γιά ὅσα τοῦ «ξεφεύγουν»…

Τό φαινόμενο δέν περιορίζεται στήν Τουρκία ἤ σέ ἄλλα αὐταρχικά καθεστῶτα. Στόν διεθνῆ χῶρο, ἔχουν καταγραφεῖ δεκάδες περιπτώσεις ὅπου παρουσιαστές, ἀνταποκριτές ἤ ἀκόμη καί τεχνικοί ἔχασαν τήν δουλειά τους ἐξ αἰτίας ἑνός «ἀπροσέκτου» σχολίου πού κατεγράφη. Οἱ «πλατφόρμες κοινωνικῆς δικτύωσης», μέ τήν ἀκαριαία διάδοση, ἔχουν πολλαπλασιάσει τόν κίνδυνο Ἕνα στιγμιότυπο μέ ἀνοιχτό μικρόφωνο μπορεῖ νά γίνει «σκάνδαλο» σέ λίγα λεπτά, προκαλῶντας κῦμα ἀντιδράσεων.

Ἡ οὐσία βρίσκεται στό ὅτι ὁ δημοσιογράφος, σέ ἀντίθεση μέ ἄλλους ἐπαγγελματίες, ἐργάζεται σέ περιβάλλον ὅπου ἡ φωνή ἤ τό πληκτρολόγιό του εἶναι τό βασικό του κεφάλαιο. Τό νά χάσει τόν ἔλεγχο αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου, ἔστω καί στιγμιαίως, μπορεῖ νά σημάνει ἀπώλεια ἀξιοπιστίας. Καί σέ μιά σωστή δημοσιογραφική ἐπιχείρηση, ἡ ἀξιοπιστία δέν εἶναι διαπραγματεύσιμη. Ἕνα λάθος ἤ μιά ἀτυχής στιγμή μπορεῖ νά ἐκληφθεῖ ὡς ἀπειλή γιά τήν συνολική εἰκόνα τοῦ μέσου.

Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ἐγείρεται τό ἐρώτημα: Μέχρι ποιό σημεῖο εἶναι δίκαιο νά τιμωρεῖται ἕνας ἐπαγγελματίας γιά κάτι πού εἰπώθηκε ἐκτός τοῦ «ἐπισήμου» ρόλου του; Μπορεῖ νά θεωρηθεῖ δημοσιογραφικό παράπτωμα ἡ προσωπική ἄποψη, ὅταν δέν προοριζόταν γιά δημοσίευση; Ἤ μήπως τό «ἀνοιχτό μικρόφωνο» λειτουργεῖ ὡς ὑπενθύμιση ὅτι ὁ δημοσιογράφος δέν παύει ποτέ νά εἶναι δημόσιο πρόσωπο;

Ἡ ὑπόθεση τοῦ Τούρκου ἀνταποκριτῆ, ὁ ὁποῖος πλήρωσε τό τίμημα τῆς στιγμιαίας εἰλικρίνειας, φέρει στήν ἐπιφάνεια αὐτό τό διαχρονικό δίλημμα. Ἡ λογοδοσία καί ἡ ἐπαγγελματική εὐθύνη εἶναι βασικές ἀξίες τῆς δημοσιογραφίας, ἀλλά ἡ ἀπόλυτη πειθαρχία στόν δημόσιο λόγο δημιουργεῖ περιβάλλον φόβου καί αὐτολογοκρισίας.

Ἡ ἀπώλεια, ὅμως, τῆς ἐργασίας λόγῳ «ἀνοιχτοῦ μικροφώνου» ἀναδεικνύει τό πόσο εὔθραυστη εἶναι ἡ θέση τοῦ δημοσιογράφου στό σημερινό τοπίο. Ζεῖ σέ μιά πραγματικότητα ὅπου τό ἰδιωτικό καί τό δημόσιο διαρκῶς συγχέονται. Πρέπει, λοιπόν, νά βρίσκεται συνεχῶς ἐν ἐγρηγόρσει, γνωρίζοντας ὅτι τό μικρόφωνο εἶναι ὅπλο, ἀλλά καί κίνδυνος, καί τό ἄν θά ὑπηρετήσει τήν ἀλήθεια ἤ θά βρεῖ τόν μπελᾶ του ἐξαρτᾶται συχνά ἀπό ἕνα ἁπλό, σχεδόν τυχαῖο γεγονός…