Φειδίας: Ὁ κορυφαῖος ἐκφραστής τῆς κλασσικῆς γλυπτικῆς

Ὁ Φειδίας, ὁ Ἀθηναῖος πού ἔζησε τόν 5ο αἰῶνα π.Χ., θεωροῦνταν ὁ μεγαλύτερος ἀπό τούς ἀρχαίους Ἕλληνες γλύπτες

Ὁ Φειδίας, ὁ Ἀθηναῖος πού ἔζησε τόν 5ο αἰῶνα π.Χ., θεωροῦνταν ὁ μεγαλύτερος ἀπό τούς ἀρχαίους Ἕλληνες γλύπτες.

τῆς ΠΟΛΥΞΈΝΗΣ ΜΈΓΑ

Ὑπῆρξε ὁ καλλιτέχνης πού κατόρθωσε νά ἐκφράσει μέ τήν γλυπτική τό πνεῦμα τῆς κλασσικῆς Ἑλλάδας, τήν ἁρμονία, τό μέτρο καί τήν ἀναζήτηση τοῦ ἰδανικοῦ ἀνθρώπινου καί θεϊκοῦ κάλλους. Τό ὄνομά του συνδέθηκε μέ τά σπουδαιότερα μνημεῖα τῆς Ἀρχαιότητας καί ἡ ἐπιρροή του ὑπῆρξε τόσο βαθειά, ὥστε γιά αἰῶνες θεωροῦνταν τό πρότυπο κάθε γλύπτη πού ἐπιδίωκε τήν τελειότητα.

Ἀπό νεαρή ἡλικία εἶχε δείξει ἰδιαίτερη κλίση στίς τέχνες, ὅπως ἡ ζωγραφική, πρίν στραφεῖ στήν γλυπτική, καί ἐκπαιδεύτηκε κοντά σέ σημαντικούς δασκάλους τῆς ἐποχῆς, ὅπως ὁ Ἀργεῖος Ἀγελάδας. Ἡ σταδιοδρομία του συνδέθηκε μέ τήν «Χρυσῆ Ἐποχή» τοῦ Περικλῆ, ὅταν ἡ Ἀθήνα, μετά τούς Περσικούς Πολέμους, γνώριζε πρωτοφανῆ ἀκμή καί φιλοδοξοῦσε νά ἀναδείξει τήν δύναμη καί τό μεγαλεῖο της μέσα ἀπό μεγάλα δημόσια ἔργα.

Ὁ Περικλῆς, πού ἀναγνώρισε γρήγορα τό ταλέντο τοῦ Φειδία, τοῦ ἀνέθεσε τήν καλλιτεχνική ἐπίβλεψη τῶν οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν τῶν ναῶν στόν βράχο τῆς Ἀκρόπολης καί πρωτίστως τοῦ Παρθενώνα. Ὁ Φειδίας δέν περιορίστηκε στήν κατασκευή μεμονωμένων ἀγαλμάτων, ἀλλά λειτούργησε ὡς ὁ βασικός ἐμπνευστής τῆς γλυπτικῆς διακόσμησης τοῦ Παρθενώνα, ὅπου σχεδίασε καί ἐπέβλεψε τίς ἐργασίες γιά τίς περίφημες μετόπες, τά ἀετώματα, τίς ζωφόρους του, ὅλα λαξευμένα σέ μάρμαρο Πεντέλης, μέ τίς μορφές τους δουλεμένες καί ἀπό τήν πίσω πλευρά, παρ’ ὅτι ἀθέατη, ἔργα πού ἀκόμη καί σήμερα θεωροῦνται ἀνεπανάληπτα ἀριστουργήματα τῆς παγκόσμιας τέχνης καί τόν ἀνέδειξαν ὡς τόν σημαντικώτερο γλύπτη τῆς ἀρχαιότητας.

Τά προπλάσματα (μοντέλα) θεωρεῖται ὅτι ἔγιναν ἀπό τόν ἴδιο τόν Φειδία. Τό ἐργαστήριό του βρισκόταν δυτικά τῆς Ἄλτεως (τό ἀρχαῖο ἄλσος τῆς Ὀλυμπίας) καί ἐδῶ πιστεύεται ὅτι φιλοτέχνησε τό κολοσσιαῖο χρυσελεφάντινο ἄγαλμα τοῦ Ὀλυμπίου Διός, ἕνα ἀπό τά Ἑπτά Θαύματα τοῦ ἀρχαίου κόσμου, γιά τήν κατασκευή τοῦ ὁποίου χρειάστηκε δύο Ὀλυμπιακές περιόδους, ὀκτώ χρόνια δηλαδή.

Ὁ Δίας στό ἄγαλμα τοῦ Φειδία παρουσιαζόταν καθισμένος σέ περίτεχνο θρόνο, ἐπιβλητικός ἀλλά ταυτόχρονα γαλήνιος, ἀποπνέοντας μιά αἴσθηση θεϊκῆς δικαιοσύνης καί παντοδυναμίας. Ὁ Φειδίας ἦταν ὁ πρῶτος πού εἰσήγαγε τόν χρυσό καί τό ἐλαφαντόδοντο στήν γλυπτική ὡς πρώτη ὕλη σέ μιά τεχνική πού ἐπένδυε τό σῶμα τῶν ἀγαλμάτων, πού ἦταν ἀπό ξύλο, μέ στρώματα χρυσοῦ καί πλάκες ἐλεφαντοστοῦ.

Ἔργο του μέ τήν ἴδια τεχνική ἦταν καί τό χρυσελεφάντινο ἄγαλμα τῆς Ἀθηνᾶς Παρθένου, στόν Παρθενῶνα. Κολοσσιαῖο καί αὐτό, τό πλέον λατρευτικό ἄγαλμα τῆς Ἀθηνᾶς καί ἕνα ἀπό τά μεγαλύτερα ἐπιτεύγματά του, ἦταν κατασκευασμένο ἀπό χρυσό καί ἐλεφαντόδοντο πάνω σέ ξύλινο σκελετό. Ἔφτανε σέ ὕψος περίπου δώδεκα μέτρων καί ἀποτελοῦσε σύμβολο τῆς ἰσχύος καί τῆς αὐτοπεποίθησης τῆς ἀθηναϊκῆς δημοκρατίας.

Ἄν καί τό πρωτότυπο ἔργο χάθηκε στούς ἑπόμενους αἰῶνες, οἱ περιγραφές ἀρχαίων συγγραφέων, τά σωζόμενα ἀντίγραφα ἀλλά καί οἱ ἀπεικονίσεις του σέ νομίσματα καί ἀναθηματικά ἀντικείμενα ἐπιτρέπουν νά φανταστοῦμε τό μεγαλεῖο του. Ὁ Παυσανίας περιγράφει τό ἄγαλμα μέ τήν Ἀθηνᾶ Παρθένο ὄρθια σέ ὕψος πού ἔφτανε συνολικά τά 12 μέτρα.

Στό κεφάλι της ἔφερε κράνος μέ δύο γρῦπες καί μία Σφίγγα, ἐνῷ στήν ἀσπίδα της ἦταν λαξευμένη Ἀμαζονομαχία ἐξωτερικά καί Γιγαντομαχία στό ἐσωτερικό μέρος. Ἡ τέχνη τοῦ Φειδία ξεχώριζε ἐπειδή δέν ἐπιδίωκε τήν φυσική ἀκρίβεια. Ὁ Φειδίας ἀναζητοῦσε τό ἰδανικό. Οἱ μορφές του δέν ἦταν ἀντίγραφα πραγματικῶν ἀνθρώπων ἀλλά ἐξιδανικευμένες ἐκφράσεις τῆς ἀνθρώπινης καί θεϊκῆς φύσης.

Ἡ γαλήνη τῶν προσώπων, ἡ ἁρμονία τῶν ἀναλογιῶν καί ἡ αἴσθηση ἐσωτερικῆς δύναμης ἀποτέλεσαν χαρακτηριστικά γνωρίσματα τοῦ ὕφους του καί ἐπηρέασαν βαθειά τίς ἑπόμενες γενιές καλλιτεχνῶν.

Marie-Lan Nguyen/Wikimedia Commons

Ὁ Φειδίας ἔζησε τά τελευταῖα του χρόνια στήν Ὀλυμπία καί πέθανε γύρω στό 430 π.Χ. στήν φυλακή κατά τόν Πλούταρχο, καθώς οἱ ἐχθροί του, πού ἤθελαν νά βλάψουν καί τόν Περικλῆ, τόν κατηγόρησαν γιά ἀλαζονεία, ἐφ’ ὅσον στήν Ἀμαζονομαχία τῆς ἀσπίδας τῆς Ἀθηνᾶς Παρθένου παρέστησε τό πορτραῖτο του καί τοῦ Περικλῆ.