Ἡ πολιτική τῆς εὐθείας γραμμῆς

Ὁ πατριωτισμός εἶναι ὁ καλύτερος ρεαλισμός

Ἡ ἱστορία πού θά σᾶς διηγηθῶ, καί ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τόν πυρῆνα τοῦ προβλήματος στίς σχέσεις Ἑλλάδος καί Τουρκίας, ἐξελίχθηκε μέσα στό Μέγαρο Μαξίμου τό βράδυ τῶν δηλώσεων τοῦ τότε ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Νίκου Δένδια στήν Ἄγκυρα, ἐνώπιον τοῦ τότε ὁμολόγου του Μεβλούτ Τσαβούσογλου.

Ὁ Κερκυραῖος πολιτικός εἶχε μεταβεῖ στήν τουρκική πρωτεύουσα, ἔχοντας συνεννοηθεῖ μέ τόν Πρωθυπουργό γιά τήν κλίμακα τῆς ἀντίδρασης πού θά ἐξεδήλωνε σέ περίπτωση πού ὁ ὁμόλογός του, κατά τήν διάρκεια τῶν κοινῶν δηλώσεων, προκαλοῦσε μέ ζητήματα-ταμποῦ γιά τίς ἑλληνοτουρκικές σχέσεις. Πράγματι, ὁ Τσαβούσογλου τό ἔκανε, ἀρχίζοντας νά μιλᾶ γιά «τουρκική μειονότητα Θράκης» καί ἀνοίγοντας τό θέμα τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἐνῷ ἐπεκτάθηκε μετά καί σέ ἄλλα ζητήματα. Ἡ ἀντίδραση τοῦ Ἕλληνα ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν ἦταν μία σκάλα παραπάνω ἀπό αὐτήν πού εἶχε σχεδιάσει μέ τόν Πρωθυπουργό, ἀπό τό 2 στό 3, καί ἄφησε ἐμβρόντητο τόν ὁμόλογό του, καθώς ἄκουσε σέ ζωντανή μετάδοση μέσα στήν Τουρκία χύμα καί τσουβαλᾶτα ὅλα ὅσα λέγονται πολλές φορές σέ χαμηλούς τόνους στά παρασκήνια. Ἀκόμη καί γιά τό casus belli, γιά τό ὁποῖο καμάρωνε φέτος ὁ Πρωθυπουργός ὅτι τό ἔθεσε πρῶτος μέσα στήν Ἄγκυρα, εἶχε προηγηθεῖ ἄλλος!

Μόλις τελείωσε ἡ μετάδοση τῶν δηλώσεων Δένδια καί Τσαβούσογλου, πού προκάλεσαν δικαιολογημένο αἴσθημα ὑπερηφάνειας καί ἐμπιστοσύνης στόν ἑλληνικό λαό, ἕνας ἀξιωματοῦχος τοῦ Μαξίμου, ὁ ὁποῖος τήν παρακολουθοῦσε σέ μία αἴθουσα μαζί μέ ἄλλους, χτύπησε ἀγανακτισμένος τό χέρι του στό τραπέζι καί κατηγόρησε τόν ὑπουργό Ἐξωτερικῶν ὅτι «κατέστρεψε ὅλα ὅσα εἴχαμε καταφέρει μέ κόπο ἐδῶ καί δύο χρόνια». Ἦταν προφανές ὅτι αὐτός ὁ ἀξιωματοῦχος πίστευε σέ μία ἄλλη πολιτική διαλόγου. Ἀνάλογες ἀντιδράσεις ὑπῆρξαν ὅταν μέ τήν συμφωνία μερικῆς ὁριοθέτησης μέ τήν Αἴγυπτο, τό καλοκαίρι τοῦ 2020, χάλασε ἡ συμφωνία τύπου Μαδρίτης, τήν ὁποία ἑτοίμαζαν πίσω ἀπό τίς πλάτες τοῦ Δένδια, στό παρασκήνιο, Ἀθήνα καί Ἄγκυρα, μέ μεσολαβητή τό Βερολῖνο καί μέ ἐπί κεφαλῆς τῶν διαπραγματεύσεων ἕναν πρώην πρεσβευτή τῆς Γερμανίας στήν Ἑλλάδα. Μεγάλα τμήματα ἐκείνης τῆς συμφωνίας μπορεῖ κανείς νά τά διακρίνει στήν Διακήρυξη τῶν Ἀθηνῶν τοῦ 2023 μεταξύ Ἑλλάδος καί Τουρκίας.

Ὁ τρόπος διαπραγμάτευσης τῆς Ἑλλάδος μέ τήν Τουρκία ἄλλαξε μετά τήν ἀποχώρηση τοῦ νῦν ὑπουργοῦ Ἄμυνας ἀπό τό κτήριο τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας. Τό Μαξίμου υἱοθέτησε μία ἄλλη πολιτική, ἡ ὁποία διακρίθηκε γιά τήν ἐντυπωσιακή πύκνωση τῶν διμερῶν ἐπαφῶν μεταξύ τῶν ἐπί κεφαλῆς τῶν διπλωματικῶν ἀντιπροσωπειῶν, γιά τήν ἀντικατάσταση τῶν διερευνητικῶν ἐπαφῶν μέ τόν ἀπ᾿ εὐθείας διάλογο μεταξύ τῶν ἐπί κεφαλῆς τῆς διπλωματίας τῶν δύο χωρῶν, οἱ ὁποῖοι βλέπονταν κάθε 15 ἡμέρες, καί μάλιστα ἐνίοτε χωρίς μεταφραστή, κατόπιν τουρκικῆς ἐπιθυμίας, ὅπως λέγεται (σέ συναντήσεις κορυφῆς ὑπῆρχε κοινός διερμηνέας τῶν ἡγετῶν, ὁ πρέσβυς Μίλτον Νικολαΐδης, πού μεγάλωσε στήν ἴδια περιοχή μέ τόν Ἐρντογάν, στήν Πόλη, καί τόν ἐντυπωσίασε μέ τά ἰδιαίτερα τουρκικά τῆς συνοικίας τους), καί γιά τήν καλλιέργεια ὑπερβολικῶν προσδοκιῶν ὡς πρός τήν κατάληξη αὐτοῦ τοῦ διαλόγου σέ γραπτό κείμενο.

Προσχέδιο τοῦ κειμένου στίς μυστικές ἐπαφές πού ἔγιναν στήν Γενεύη, μέ ἐπί κεφαλῆς μέλος τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, συνετάχθη, ἀλλά αὐτό, ἐπειδή περιεῖχε ἀσύλληπτες παραχωρήσεις συγκυριαρχίας ὑπό τόν ἀθῶο τίτλο «Πρακτικά μέτρα προσωρινοῦ χαρακτήρα», γρήγορα πετάχτηκε στόν κάλαθο τῶν ἀχρήστων, μετά τήν ἀποκάλυψή του ἀπό τήν ἐφημερίδα μας. Ὡστόσο, οἱ προσδοκίες συνέχισαν νά καλλιεργοῦνται, καθώς ἡ τουρκική πλευρά διατηροῦσε ἰσχυρά ἀρνητικές ἀναμνήσεις ἀπό τίς δεσμεύσεις πού ἀνελήφθησαν στήν συνάντηση τοῦ Βοσπόρου καί οἱ ὁποῖες οὐδέποτε ὑλοποιήθηκαν, μέ συνέπεια τά «γιόκ».

Τό πρόβλημα στήν διπλωματία δέν εἶναι νά καλλιεργεῖς προσδοκίες. Τό πρόβλημα εἶναι ὅτι, ἄν δέν εἶσαι εἰς θέσιν νά τίς φέρεις εἰς πέρας, ἔρχεται μία ὡραία πρωία πού ὁ συνομιλητής σου ἀντιλαμβάνεται πώς εἴτε δέν μπορεῖς νά τηρήσεις τά ὑπεσχημένα εἴτε τόν κοροϊδεύεις – καμμιά φορά, πώς κινεῖσαι καί πέρα ἀπό τήν ἐντολή σου. Καί μετά ἀπό αὐτό, ἀραιώνει ἐντυπωσιακά τίς ἐπαφές, ἐπιστρέφει στίς παραβιάσεις καί ἐγείρει ξανά τό θέμα τῶν «γκρίζων ζωνῶν», μέχρι νά πάρει αὐτό πού θέλει! Σέ αὐτό τό σημεῖο βρισκόμαστε σήμερα. Τῆς ἀθόρυβης παράδοσης, ὑπό τούς ἤχους «πατριωτικῶν ἐμβατηρίων». Ἐξέλιξη πού, ἄν λάβει ὑπ᾿ ὄψιν του κανείς, μπορεῖ νά κατανοήσει γιατί καί ἡ Ἀθήνα σήμερα ἄρχισε νά παραδέχεται ὑποκριτικά, ὅπως θά ἀποδειχθεῖ στό μέλλον, ὅτι ἡ πολιτική τῶν «ἤρεμων νερῶν» ἐξεμέτρησε τό ζῆν μετά ἀπό τρία ὁλόκληρα χρόνια ἐντατικῶν ἐπαφῶν.

Μπορεῖ ἐπίσης νά κατανοήσει ὅτι μιά πολιτική εὐθείας γραμμῆς καί ξεκάθαρων ἐξηγήσεων γιά τό τί μπορεῖ νά κάνει καί γιά τό τί δέν μπορεῖ νά κάνει μία χώρα, κατά τήν διάρκεια τοῦ διαλόγου γιά τά χρονίζοντα θέματα τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων, εἶναι ἀπείρως προτιμότερη ἀπό μία πολιτική πού ὑπόσχεται πολλά, ἀλλά, ὅταν οἱ ἐμπνευστές της ἔρχονται στό σημεῖο νά τήν ὑλοποιήσουν, κοντά στό τέλος τοῦ ἐκλογικοῦ κύκλου, ὑποκρίνονται πώς ἀντιλαμβάνονται τό ἱστορικό βάρος πού φέρουν καί ὑπαναχωροῦν ἀτάκτως.

Αὐτό τό ὁποῖο λεγόταν τήν περίοδο 2019-2023 ἀπό ἄτυπα κανάλια πρός τήν τουρκική πλευρά ἦταν ὅτι «ἐμεῖς θέλουμε, ἀλλά ἡ (τότε) ἡγεσία τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν μᾶς ἐμποδίζει». Καί, ὅταν τό Ὑπουργικό Συμβούλιο καί ἡ Κυβέρνηση ἀπηλλάγησαν ἀπό τόν ἐνοχλητικό ὑπουργό πού… ἐμποδίζει καί ὁ διάδρομος ἦταν ἐλεύθερος, γιά νά ἀποδειχθεῖ τί τελικά μπορεῖ νά γίνει καί τί δέν μπορεῖ νά γίνει, ποῦ καταλήξαμε καί ποῦ καταλήγουμε; Αὐτοί πού εἶχαν ὑψώσει τήν σημαία τοῦ φιλελεύθερου ρεαλισμοῦ νά κοντεύουν σήμερα νά ὑψώσουν, ὑπό τόν φόβο τῶν Καραμανλῆ – Σαμαρᾶ καί τῆς κριτικῆς τους στά ἐθνικά, τήν σημαία τοῦ ἐθνικισμοῦ, προκειμένου νά παραπλανήσουν γιά τίς μακροπρόθεσμες ἐπιδιώξεις τους.

Μέ τήν διαφορά ὅμως ὅτι αὐτό ἔχει κόστος γιά τήν χώρα. Γιατί μέ τήν προσέγγιση μέ τήν Τουρκία, στήν ὁποία εὐτυχῶς τό καταλάβαμε καί τώρα σιγά-σιγά τό στρίβουμε κάπως, γιά τά μάτια τῶν ἐκλογέων, δέν ἔχουμε κόστος στίς σχέσεις μας μόνο μέ τήν γείτονα. Ἔχουμε κόστος στίς σχέσεις μέ ὅλους τούς γύρω μας. Χάσαμε ἀπό τό ὀπτικό μας πεδίο τήν Αἴγυπτο, ἐνῷ ἡ συμφωνία μερικῆς ὁριοθέτησης ΑΟΖ μαζί της ἔλεγε ὅτι θά τήν ἐνημερώνουμε διαρκῶς ὅταν διαπραγματευόμαστε μέ τήν Τουρκία, καί δέν τό κάναμε. Καί μάλιστα ὄχι ἁπλῶς δέν τό κάναμε, ἀλλά, ὅταν ἦρθε ἡ ὥρα νά ὑπερασπίσουμε τήν συμφωνία στήν Κάσο, τό βάλαμε στά πόδια. Ἐνῷ γιά νοτίως τῆς Κρήτης ψηφίσαμε νόμο μέ τόν ὅρο «ἀπώλεια ὁριοθετημένης περιοχῆς». Χάσαμε ἐπίσης τήν Σαουδική Ἀραβία, τόν δίαυλο μέ τήν ὁποία πράγματι ἄνοιξε αὐτή ἡ κυβέρνηση.

Χάνουμε πιθανῶς καί τήν Ἀμερική, ὑπό τήν ἔννοια ὅτι στό blame game θά ἔρθει ἡ ὥρα πού ἡ Τουρκία θά μᾶς τά ρίξει ὅλα ἐπάνω μας γιά τήν καλλιέργεια τῶν ὑπερβολικῶν προσδοκιῶν γιά συμφωνία, καί σέ ἀντάλλαγμα μπορεῖ νά πάρει, ἐκτός ὅλων τῶν ἄλλων –βάσκανος μοῖρα, εὐχόμαστε νά μήν τό δοῦμε ποτέ– τήν ἀναγνώριση τοῦ ψευδοκράτους ἀπό τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες.

Ποῦ καταλήγουμε; Ὁ καλύτερος ρεαλισμός στήν ἐξωτερική πολιτική εἶναι ὁ εὐθύς πατριωτισμός. Νά ξέρει ὁ συνομιλητής σου ποιές εἶναι οἱ ἀπόλυτες «κόκκινες γραμμές» σου ἀπό τήν ἀρχή καί νά μήν τοῦ δημιουργοῦνται φροῦδες ἐλπίδες. Τό καλό εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνηση –καί γιά λόγους προεκλογικούς– ἔχει ἀρχίσει καί στρίβει τό καράβι στά ἑλληνοτουρκικά, χωρίς ὅμως νά ἔχει ἀποφύγει τόν κίνδυνο τῆς πρόσκρουσης σέ ξέρα. Ὑπάρχουν, βλέπετε, μεγάλες καί ἐπικίνδυνες ἀτραποί, τά χωροταξικά σχέδια γιά τόν τουρισμό καί γιά τίς ἀνανεώσιμες πηγές ἐνέργειας πού κρύβουν τέτοιες παγίδες συνδιαχείρισης ἤ καί «ἀπώλειας ὁριοθετημένης περιοχῆς» μακροπρόθεσμα, ἀλλά ἡ πιθανότητα νά πληρώσουμε βαρύ λογαριασμό γιά τήν ἀναξιοπιστία μας στίς διεθνεῖς σχέσεις συνολικά εἶναι αὐξημένη. Δυστυχῶς. Χωρίς θερμό ἐπεισόδιο μάλιστα.