Κίνα: Ἡ στρατηγική τῆς «σαλαμοποιήσεως» στόν Εἰρηνικό

Ἡ Κίνα διευρύνει σταδιακῶς τήν παρουσία της στόν Εἰρηνικό μέσῳ «γκρίζων ζωνῶν» ἐπιχειρήσεων, ἀπό ναυτικές περιπολίες μέχρι χαρτογραφήσεις βυθοῦ, ἐνισχύοντας τόν ἔλεγχο γύρω ἀπό τήν Ταϊβάν καί προκαλῶντας ἀνησυχία σέ ΗΠΑ καί συμμάχους

Ἡ Κίνα ἔχει ἐντείνει τίς τελευταῖες ἑβδομάδες μιά σειρά ἀπό ναυτικές καί παραστρατιωτικές κινήσεις στόν δυτικό Εἰρηνικό, τίς ὁποῖες ἀναλυτές περιγράφουν ὡς μέρος μιᾶς μακροχρονίου στρατηγικῆς «σαλαμοποιήσεως» – δηλαδή τῆς σταδιακῆς ἀποσπάσεως ἐλέγχου σέ ἀμφισβητούμενες θαλασσίες περιοχές μέσα ἀπό μικρά, σχεδόν ἀόρατα βήματα, πού δέν φθάνουν τό ὅριο μιᾶς ἀνοικτῆς συγκρούσεως.

Σέ διάστημα ὀλίγων ἑβδομάδων, κινεζικά σκάφη ἔχουν πραγματοποιήσει «ἐπιχειρήσεις ἐπιβολῆς νόμου» σέ ἀποστάσεις μεγαλύτερες ἀπό ποτέ ἀπό τίς ἀκτές τῆς χώρας, ἔχουν χαρτογραφήσει τόν βυθό σέ εὐαισθήτους περιοχές καί ἔχουν διεξαγάγει «ἐπιστημονικές ἔρευνες» ἐντός ἀμφισβητουμένων λιμνοθαλασσῶν πού εὑρίσκονται ἑκατοντάδες μίλια ἀπό τήν ἠπειρωτική Κίνα.

• Tῆς ΣΤΕΛΛΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

Συμφώνως μέ ἀναλυτές, οἱ κινήσεις αὐτές δέν εἶναι τυχαῖες, ἀλλά ἐντάσσονται σέ μιά εὐρύτερη στρατηγική ἐπεκτάσεως τῆς κινεζικῆς παρουσίας πέραν τῆς ἀποκαλουμένης «Πρώτης Νησιωτικῆς Ἁλυσίδος», μιᾶς γεωστρατηγικῆς γραμμῆς πού ἐκτείνεται ἀπό τήν Ἰαπωνία ἕως τίς Φιλιππίνες καί θεωρεῖται κρίσιμο ὅριο ἐπιρροῆς μεταξύ Κίνας καί Ἡνωμένων Πολιτειῶν στόν Εἰρηνικό.

Γιά πρώτη φορά, σκάφη τῆς κινεζικῆς Ὑπηρεσίας Θαλασσίας Ἀσφαλείας (MSA), μιᾶς πολιτικῆς ὑπηρεσίας μέ ἁρμοδιότητες ἐπιβολῆς νόμου στήν θάλασσα, διέσχισαν τόν Δίαυλο Μπάσι ἀνάμεσα στίς Φιλιππίνες καί τήν Ταϊβάν καί ἤρχισαν ἐπιχειρήσεις χαρτογραφήσεως ἀνατολικῶς τῆς Ταϊβάν. Ἀναλυτές ἐκτιμοῦν ὅτι πρόκειται γιά τήν πρώτη καταγεγραμμένη παρουσία τέτοιων κινεζικῶν σκαφῶν ἀνατολικῶς τῆς Πρώτης Νησιωτικῆς Ἁλυσίδος.

«Ἡ Κίνα οὐσιαστικῶς δηλώνει ὅτι ἔχει δικαιοδοσία καί στήν ἄλλη πλευρά τῆς Πρώτης Νησιωτικῆς Ἁλυσίδος» ἀνέφερε στό CNBC ὁ Ραίη Πάουελ ἀπό τό Πανεπιστήμιο Stanford, περιγράφοντας τήν κίνηση ὡς ἰδιαιτέρως σημαντική γιά τή γεωστρατηγική ἰσορροπία στήν περιοχή. Ἡ κινεζική πλευρά, μέσῳ κρατικῶν μέσων ἐνημερώσεως, ἐπαρουσίασε τίς ἐπιχειρήσεις αὐτές ὡς «νόμιμο ἄσκηση κυριαρχικῶν δικαιωμάτων», ὑποστηρίζοντας ὅτι ἀποτελοῦν ἀπάντηση σέ ξένες ἀμφισβητήσεις τῆς κινεζικῆς παρουσίας στήν περιοχή.

Ἡ Ταϊβάν παραμένει ὁ κεντρικός ἄξονας τῆς κινεζικῆς στρατηγικῆς. Τό Πεκῖνο θεωρεῖ τό νησί ἀποσχισθέν ἔδαφος καί ἔχει δηλώσει ἐπανειλημμένως ὅτι ἐπιδιώκει τήν «ἐπανένωση», χωρίς νά ἀποκλείει τήν χρήση βίας. Οἱ πρόσφατοι κινήσεις τῶν κινεζικῶν σκαφῶν ἑρμηνεύονται ἀπό ἀναλυτές ὡς προσπάθεια δημιουργίας μιᾶς «κανονικότητος ἐπιτηρήσεως» γύρω ἀπό τήν Ταϊβάν, ὅπου ἡ κινεζική παρουσία ἐμφανίζεται ὡς διοικητική καί ὄχι στρατιωτική ἀπειλή.

Ἡ χρῆσις πολιτικῶν σκαφῶν, ὅπως αὐτά τῆς MSA, θεωρεῖται ἰδιαιτέρως σημαντική, καθώς ἐπιτρέπει στό Πεκῖνο νά λειτουργεῖ σέ μιά «γκρίζα ζώνη» μεταξύ εἰρήνης καί πολέμου. Τά σκάφη αὐτά ἐκτελοῦν καθήκοντα ἐπιβολῆς κανονισμῶν, περιβαλλοντικοῦ ἐλέγχου καί ναυτικῆς ἀστυνομεύσεως, ἀποφεύγοντας τήν στρατιωτική κλιμάκωση. Ὡστόσο, συμφώνως μέ τόν Πάουελ, αὐτή ἡ στρατηγική ἐνδέχεται νά ἔχει πιό μακροπρόθεσμο στόχο: τήν σταδιακή μετατροπή τῶν θαλασσίων ζωνῶν γύρω ἀπό τήν Ταϊβάν σέ περιοχές κινεζικῆς «κανονιστικῆς δικαιοδοσίας».

Ἡ ἔννοια τοῦ «salami slicing» περιγράφει ἀκριβῶς αὐτήν τήν διαδικασία: μικρές, ἐπαναλαμβανόμενες κινήσεις πού κάθε μία ξεχωριστά δέν προκαλεῖ ἀντίδραση, ἀλλά στό σύνολό τους ἀλλάζουν σταδιακῶς τό status quo. Στήν πράξη, αὐτό σημαίνει περιπολίες, χαρτογραφήσεις, παρουσία ἐρευνητικῶν σκαφῶν καί περιοδικές παρενοχλήσεις ἐμπορικῶν πλοίων. Σέ ὁρισμένες περιπτώσεις, κινεζικά σκάφη ἔχουν ἐκπέμψει προειδοποιήσεις σέ πλοῖα πού κατευθύνονται πρός τήν Ταϊβάν, συμφώνως μέ τίς τοπικές Ἀρχές. Οἱ ἀναλυτές προειδοποιοῦν ὅτι τό ἑπόμενο βῆμα θά μποροῦσε νά εἶναι ἡ ἐπιβολή ἐλέγχου στήν ναυσιπλοΐα, μέ τήν Κίνα νά ἐπιχειρεῖ νά κατευθύνει ἤ νά ἐμποδίζει πλοῖα, πρίν φθάσουν στήν Ταϊβάν, δημιουργῶντας μιά de facto θαλασσία «ζώνη ἐλέγχου».

Οἱ κινήσεις αὐτές δέν περιορίζονται μόνον στό σκέλος τῆς Ταϊβάν. Στό εὐρύτερο πλαίσιο, Κίνα, Ἰαπωνία καί Φιλιππίνες ἐμπλέκονται σέ μιά σειρά ἀπό ἀλληλοεπικαλυπτόμενες θαλασσίες διεκδικήσεις. Ἡ πρόσφατος δραστηριότης τῆς Κίνας κοντά στό Σκάρμπορο Σόλ, ἕνα ἀμφισβητούμενο νησιωτικό σύμπλεγμα ἐντός τῆς ἀποκλειστικῆς οἰκονομικῆς ζώνης τῶν Φιλιππίνων, ἔχει προκαλέσει ἐντόνους ἀντιδράσεις στήν Μανίλα. Οἱ Φιλιππίνες καί δυτικοί σύμμαχοι ἔχουν καταγγείλει τήν κινεζική παρουσία ὡς παραβίαση τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ἐνῷ τό Πεκῖνο ἐπιμένει ὅτι πρόκειται γιά ἱστορικά δικαιώματα. Παραλλήλως, οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες καί εὐρωπαϊκές χῶρες ἔχουν ἐκφράσει ἀνησυχία γιά τήν «σταδιακή ἀποσταθεροποίηση» τῆς περιοχῆς καί τήν ἀπειλή στήν ἐλευθερία τῆς ναυσιπλοΐας.

Ἡ διάστασις τῆς «ἠπίας ἰσχύος»

Ἕνα κρίσιμο στοιχεῖο τῆς κινεζικῆς στρατηγικῆς εἶναι ὅτι δέν βασίζεται ἀποκλειστικῶς στήν στρατιωτική ἰσχύ. Ἀντιθέτως, συνδυάζει πολιτικά, νομικά καί τεχνολογικά ἐργαλεῖα, δημιουργῶντας ἕνα πλέγμα ἐλέγχου πού εἶναι δύσκολο νά ἀντιμετωπισθεῖ μέ παραδοσιακά μέσα ἀποτροπῆς. Ἡ χαρτογράφησις τοῦ βυθοῦ, ἐπί παραδείγματι, δέν ἔχει μόνον ἐπιστημονική σημασία. Συμφώνως μέ στρατιωτικούς ἀναλυτές, μπορεῖ νά ἀξιοποιηθεῖ γιά τήν βελτίωση ἐπιχειρήσεων ὑποβρυχίων καί τήν κατανόηση κρισίμων θαλασσίων ὑποδομῶν, ὅπως ὑποθαλάσσια καλώδια ἐπικοινωνιῶν.

Οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες καί οἱ σύμμαχοί τους παρακολουθοῦν στενῶς τίς ἐξελίξεις, θεωρῶντας ὅτι ἡ Ταϊβάν ἀποτελεῖ κρίσιμο σημεῖο ἰσορροπίας στόν Ἰνδο-Εἰρηνικό. Ἡ Οὐάσιγκτων ἔχει ἐνισχύσει τήν στρατιωτική συνεργασία μέ περιφερειακούς ἑταίρους, ὅπως ἡ Ἰαπωνία καί οἱ Φιλιππίνες, ἐνῷ παρέχει τεχνολογική καί ἐπιχειρησιακή ὑποστήριξη γιά τήν ἐπιτήρηση τῶν θαλασσίων περιοχῶν. Ὡστόσο, ἀναλυτές προειδοποιοῦν ὅτι ἡ στρατηγική τῆς Κίνας βασίζεται ἀκριβῶς στό νά ἀποφεύγει τά ὅρια πού θά προκαλοῦσαν ἄμεσο στρατιωτική ἀντίδραση.

Τό βασικό ἐρώτημα πού προκύπτει εἶναι ἄν ἡ διεθνής κοινότης δύναται νά ἀντιδράσει ἀποτελεσματικῶς σέ μιά στρατηγική πού ἐξελίσσεται ἀργῶς, σταδιακῶς καί κάτω ἀπό τό ὅριο τῆς πολεμικῆς συγκρούσεως. Ὅπως ἐπισημαίνουν εἰδικοί, ὁ πραγματικός κίνδυνος δέν εἶναι μιά ξαφνική κρίσις, ἀλλά ἡ σταδιακή μεταβολή τῆς πραγματικότητος στό πεδίο ‒ μέχρι τοῦ σημείου ὅπου οἱ ἀλλαγές θά ἔχουν παγιωθεῖ χωρίς νά ἔχει ὑπάρξει ποτέ ἕνα ἀποφασιστικό σημεῖο ἀντιδράσεως.