Χάνοντας τόν πόλεμο τοῦ μέλλοντος

Μαζική διάδοσις φθηνῶν drones καί ταχεῖα ἐξέλιξις τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης μειώνουν τό τεχνολογικό προβάδισμα τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καί ἀλλάζουν ριζικῶς τήν ἰσορροπία ἰσχύος στόν κόσμο

Ἡ παγκόσμιος στρατιωτική ἰσορροπία εἰσέρχεται σέ μιά περίοδο βαθειᾶς μεταμορφώσεως.

Συμφώνως μέ ἀνάλυση πού ἐδημοσιεύθη στό περιοδικό «Foreign Affairs», οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες ἀντιμετωπίζουν μιά πραγματικότητα στήν ὁποία ἡ τεχνολογική τους ὑπεροχή, πού ἐπί δεκαετίες ἀποτελοῦσε θεμέλιο τῆς στρατιωτικῆς τους ἰσχύος, δέν εἶναι πλέον δεδομένη.

• Tῆς ΣΤΕΛΛΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

Ἡ ἄνοδος τῶν drones, ἡ ἐξάπλωσις τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης (AI) καί ἡ εὐρεῖα διάχυσις στρατιωτικῆς τεχνολογίας δημιουργοῦν ἕνα νέο πεδίο μάχης, ὅπου ἀκόμη καί λιγώτερο ἰσχυρά κράτη μποροῦν νά προκαλέσουν σοβαρές ἀπώλειες σέ ὑπερδυνάμεις.

Ἡ ἀνάλυσις ξεκινᾶ μέ ἀναφορά σέ προσφάτους ἐπιχειρήσεις στήν Μέση Ἀνατολή, ὅπου οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες διετήρησαν μέν τήν ἀεροπορική ὑπεροχή, ἀλλά δέν κατόρθωσαν νά ἀποτρέψουν σημαντικές ἀπώλειες. Παρά τήν πρόκληση δεκάδων χιλιάδων πληγμάτων, ἀντίπαλοι ὅπως τό Ἰράν κατόρθωσαν νά ἐξαπολύσουν χιλιάδες πυραύλους καί drones, πλήττοντας βάσεις καί στρατιωτικές ὑποδομές. Τό γεγονός αὐτό, συμφώνως μέ τήν ἀνάλυση, δέν ἀποτελεῖ ἁπλῶς τακτική πρόκληση ἀλλά ἔνδειξη μιᾶς βαθύτερης στρατηγικῆς ἀλλαγῆς.

Ἐπί δεκαετίες, ἡ ἀμερικανική στρατιωτική ἰσχύς ἐβασίζετο σέ τεχνολογικά ἅλματα, ὅπως τά stealth ἀεροσκάφη, τά δορυφορικά συστήματα καί τά ὅπλα ἀκριβείας. Αὐτά τά μέσα ἐπέτρεψαν συντριπτικές νῖκες στόν Πόλεμο τοῦ Κόλπου καί στήν εἰσβολή στό Ἰράκ, ἑδραιώνοντας τήν αἴσθηση ὅτι οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες διαθέτουν μόνιμο τεχνολογικό προβάδισμα. Ὡστόσο, ὅπως σημειώνει τό «Foreign Affairs», αὐτή ἡ ἐποχή φαίνεται νά φθάνει στό τέλος της, καθώς ἡ τεχνολογία πλέον διαχέεται παγκοσμίως μέ πρωτοφανῆ ταχύτητα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ἀποτελεῖ ἡ ραγδαία ἐξάπλωσις τῶν drones. Φθηνά, εὔκολα στήν παραγωγή καί ὅλο καί πιό ἐξελιγμένα, χρησιμοποιοῦνται πλέον ἀπό κράτη ἀλλά καί μή κρατικούς δρῶντες. Ἡ Οὐκρανία παράγει ἑκατομμύρια drones ἐτησίως, ἐνῷ ἄλλες χῶρες ἀκολουθοῦν μέ ταχεῖς ρυθμούς. Τήν ἰδία στιγμή, ὁ ἀμερικανικός στρατός ἐξακολουθεῖ νά εὑρίσκεται σέ φάση προσαρμογῆς, μέ παραγωγή πού δέν ἀνταποκρίνεται στήν κλίμακα τοῦ νέου πολέμου.

Τό νέο αὐτό περιβάλλον ἔχει ἀλλάξει καί τήν οἰκονομική λογική τῶν συγκρούσεων. Σήμερα, ἕνα drone χαμηλοῦ κόστους μπορεῖ νά καταστρέψει ἕναν ἐξαιρετικῶς ἀκριβό στρατιωτικό στόχο, ἀνατρέποντας τήν παραδοσιακή σχέση κόστους καί ἰσχύος. Ἡ ἄμυνα, ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, γίνεται ὁλοένα καί πιό δαπανηρή, καθώς ἀπαιτοῦνται πανάκριβα συστήματα ἀναχαιτίσεως γιά τήν ἀντιμετώπιση φθηνῶν ἐπιθέσεων.

Στό ἐπίκεντρο τῆς ἀναλύσεως εὑρίσκεται ἐπίσης ἡ ἐξέλιξις τῶν αὐτονόμων συστημάτων. Τά σύγχρονα drones δέν εἶναι πλέον ἁπλῶς τηλεκατευθυνόμενα ὅπλα ἀλλά συστήματα μέ περιορισμένη ἤ καί πλήρη αὐτονομία. Σέ ἑπόμενο στάδιο, ἀναμένεται ἡ ἀνάπτυξις «σμηνῶν» drones, πού θά μποροῦν νά ἐπιχειροῦν συντονισμένως, νά ἀνταλλάσσουν δεδομένα σέ πραγματικό χρόνο καί νά προσαρμόζονται δυναμικῶς στό πεδίο τῆς μάχης. Αὐτή ἡ ἐξέλιξις, κατά τό «Foreign Affairs», θά ἀλλάξει ριζικῶς τήν στρατιωτική διοίκηση, καθώς ἡ ἀνθρωπίνη παρέμβασις θά περιορίζεται ὅλο καί περισσότερο.

Παραλλήλως, ἡ Τεχνητή Νοημοσύνη ἐνισχύει ἀκόμη περισσότερο αὐτήν τήν μεταμόρφωση. Ἡ Κίνα ἔχει πλησιάσει τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες σέ ἐπίπεδο ἀναπτύξεως AI, μέ τήν διαφορά μεταξύ τῶν δύο δυνάμεων νά μειώνεται σέ λίγους μῆνες σέ ὁρισμένους τομεῖς. Ἡ AI χρησιμοποιεῖται ἤδη γιά ἀνάλυση πληροφοριῶν, σχεδιασμό ἐπιχειρήσεων καί ἐπιλογή στόχων, ἐνῷ στό μέλλον ἀναμένεται νά ἐνσωματωθεῖ σχεδόν σέ κάθε πτυχή τῆς στρατιωτικῆς λειτουργίας.

Ἕνα κρίσιμο στοιχεῖο πού ἀναδεικνύεται εἶναι ἡ σημασία τῆς ὑπολογιστικῆς ἰσχύος. Τά προηγμένα chips, τά data centers καί ἡ ἐνεργειακή ὑποδομή ἀποτελοῦν πλέον τό θεμέλιο τῆς στρατιωτικῆς καί τεχνολογικῆς ἰσχύος, ἀντίστοιχο τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς σέ προηγούμενες ἱστορικές περιόδους. Γιά τόν λόγο αὐτόν, οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες ἐπιχειροῦν νά περιορίσουν τήν πρόσβαση ἀνταγωνιστῶν σέ προηγμένα ἡμιαγωγικά συστήματα μέσῳ ἐξαγωγικῶν ἐλέγχων.

Ὡστόσο, ἡ ἀνάλυσις τονίζει ὅτι τό μεγαλύτερο ζήτημα δέν εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς τεχνολογίας ἀλλά ἡ ἱκανότητα ἐνσωματώσεώς της. Ἱστορικῶς, οἱ στρατοί πού προσηρμόσθησαν ταχύτερα στίς τεχνολογικές ἀλλαγές ἦταν αὐτοί πού ἐπεκράτησαν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποιός ἀνέπτυξε πρῶτος μιά καινοτομία. Ἡ ἀποτελεσματική χρῆσις τῆς τεχνολογίας, καί ὄχι ἁπλῶς ἡ κατοχή της, καθορίζει τελικῶς τήν ἔκβαση τῶν συγκρούσεων.

Ἰδιαίτερη ἔμφαση δίδεται καί στόν ρόλο τοῦ ἰδιωτικοῦ τομέως. Οἱ ἑταιρεῖες Τεχνητῆς Νοημοσύνης καί τεχνολογίας ἀποτελοῦν πλέον ἀναπόσπαστο μέρος τῆς στρατιωτικῆς καινοτομίας. Ὡστόσο, οἱ ἐντάσεις μεταξύ κυβερνήσεων καί τεχνολογικῶν ἑταιρειῶν ἐνδέχεται νά ἐπιβραδύνουν τήν συνεργασία, περιορίζοντας τήν ἱκανότητα τῶν στρατῶν νά ἀξιοποιήσουν πλήρως τίς νέες δυνατότητες.

Τό «Foreign Affairs» καταλήγει ὅτι ἡ νέα ἐποχή τοῦ πολέμου δέν θά καθορισθεῖ ἀπό μεμονωμένα ὑπερόπλα ἀλλά ἀπό δίκτυα δεδομένων, ἀλγορίθμους, drones καί ὑπολογιστική ἰσχύ. Οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες ἐξακολουθοῦν νά διατηροῦν ἰσχυρό στρατιωτικό προβάδισμα, ἀλλά αὐτό δέν εἶναι πλέον ἐγγυημένο. Ἄν δέν προσαρμοσθοῦν ταχέως στίς νέες συνθῆκες, κινδυνεύουν νά εὑρεθοῦν ἀντιμέτωποι μέ ἀντιπάλους πού, ἄν καί λιγώτερο ἰσχυροί παραδοσιακῶς, εἶναι πλέον τεχνολογικῶς ἐπαρκεῖς καί ἐπιχειρησιακῶς εὐέλικτοι.

Ἡ ἱστορία ἔχει δείξει ὅτι οἱ μεγάλες δυνάμεις σπανίως χάνουν τήν πρωτοκαθεδρία τους σέ μιά ἄμεσο σύγκρουση. Συνήθως τήν χάνουν ὅταν ἀποτυγχάνουν νά προσαρμοσθοῦν στίς νέες μορφές πολέμου. Συμφώνως μέ τήν ἀνάλυση, αὐτός εἶναι ὁ πραγματικός κίνδυνος πού ἀντιμετωπίζουν σήμερα οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες.