Ἡ ἀνύπαρκτη καταναλωτική μας συνείδηση

Ἡ καταναλωτική συνείδηση ἀποτελεῖ βασικό πυλῶνα μιᾶς ὥριμης, σύγχρονης κοινωνίας.

Τῆς κοινωνίας τῆς ὁποίας οἱ πολῖτες λειτουργοῦν ἐνημερωμένοι, ὑπεύθυνα καί μέ συλλογικό πνεῦμα ἀπέναντι στήν ἀγορά.

Στήν Ἑλλάδα, στόν συγκριμένο, νευραλγικό τομέα, εἴμαστε πολύ πίσω. Ἡ παντελής σχεδόν ἀπουσία καταναλωτικῆς συνειδήσεως τῶν πολιτῶν ἀντανακλᾶται τόσο στήν καθημερινή ρουτίνα ὅσο καί στήν συνολική ὀργάνωση τῆς κοινωνίας, ἀφήνοντας νά φανεῖ ἡ βαθιά ριζωμένη ἀτομικότης καί ἡ ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης σέ συλλογικούς μηχανισμούς.

Παρά τήν ὕπαρξη σωματείων, ἑνώσεων καταναλωτῶν, ἐπιμελητηρίων καί ὀργανώσεων, ὁ καταναλωτής στήν Ἑλλάδα σπανίως ἐπιζητεῖ ἐνημέρωση, συλλογική δράση ἤ θεσμική προστασία. Ἡ ὕπαρξη τῶν προαναφερθέντων φορέων, ἀντί νά ἀποτελεῖ ἔνδειξη ὑγιοῦς συμμετοχῆς καί δυναμικῆς κινητοποιήσεως, συχνά ὑπογραμμίζει τήν ἀδυναμία τους·, καθώς λειτουργοῦν περισσότερο ὡς «σημειωτές παραλείψεων» παρά ὡς οὐσιαστικοί μοχλοί. Τό ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ διάχυτη αἴσθηση ὅτι «κανείς δέν μᾶς προστατεύσει», ἡ ὁποία ὅμως δέν συνοδεύεται ἀπό ἀτομική ὑπευθυνότητα ἤ κριτική κατανάλωση.

Ἡ ἔλλειψη συλλογικῆς ἐκφράσεως στά ζητήματα τῆς ἀγορᾶς εἶναι χαρακτηριστική. Ἐνῶ σέ ἄλλες εὐρωπαϊκές χῶρες οἱ καταναλωτές διεκδικοῦν διαφάνεια τιμῶν, ποιότητος καί ὑπηρεσιῶν μέσῳ ὀργανωμένων κινημάτων, στήν Ἑλλάδα κυριαρχεῖ ἡ παθητικότης. Ὁ πολίτης στίς περισσότερες περιπτώσεις ἐπιλέγει εἴτε νά διαμαρτυρηθεῖ «στά κανάλια» εἴτε, συχνότερα,να ἀποδεχθεῖ «μουρμουρίζοντας» τυχόν ἀδικίες, μέ τήν πεποίθηση ὅτι «τίποτε δέν ἀλλάζει». Στάση, ἡ ὁποία συντηρεῖ καί ἐνισχύει ἐκείνους πού ὑπονομεύουν τήν ἴδια τήν ἀγορά, ἐπιτρέποντας φαινόμενα ὑπερκοστολογήσεων, ἀδιαφάνειας καί κερδοσκοπίας.

Ἡ ἔλλειψη «κουλτούρας» ἡ ὁποία θά ἐνίσχυε τήν καταναλωτική ἀντίληψη καί συμπεριφορά εἶναι ἐμφανέστατη. Ἡ ἔννοια τοῦ ἐνημερωμένου καταναλωτῆ, πού γνωρίζει τά δικαιώματα καί τίς ὑποχρεώσεις του, ἀξιολογεῖ, συγκρίνει, διεκδικεῖ καί ἐπιλέγει συνειδητά, ἀπουσιάζει ἀπό τόν δικό μας καταναλωτικό «μπούσουλα». Ἀντιθέτως, ἐνισχύεται τό πρότυπο τῆς ἐπιφανειακῆς καταναλωτικῆς λειτουργίας καί δημιουργεῖται μιά εἰκόνα διαμαρτυρίας, χωρίς οὐσιαστικό ἀποτέλεσμα.

Βεβαίως, ὅλα αὐτά, ἔρχονται ὡς συνέχεια τῆς ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρός τούς θεσμούς. Ὁ πολίτης, συχνά ἀπογοητευμένος ἀπό τήν δημόσια διοίκηση καί τήν ὀργανωμένη Πολιτεία, προτιμᾶ νά ἐπιλύει θέματα μέσῳ προσωπικῶν γνωριμιῶν, ἄτυπων δικτύων καί «παραθύρων», παρά νά διεκδικεῖ θεσμικῶς δικαιοσύνη καί διαφάνεια. Ἔτσι, ὅμως, ἀναπαράγει τόν ἴδιο φαῦλο κύκλο πού τόν ἐγκλωβίζει σέ μιά ἀδύναμη θέση ἀπέναντι στήν ἀγορά.

Ἡ καταναλωτική συνείδηση δέν εἶναι πολυτέλεια, ἀλλά προϋπόθεση οἰκονομικῆς καί κοινωνικῆς προόδου. Ἀπαιτεῖται ἐνημέρωση, ἐνεργός συμμετοχή καί συλλογική δράση, στοιχεῖα πού διαμορφώνουν μιά κοινωνία πού σέβεται τόν ἑαυτό της καί ἀπαιτεῖ τόν σεβασμό ἀπό τήν ἀγορά. Χωρίς αὐτήν, θά παραμένουμε εὔκολη λεία κακῶν πρακτικῶν, ἐγκλωβισμένοι στήν ἀδράνεια, τήν στασιμότητα καί τήν μοιρολατρεία.

Στήν Ἑλλάδα, περιμένουμε «νά τά κάνει ὅλα ἡ Κυβέρνηση καί τό ὑπουργεῖο» καί διοχετεύουμε τήν ἐνεργητικότητά μας ὁπουδήποτε ἀλλοῦ, ἐκτός ἀπό τόν τομέα ὁ ὁποῖος ἀγγίζει τήν καθημερινότητά μας ὅσο κανείς ἄλλος. Εἶναι κι αὐτό ἕνα ἀπό τά πολλά μας παράδοξα. Ἡ καταναλωτική συνείδηση εἶναι γιά τήν Ἑλλάδα μιά «πονεμένη ἱστορία». Θυμηθεῖτε κάποιους γραφικούς πού ἔβγαιναν στήν τηλεόραση ὡς «ἐκπρόσωποι» τῶν καταναλωτῶν καί μιλοῦσαν περί ἀνέμων καί ὑδάτων. Φαίνεται ὅτι ἡ καταναλωτική μας συνείδηση χρειάζεται ἀκόμη περισσότερα πλήγματα προκειμένου νά ἐνεργοποιηθεῖ.