Κερδίζει, ἀλλά καί χάνει στήν Γάζα ἡ Τουρκία

Ἡ κρίση στήν Γάζα, ἰδιαίτερα ἡ ἔνταση μεταξύ Ἰσραήλ καί Χαμάς, ἀποτελεῖ ἕνα ἀπό τά πιό κρίσιμα θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Τουρκίας τά τελευταῖα χρόνια.

Ὁ Ταγίπ Ἐρντογάν, προσπαθῶντας νά γίνει «ἡ φωνή τοῦ παλαιστινιακοῦ ζητήματος» καί «ὁ προστάτης τῶν μουσουλμανικῶν πληθυσμῶν στήν περιοχή», ἔχει ἀποκομίσει κάποια ὀφέλη. Ἔχει, ὅμως, ὑποστεῖ καί ἀπώλειες. Ἄς ἐντοπίσουμε μαζί τά κύρια πεδία, ὅπου ἡ Τουρκία καί ὁ Ἐρντογάν ἔχουν πληγεῖ.

Ὁ Ταγίπ Ἐρντογάν ἔχει ἐπανειλημμένα κατηγορήσει τό Ἰσραήλ γιά πολεμικά ἐγκλήματα, γιά γενοκτονία, καί ὅτι χρησιμοποίησε τόν λιμό ὡς ὅπλο στήν Γάζα. Ἡ στάση αὐτή ὁδήγησε σέ ὄξυνση τῶν σχέσεων τῆς Τουρκίας μέ κάποιες χῶρες τῆς Δύσεως, οἱ ὁποῖες ἐνίοτε τόν βλέπουν ὡς κατασκευαστή ἐντάσεων παρά ὡς μεσολαβητή. Ἡ ἀντιπαράθεση τῆς Τουρκίας μέ τό Ἰσραήλ εἶχε κόστος στίς διπλωματικές της σχέσεις. Γιά παράδειγμα, τό καθεστώς τῆς Τουρκίας ἔναντι τῆς ΕΕ καί τῶν ΗΠΑ ἔχει πληγεῖ ὡς πρός τήν ἀξιοπιστία του, λόγῳ τῆς ἔντονης ρητορικῆς καί τῶν διαμαρτυριῶν, ὅπως ἔχουν ἐπισημάνει ἔγκυροι δυτικοί παρατηρητές.

Πλῆγμα ἐπίσης ἔχει ὑποστεῖ στίς ἐμπορικές της σχέσεις μέ τό Ἰσραήλ. Ἡ Τουρκία ἔχει διακόψει σέ μεγάλο βαθμό τό ἐμπόριο –εἰσαγωγές καί ἐξαγωγές– μέ τό Ἰσραήλ, κάτι πού σημαίνει ἀπώλεια ἐσόδων, πιθανῶν ἐπενδύσεων καί εὐκαιριῶν συνεργασίας σέ τομεῖς ὅπως τεχνολογία, ἐνεργειακά πρότζεκτ, τουρισμός. Ἔχει ἐπίσης πληγεῖ καί ὁ ἔμμεσος ἀντίκτυπος στόν διεθνῆ ἐπιχειρηματικό χαρακτῆρα τῆς Τουρκίας, ὅταν οἱ ἐπενδυτές διερωτῶνται πόσο σταθερός μπορεῖ νά εἶναι ἕνας ἑταῖρος πού ἀλλάζει τήν πολιτική του μέ βάση τίς ἑκάστοτε γεωπολιτικές κρίσεις.

Ἐνῷ ὁ Ἐρντογάν ἐπιδιώκει νά ἀναδειχθεῖ ὡς ἡγέτης τοῦ μουσουλμανικοῦ κόσμου καί ὑπέρμαχος τῆς παλαιστινιακῆς ὑποθέσεως, ἡ σύγκρουση στήν Γάζα ἔχει δημιουργήσει νέες καταστάσεις. Ὡς ἀπεδείχθη, ἄλλες χῶρες τῆς Μέσης Ἀνατολῆς μποροῦν νά ἐκμεταλλεύονται τίς ἀντιφάσεις ἤ τίς ἀσυνέπειες στήν πολιτική τῆς Τουρκίας γιά νά αὐξήσουν τή δική τους ἐπιρροή. Καί μήν ξεχνᾶμε ὅτι ὁ φόβος τῆς ἐπεκτάσεως τῆς συγκρούσεως, μέ συμμετοχή ἄλλων κρατῶν ἤ μέ ἐπιπτώσεις σέ σύνορα, ὑπεχρέωσε τήν Τουρκία νά ἰσορροπεῖ ἀνάμεσα σέ ρητορική ἀλληλεγγύης καί ἀποφυγή ἐνεργοῦ στρατιωτικῆς ἐμπλοκῆς, ἡ ὁποία θά μποροῦσε νά ἔχει μεγάλες συνέπειες.

Ἐσωτερικά, ὁ Ἐρντογάν ἔχει ἐπενδύσει στήν Γάζα ὡς ὑπόθεση πού συγκινεῖ καί κινητοποιεῖ τό ἀκροατήριό του, ἀφοῦ τό θέμα «ἀλληλεγγύη στούς Παλαιστίνιους» εἶναι δημοφιλές στήν Τουρκία. Ὡστόσο, ὑπάρχει ρίσκο, καθώς οἱ συνεχιζόμενες κρίσεις, ἡ οἰκονομία πού πιέζεται, ὁ πληθωρισμός, ἡ ἀκρίβεια καί ὅλα ὅσα περιλαμβάνει ἡ δύσκολη καθημερινότητα, τροφοδοτοῦν δυσφορία στίς μᾶζες. Ἄν ἡ ἀντιπαράθεση μέ τό Ἰσραήλ ἀποδειχθεῖ τελικά ὅτι δέν ἔφερε ἁπτά ὀφέλη στούς πολῖτες, τότε ἡ ἐσωτερική ἀπογοήτευση μπορεῖ νά στραφεῖ ἐναντίον του.

Ὁ Ταγίπ Ἐρντογάν, μέσα ἀπό τήν ἐνασχόλησή του μέ τήν κρίση στή Γάζα, ἔχει ἐνισχύσει τό διεθνές του προφίλ στήν ἰσλαμική καί ἴσως καί στήν ἀραβική κοινότητα καί ἔχει οἰκοδομήσει πολιτική τήν ὁποία τώρα θά πρέπει νά κεφαλαιοποιήσει.

Ἐκ παραλλήλου, ὅμως, ἔχει χάσει σοβαρό κομμάτι ἀπό τήν διεθνῆ ἀξιοπιστία του πρός τήν Δύση, ἔχει χάσει οἰκονομικά ὀφέλη ἀπό τίς σχέσεις μέ τό Ἰσραήλ, ἔχει μειωθεῖ ἡ δυνατότητα σταθερῶν συμφωνιῶν μέ δυτικές χῶρες καί πιθανόν ἔχει «ἐξαντλήσει» ἕνα κομμάτι τῆς ὑπομονῆς τοῦ ἐσωτερικοῦ τοῦ ἀκροατηρίου, ἄν δέν ὑπάρξουν σύντομα ἁπτά ἀποτελέσματα.

Ἡ κρίση στή Γάζα μπορεῖ νά ἀποτελέσει εὐκαιρία, ἀλλά ταυτοχρόνως ὑπογραμμίζει τά ὅρια τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅταν αὐτή βασίζεται κυρίως στήν ρητορική καί τήν συμβολική στήριξη χωρίς νά ἐπιτυγχάνει σταθερές, βιώσιμες καί εὐεργετικές γιά τούς πολῖτες λύσεις.