Ἐγκλωβισμένη στά δεσμά τῆς ἀκρίβειας ἡ Ἑλλάδα
Ἡ σύγκλιση μέ τήν ΕΕ ἀποτελεῖ ἄπιαστο στόχο, 15 χρόνια μετά τά Μνημόνια, ἐνῷ ἀκόμα καί οἱ χῶρες τοῦ πρώην ἀνατολικοῦ μπλόκ προσπέρασαν τήν χώρα μας τά τελευταῖα χρόνια
Τά ἐπίσημα στοιχεῖα τῆς Eurostat ἀποτυπώνουν τήν ὠμή πραγματικότητα, ἡ ὁποία διαφέρει ριζικά ἀπό τήν τεχνητή εἰκόνα πού προπαγανδίζει ἡ Κυβέρνηση: Ἡ Ἑλλάδα κατατάσσεται σταθερά, πλέον, στήν τρίτη κατηγορία τῆς ΕΕ ὡς πρός τό βιοτικό ἐπίπεδο, συγκρινόμενη μέ τίς φτωχότερες χῶρες τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης καί τῶν Βαλκανίων. Δέν εἶναι μόνο ἡ καταβαράθρωση τῶν εἰσοδημάτων, ἡ ὁποία ἔλαβε χώρα μέ ὠμό τρόπο τήν ἐποχή τῶν Μνημονίων μέσῳ τῶν περικοπῶν.
- Tοῦ ΜΑΚΗ ΝΤΟΒΟΛΟΥ
Τά τελευταῖα χρόνια, ἡ ἀκρίβεια ἀσκεῖ ἐκ νέου οἰκονομική πίεση στά νοικοκυριά, διαβρώνοντας περαιτέρω τό διαθέσιμο εἰσόδημα, μέ ἀποτέλεσμα στήν Ἑλλάδα νά παρουσιάζεται τό ἑξῆς φαινόμενο: οἱ μισθοί νά εἶναι στά ἐπίπεδα τῶν Βαλκανίων, ἀλλά οἱ τιμές σέ πολλά βασικά ἀγαθά καί ὑπηρεσίες νά βρίσκονται σέ δυτικοευρωπαϊκά ἐπίπεδα.
Τό ἄλλο ἀνησυχητικό στοιχεῖο εἶναι ὅτι, τό ἕνα μετά τό ἄλλο, κράτη πού ἦταν μεταξύ τῶν φτωχότερων τῆς Εὐρώπης ξεπερνοῦν τήν Ἑλλάδα στούς σχετικούς δεῖκτες, μέ τήν χώρα μας νά παραμένει καθηλωμένη σέ μιά καταθλιπτική στασιμότητα καί μέ τήν φτωχοποίηση νά ἀποτελεῖ τήν παγιωμένη κανονικότητα γιά τήν πλειονότητα τῶν πολιτῶν τά τελευταῖα 15 χρόνια. Αὐτό ἀποτυπώνεται σέ ὅλες σχεδόν τίς ἔρευνες, μέ τούς πολῖτες νά ἀπαντοῦν ὅτι δυσκολεύονται νά ἱκανοποιήσουν ἀκόμη καί βασικές τους ἀνάγκες. Τό σίγουρο εἶναι ὅτι ἡ σημερινή εἰκόνα τῆς Ἑλλάδας ἀνταποκρίνεται πλήρως στίς ἐπιδιώξεις τῶν δανειστῶν, οἱ ὁποῖοι, μέ ποικίλες παρεμβάσεις τους κατά τήν ἐποχή τῶν Μνημονίων, ὑποστήριζαν ὅτι ἡ Ἑλλάδα δέν εἶναι πιά μιά «δυτικοευρωπαϊκή οἰκονομία», ἀλλά πρέπει νά συγκρίνει τόν ἑαυτό της μέ τίς ἀναδυόμενες, τότε, ἀγορές τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης.
ΑΕΠ κατά κεφαλήν
Μέ βάση τά στοιχεῖα τῆς Eurostat, ἡ εἰκόνα τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας παρουσιάζει μιά «διπλῆ πραγματικότητα»: ἀπό τήν μία καταγράφεται ἀνάκαμψη σέ ἀπόλυτους ἀριθμούς μετά τό 2020, ἀπό τήν ἄλλη ὅμως ἡ χώρα παραμένει στίς τελευταῖες θέσεις τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης σέ κατά κεφαλήν ΑΕΠ σέ ὅρους ἀγοραστικῆς δύναμης (PPS).
Τό κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σέ μονάδες ἀγοραστικῆς δύναμης μέ βάση EU=100) ὑποχώρησε ἀπό τό 84% τοῦ μέσου ὅρου τῆς ΕΕ τό 2010 στό 69% τό 2015. Ὁ δείκτης παρέμεινε καθηλωμένος γύρω στό 66-67, πρίν ὑποχωρήσει στό χαμηλότερο σημεῖο του (62) τό 2020 λόγῳ τῶν ἐπιπτώσεων τῆς πανδημίας. Ὁ σχετικός δείκτης κατά κεφαλήν ΑΕΠ ἀναρριχήθηκε ἀπό τό 62 (2020) στό 68 (2023-2025), ὅπου καί σταθεροποιεῖται.
Μάλιστα, τό 2025, ἰσοβαθμεῖ στήν τελευταία θέση τῶν χωρῶν τῆς ΕΕ μαζί μέ τήν Βουλγαρία (68), μέ τήν ἀπόκλιση σέ σχέση μέ τήν ὑπόλοιπη Εὐρώπη νά παραμένει ἕνα ἀπό τά μεγαλύτερα δομικά ζητήματα τῆς οἰκονομίας. Καί αὐτό διότι, αὐτήν τήν στιγμή, ἡ ἀνάπτυξη πού καταγράφεται στήν χώρα μας ἀρκεῖ ἁπλῶς γιά νά κρατάει τήν θέση της σταθερή (στό 68 τήν διετία 2024-2025), ἀλλά ὄχι γιά νά κλείσει τήν ψαλίδα.
Ἐπίσης, τά στοιχεῖα ἀποτυπώνουν τήν ταχεῖα οἰκονομική σύγκλιση (catch-up effect) τῶν χωρῶν τῆς πρώην Ἀνατολικῆς Εὐρώπης πρός τόν εὐρωπαϊκό μέσο ὅρο, τήν ἴδια περίοδο πού ἡ ἑλληνική οἰκονομία ὑπέστη τήν βαθύτερη ὕφεση στήν ἱστορία τῆς ΕΕ, μέ ἀποτέλεσμα νά μετατοπιστεῖ ἀπό τήν μεσαία ταχύτητα τῆς Εὐρώπης στήν τελευταία θέση τῆς κατάταξης. Χαρακτηριστικά, τό 2010 ἡ Ρουμανία βρισκόταν 32 μονάδες πίσω ἀπό τήν Ἑλλάδα (52 ἔναντι 84). Τό 2025 βρίσκεται 10 μονάδες μπροστά (78 ἔναντι 68). Ἡ Λιθουανία ξεκίνησε ἀπό τό 60 τό 2010 καί ἔφτασε στό 87 τό 2025, προσπερνῶντας τήν Ἑλλάδα κατά 19 μονάδες. Ἡ Βουλγαρία πρόσθεσε 24 μονάδες (ἀπό 44 σέ 68), καταφέρνοντας οὐσιαστικά νά ἰσοφαρίσει τήν Ἑλλάδα.
Χῶρες τῆς ΕΕ πού ἦταν πίσω καί προσπέρασαν τήν Ἑλλάδα (EU = 100)
Χώρα 2010 2015 2025
Λιθουανία 60 75 87
Πολωνία 63 70 81
Ἐσθονία 65 77 79
Ρουμανία 52 56 78
Κροατία 61 61 78
Οὑγγαρία 65 70 76
Σλοβακία 76 78 75
Λεττονία 52 62 71
Ἑλλάδα (ἀναφορά) 84 69 68
Kατανάλωση
Ἀκόμη ὅμως κι ἄν λάβουμε ὑπόψη τήν πραγματική ἀτομική κατανάλωση (AIC), πού πράγματι ἀποτελεῖ ἕνα καλύτερο μέτρο τῆς ὑλικῆς εὐημερίας τῶν νοικοκυριῶν, καθώς καταγράφει ὅλα τά ἀγαθά καί τίς ὑπηρεσίες πού καταναλώνονται ἀπό αὐτά, ἡ εἰκόνα δέν διαφοροποιεῖται ἰδιαίτερα, μέ τήν Ἑλλάδα νά βρίσκεται στήν 21η θέση σέ σύνολο 27 κρατῶν τῆς ΕΕ.
Ἡ Ἑλλάδα ξεκίνησε τό 2015 στό 78% τοῦ εὐρωπαϊκοῦ μέσου ὅρου καί παρέμεινε καθηλωμένη στό 77% γιά τέσσερα συνεχόμενα χρόνια. Τό 2020 ὑποχώρησε στό χαμηλότερο σημεῖο τῆς δεκαετίας, στό 75%. Τήν περίοδο 2021-2025 ἀνέκαμψε σταδιακά στό 79%-80%, κλείνοντας τήν προβολή τοῦ 2025 στό 80%.
Ὅμως, σέ βάθος δεκαετίας, ἡ Ἑλλάδα σημείωσε συνολική βελτίωση μόλις δύο μονάδων (ἀπό 78 σέ 80), παρουσιάζοντας οὐσιαστικά εἰκόνα σχετικῆς στασιμότητας σέ σχέση μέ τήν ὑπόλοιπη Εὐρώπη.
Τήν ἴδια στιγμή ὅμως οἱ χῶρες τῆς Κεντρικῆς καί τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης πέτυχαν ταχύτατη σύγκλιση πρός τό εὐρωπαϊκό ἐπίπεδο διαβίωσης καί κατανάλωσης, μέ ἀποτέλεσμα ἡ Ἑλλάδα νά διολισθήσει πρός τίς χαμηλότερες θέσεις τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης στόν δείκτη πραγματικῆς ἀτομικῆς κατανάλωσης.
Τό 2015 οἱ παρακάτω χῶρες βρίσκονταν χαμηλότερα ἀπό τήν Ἑλλάδα (78%), ἀλλά μέσα στήν δεκαετία σημείωσαν ἁλματώδη ἀνάπτυξη καί τήν προσπέρασαν καθαρά:
■ Ρουμανία: Ἡ πιό ἐντυπωσιακή σύγκλιση στήν ΕΕ. Ἀπό τό 59% τό 2015, ἐκτινάχθηκε στό 86% τό 2025 (+27 μονάδες).
■ Πολωνία: Ἀπό τό 77% τό 2015, ἔφτασε στό 88% τό 2025 (+ 11 μονάδες).
■ Σλοβενία: Ἀπό τό 76% τό 2015, ἀνέβηκε στό 86% τό 2025 (+ 10 μονάδες).
Δύο χῶρες τῶν Βαλκανίων κάλυψαν τεράστιο ἔδαφος καί πλέον βρίσκονται σέ ἀπόσταση ἀναπνοῆς ἀπό τήν Ἑλλάδα:
■ Κροατία: Τό 2015 ἀπεῖχε 15 μονάδες ἀπό τήν Ἑλλάδα (63% ἔναντι 78%). Τό 2025 ἔφτασε στό 79%, ἀπέχοντας πλέον μόλις 1 μονάδα (79% ἔναντι 80%).
■ Βουλγαρία: Τό 2015 βρισκόταν στήν τελευταία θέση μέ 55% (23 μονάδες πίσω ἀπό τήν Ἑλλάδα). Ἕως τό 2025 ἐκτινάχθηκε στό 77% (+ 22 μονάδες), πλησιάζοντας τήν Ἑλλάδα σέ ἀπόσταση τριῶν μονάδων.
Τά προϊόντα καί οἱ ὑπηρεσίες πού «καῖνε» τίς τσέπες
Οἱ χαμηλές ἀμοιβές στήν χώρα μας δέν σημαίνουν ὅτι εἶναι καί χαμηλές οἱ τιμές. Ἀπεναντίας. Σέ πολλά ἀγαθά καί ὑπηρεσίες βρίσκονται ὑψηλότερα ἀπό τόν μέσο ὅρο τῆς ΕΕ, ἐνῷ σέ ὁρισμένα εἴδη καθημερινῆς κατανάλωσης ἡ Ἑλλάδα λειτουργεῖ μέ τιμές ὥριμων καί πλούσιων ἀγορῶν τῆς Βόρειας καί τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης. Ὅπως ἐπισημαίνεται μάλιστα μέ σαφήνεια στήν μεθοδολογία τῆς Eurostat, οἱ δεῖκτες ἐπιπέδου τιμῶν δέν προσαρμόζονται μέ βάση τά ἐπίπεδα μισθῶν ἤ διαθέσιμου εἰσοδήματος κάθε χώρας.
Συνεπῶς, ὅταν οἱ τιμές σέ ἀγαθά καί ὑπηρεσίες στήν Ἑλλάδα εἶναι ἴσες ἤ ὑψηλότερες ἀπό τόν μέσο εὐρωπαϊκό ὅρο, ἡ πραγματική ἐπιβάρυνση γιά τό ἑλληνικό νοικοκυριό εἶναι σημαντικά μεγαλύτερη σέ σχέση μέ χῶρες ὑψηλότερου μέσου εἰσοδήματος. Μέ βάση τά ἐπίσημα στοιχεῖα τῆς Eurostat γιά τό 2025, ὁ γενικός δείκτης τιμῶν γιά τήν συνολική τελική καταναλωτική δαπάνη τῶν νοικοκυριῶν (HFCE) διαμορφώθηκε στό 87,4, δηλαδή εἶναι 12,6% χαμηλότερος ἀπό τόν μέσο ὅρο τῆς ΕΕ (EU = 100), ὅταν, ὅπως προαναφέραμε, τό κατά κεφαλήν ΑΕΠ εἶναι 32% χαμηλότερο καί ἡ πραγματική ἀτομική κατανάλωση 20% χαμηλότερη.
Ἐπί πλέον, σέ χῶρες ὅπως ἡ Πολωνία, ἡ Λιθουανία, ἡ Ρουμανία καί ἡ Πορτογαλία, ἐνῷ τό ἐπίπεδο ὑλικῆς εὐημερίας εἶναι ὑψηλότερο (βάσει τῆς πραγματικῆς ἀτομικῆς κατανάλωσης), τό συνολικό κόστος διαβίωσης βρίσκεται σέ χαμηλότερα ἐπίπεδα ἀπό αὐτά τῆς Ἑλλάδας.Κατηγορίες ὅπου ἡ Ἑλλάδα εἶναι ἀκριβότερη ἀπό τόν μέσο ὅρο τῆς ΕΕ
■ Ἐπικοινωνίες (Δείκτης: 126,9): Ἀποτελεῖ τήν ἀκριβότερη κατηγορία στήν Ἑλλάδα σέ σύγκριση μέ τήν ΕΕ, μέ τίς τιμές (ταχυδρομικές ὑπηρεσίες, τηλεπικοινωνιακός ἐξοπλισμός καί ὑπηρεσίες) νά εἶναι κατά 26,9% ὑψηλότερες ἀπό τόν εὐρωπαϊκό μέσο ὅρο.
■ Τρόφιμα καί μή ἀλκοολοῦχα ποτά (Δείκτης: 105,3): Τά βασικά εἴδη διατροφῆς στήν Ἑλλάδα κινοῦνται πάνω ἀπό τόν μέσο ὅρο τῆς ΕΕ. Μάλιστα, ἡ Ἑλλάδα καταγράφεται ὡς ἡ ἀκριβότερη χώρα σέ ὁλόκληρη τήν ΕΕ στήν ὑποκατηγορία «Γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, τυρί, αὐγά)», μέ τιμές ὑψηλότερες κατά 29,9% ἀπό τόν εὐρωπαϊκό μέσο ὅρο.
■ Ἔπιπλα καί ἐξοπλισμός τεχνολογίας: Τά ἔπιπλα καί τά εἴδη ἐπίπλωσης βρίσκονται στό 102,6. Ὁ ἐξοπλισμός πληροφορικῆς καί ἐπικοινωνιῶν (ἠλεκτρονικοί ὑπολογιστές, smartphones, tablets κ.λπ.) διαμορφώνεται στό 102,1.
Συγκεντρωτικός πίνακας δεικτῶν ἐπιπέδου τιμῶν στήν Ἑλλάδα (ΕΕ-27 = 100)
Κατηγορία προϊόντων-ὑπηρεσιῶν Σύγκριση
Δείκτης Ἑλλάδας (2025) μέ ΜΟ ΕΕ
Ἐπικοινωνίες (Communication) 126,9 + 26,9%
Τρόφιμα καί μή ἀλκοολοῦχα ποτά 105,3 + 5,3%
Ἔπιπλα καί εἴδη ἐπίπλωσης 102,6 + 2,6%
Ἐξοπλισμός πληροφορικῆς καί τεχνολογίας 102,1 + 2,1%
Ἔνδυση (Clothing) 100,5 + 0,5%
Ὑπηρεσίες μεταφορῶν 8,8 ‒ 1,2%
Οἰκιακές συσκευές 96,8 ‒ 3,2%
Ἔνδυση 95,5 ‒ 4,5%
Ὑπόδηση (Footwear) 94,1 ‒ 5,9%
Ἀλκοολοῦχα ποτά καί καπνός 93,2 ‒ 6,8%
Προσωπικός ἐξοπλισμός μεταφορῶν (αὐτοκίνητα) 92,6 ‒ 7,4%
Ἐνέργεια (ἠλεκτρισμός, φυσικό ἀέριο κ.ἄ.) 89,0 ‒ 11,0%
Ἑστιατόρια καί ξενοδοχεῖα 86,1 ‒ 13,9%
Τεράστιες οἱ ἀνισότητες στίς καταθέσεις, αὐξάνεται ἡ συγκέντρωση πλούτου
Ἡ εἰκόνα τῶν τραπεζικῶν καταθέσεων στήν Ἑλλάδα μεταβλήθηκε τήν τελευταία πενταετία, ὄχι ὅμως πρός ὄφελος τῆς μεγάλης πλειονότητας τῶν καταθετῶν. Τά στοιχεῖα τοῦ ΤΕΚΕ ἀποτυπώνουν μιά ὁλοένα καί μεγαλύτερη συγκέντρωση τοῦ καταθετικοῦ πλούτου, καθώς ἕνα ἐξαιρετικά μικρό ποσοστό καταθετῶν ἐλέγχει πλέον σχεδόν τό μισό τοῦ συνόλου τῶν καταθέσεων. Ἡ μεγάλη πλειονότητα τῶν καταθετῶν ἐξακολουθεῖ νά διαθέτει περιορισμένες ἀποταμιεύσεις, ἐνῷ τό μεγαλύτερο μέρος τῆς αὔξησης τῶν καταθέσεων κατευθύνθηκε πρός τούς λογαριασμούς μέ πολύ ὑψηλά ὑπόλοιπα.
Παρά τήν αὔξηση τῶν συνολικῶν καταθέσεων πού καταγράφηκε μετά τήν πανδημία, ἡ κατανομή τους ἔγινε ἀκόμη πιό ἄνιση. Τό 2020 οἱ καταθέτες μέ ὑπόλοιπα ἄνω τῶν 100.000 εὐρώ συγκέντρωναν τό 36,5% τῶν καταθέσεων. Τό 2025 τό ποσοστό αὐτό αὐξάνεται στό 45,7%, δηλαδή σχεδόν ἕνα στά δύο εὐρώ πού βρίσκονται σήμερα στίς ἑλληνικές τράπεζες ἀνήκει στήν ἀνώτερη καταθετική κατηγορία. Τήν ἴδια στιγμή, οἱ συγκεκριμένοι καταθέτες ἀποτελοῦν μόλις τό 0,9% τοῦ συνόλου, ἔναντι 0,6% τό 2020. Μέ ἄλλα λόγια, λιγώτερος ἀπό ἕνας στούς ἑκατό καταθέτες συγκεντρώνει σχεδόν τό μισό τοῦ καταθετικοῦ πλούτου τῆς χώρας.
Ἡ μεγάλη πλειονότητα διαθέτει ἐλάχιστες ἀποταμιεύσεις
Στήν ἀντίπερα ὄχθη, περισσότεροι ἀπό ἑπτά στούς δέκα καταθέτες ἐξακολουθοῦν νά διατηροῦν ὑπόλοιπο ἕως 1.000 εὐρώ. Τό ποσοστό αὐτό διαμορφώθηκε στό 71,9% τό 2020 καί περιορίστηκε ὁριακά στό 70,6% τό 2025, γεγονός πού δείχνει ὅτι ἡ βασική εἰκόνα τῆς ἑλληνικῆς ἀποταμίευσης παραμένει σχεδόν ἀμετάβλητη. Ἀκόμη κι ἄν προστεθοῦν ὅσοι διαθέτουν ἕως 5.000 εὐρώ, προκύπτει ὅτι περίπου τό 84% τῶν καταθετῶν διατηρεῖ σχετικά χαμηλά τραπεζικά ὑπόλοιπα. Ὡστόσο, οἱ κατηγορίες αὐτές συγκεντρώνουν μόλις τό 5,9% τοῦ συνολικοῦ ὕψους τῶν καταθέσεων τό 2025, ἔναντι 8,2% τό 2020. Ἡ εἰκόνα αὐτή ἀναδεικνύει τήν μεγάλη ἀπόσταση ἀνάμεσα στόν ἀριθμό τῶν καταθετῶν καί τόν πλοῦτο πού ἀντιπροσωπεύουν.
Κατανομή καταθέσεων
Κλιμάκιο 2020 2025 Μεταβολή
ἕως 1.000 € 1,7% 1,2% ‒ 0,5 π.μ.
1.001-5.000 € 6,5% 4,7% ‒ 1,8 π.μ.
5.001-50.000 € 38,9% 33,4% ‒ 5,5 π.μ.
50.001-100.000 € 6,4% 15,0% ‒ 1,4 π.μ.
> 100.000 € 36,5% 45,7% + 9,2 π.μ.
Μ.Η.Τ. 232122