ἕνα ἐπικίνδυνο γεωπολιτικό πάζλ, τήν ὥρα πού ὁ Ἀμερικανός Πρόεδρος εὑρίσκεται ἀντιμέτωπος μέ αὐξανομένη τήν ἔνταση στό ἐσωτερικό τῆς χώρας
Ἀπό τήν τιμή τῆς βενζίνης στίς ΗΠΑ ἕως τά Στενά τοῦ Ὁρμούζ, τήν Ἐρυθρά Θάλασσα καί τόν δύσκολο χειμῶνα τῆς Οὐκρανίας, ὁ Ντόναλντ Τράμπ εὑρίσκεται ἀντιμέτωπος μέ μία κρίσιμο ἐξίσωση.
Ἕνας πόλεμος στήν Μέση Ἀνατολή δέν μπορεῖ πλέον νά ἀντιμετωπισθεῖ ἀπομονωμένως ἀπό τήν Οὐκρανία, τήν παγκόσμιο ἐνέργεια καί τήν ἐσωτερική πολιτική τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν.
Ἡ πολιτική δύναμις τῆς βενζίνης στήν Ἀμερική εἶναι γνωστή ἐπί δεκαετίες. Ἡ τιμή στήν ἀντλία ἀποτελεῖ ἕνα ἐκ τῶν πλέον ἀμέσων καί ὁρατῶν μέτρων μέ τά ὁποῖα οἱ ψηφοφόροι ἀξιολογοῦν τήν οἰκονομική κατάσταση καί, ἐν τέλει, τήν ἰδία τήν κυβέρνηση. Γιά τόν Ντόναλντ Τράμπ, αὐτή ἡ πραγματικότης ἀποκτᾶ σήμερα ἰδιαιτέρα σημασία.
Ὁ Ἀμερικανός Πρόεδρος ἐπέστρεψε στόν Λευκό Οἶκο μέ τήν ὑπόσχεση ὅτι θά μειώσει τό κόστος ζωῆς, ἔχοντας χρησιμοποιήσει προεκλογικῶς τό σύνθημα «Drill, baby, drill» καί ἔχοντας παρουσιάσει τήν αὔξηση τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς ἐνεργείας ὡς βασικό ἐργαλεῖο γιά τήν ἀνακούφιση τῶν νοικοκυριῶν. Ἡ τιμή τῆς βενζίνης ἐκινήθη ἀρχικῶς κάτω τῶν 3 δολλαρίων τό γαλλόνι. Τώρα, ὅμως, κινεῖται ἄνω τῶν 4 δολλαρίων, ἐνῷ ἡ τιμή τοῦ ντῆζελ ἔχει ὑπερβεῖ ἀκόμη καί τά 6 δολλάρια. Ἡ ἐξέλιξις αὐτή δέν εἶναι ἁπλῶς οἰκονομικό πρόβλημα. Εἶναι πολιτικό.
Οἱ Ἀμερικανοί χρησιμοποιοῦν περισσότερο τό αὐτοκίνητό τους, ἐν συγκρίσει πρός οἱανδήποτε ἄλλη ἀνεπτυγμένη κοινωνία. Σέ μεγάλο μέρος τῆς χώρας οἱ δημόσιες συγκοινωνίες εἶναι περιορισμένες καί ἡ καθημερινότης ἐξαρτᾶται ἀπό τήν προσωπική μετακίνηση. Ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τῆς βενζίνης μεταφράζεται ἔτσι εὐθέως σέ ὑψηλότερο κόστος ἐργασίας, μετακινήσεων, μεταφορῶν καί, ἐν τέλει, τροφίμων καί ὑπηρεσιῶν. Καί τό πρόβλημα γιά τόν Τράμπ εἶναι ὅτι ἡ σημερινή ἐνεργειακή κρίσις συνδέεται εὐθέως μέ τόν πόλεμο στό Ἰράν.
Τό Ἰράν ὡς παγκόσμιος ἐνεργειακός κίνδυνος
Ἑπτά μῆνες μετά τήν ἔναρξη τῶν ἐχθροπραξιῶν, ἡ Τεχεράνη εὑρίσκεται ὑπό πρωτοφανῆ οἰκονομική καί στρατιωτική πίεση. Ὁ πληθωρισμός προσεγγίζει ἀκραῖα ἐπίπεδα, τό ρυάλ ἔχει ὑποχωρήσει σημαντικῶς καί οἱ ἐξαγωγές πετρελαίου ἔχουν δεχθεῖ ἰσχυρό πλῆγμα ἀπό τίς ἀμερικανικές κυρώσεις καί τόν ἀποκλεισμό. Παραλλήλως, τό Ἰράν ἐξακολουθεῖ νά διαθέτει ἕνα ἐκ τῶν ἰσχυροτέρων διαπραγματευτικῶν χαρτιῶν: τά Στενά τοῦ Ὁρμούζ. Ἀπό τήν συγκεκριμένη θαλασσία δίοδο διέρχεται περίπου τό ἕν πέμπτον τῆς παγκοσμίου προσφορᾶς πετρελαίου, καθώς καί σημαντικές ποσότητες ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου. Ἕκαστος περιορισμός τῆς ναυσιπλοΐας προκαλεῖ ἁλυσιδωτές ἐπιπτώσεις στίς διεθνεῖς ἀγορές ἐνεργείας.
Ὡστόσο, ἡ ἀποτελεσματικότης αὐτοῦ τοῦ «ὅπλου» φαίνεται νά περιορίζεται. Οἱ ροές πετρελαίου ἀπό τόν Περσικό Κόλπο ἔχουν ἀρχίσει νά ἀνακάμπτουν, ἐνῷ οἱ χῶρες παραγωγοί ἀναζητοῦν ἐναλλακτικές διαδρομές καί τρόπους νά παρακάμψουν τούς περιορισμούς. Γιά τήν Τεχεράνη, αὐτό δημιουργεῖ ἕνα δύσκολο δίλημμα. Ἡ συνέχισις τῆς πιέσεως στά Στενά δύναται νά αὐξήσει τό κόστος γιά τίς ΗΠΑ καί τήν παγκόσμιο οἰκονομία, ἀλλά ταυτοχρόνως αὐξάνει τόν κίνδυνο νά προκληθεῖ ἀκόμη ἰσχυρότερη ἀμερικανική στρατιωτική ἀντίδρασις. Ἡ Οὐάσιγκτων, ἀπό πλευρᾶς της, αὐξάνει τήν στρατιωτική της παρουσία. Ἀεροπλανοφόρα, πολεμικά πλοῖα, πεζοναῦτες καί νέες στρατιωτικές δυνάμεις μετακινοῦνται πρός τήν περιοχή, διευρύνοντας τίς ἐπιλογές τοῦ Τράμπ σέ περίπτωση νέας κλιμακώσεως. Τό ἐρώτημα, ὅμως, εἶναι ἄν ὁ Ἀμερικανός Πρόεδρος μπορεῖ νά ἀντέξει τό οἰκονομικό καί πολιτικό κόστος ἑνός παρατεταμένου πολέμου.
Τά τελευταῖα δημοσκοπικά στοιχεῖα δεικνύουν ὅτι ἡ ἀμερικανική κοινή γνώμη ἐμφανίζεται ὁλοένα πιό δυσαρεστημένη λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Μόλις ἕνα μικρό ποσοστό τῶν Ἀμερικανῶν ἐγκρίνει τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖον ὁ Τράμπ διαχειρίζεται τό κόστος ζωῆς, ἐνῷ ἡ πλειονότης θεωρεῖ ὅτι οἱ πολιτικές τῆς κυβερνήσεως εὐθύνονται σέ σημαντικό βαθμό γιά τίς ὑψηλές τιμές. Περίπου οἱ μισοί Ἀμερικανοί δηλώνουν πλέον ἐντόνως ἀνήσυχοι γιά τό ἄν θά δύνανται νά γεμίζουν τό ρεζερβουάρ τους, ἐνῷ ἀντίστοιχος ἀνησυχία ὑπάρχει καί γιά τό κόστος τῶν τροφίμων. Ἡ εἰκόνα εἶναι ἰδιαιτέρως ἐπικίνδυνος γιά τούς Ρεπουμπλικανούς, ἐν ὄψει τῶν ἐνδιαμέσων ἐκλογῶν τοῦ Νοεμβρίου.
Ὁ Τράμπ ἔχει ἤδη ἐπιχειρήσει νά μεταφέρει τήν εὐθύνη ἀλλοῦ. Ἔχει κατηγορήσει τήν Οὐκρανία γιά τίς ἐπιθέσεις σέ ρωσσικά διυλιστήρια, ἐνῷ ἔχει ἐξετάσει μέτρα ὅπως ὁ περιορισμός τῶν ἀμερικανικῶν ἐξαγωγῶν ντῆζελ ἤ ἡ προσωρινή ἀναστολή τοῦ ὁμοσπονδιακοῦ φόρου στά καύσιμα. Ὅμως τά περιθώρια εἶναι περιορισμένα. Ἡ ἀγορά πετρελαίου εἶναι παγκόσμιος καί οἱ ΗΠΑ δέν δύνανται εὐκόλως νά ἀπομονώσουν τίς ἐγχωρίους τιμές ἀπό τίς διεθνεῖς ἐξελίξεις.
Ἡ Οὐκρανία τίθεται ἐκ νέου στό ἐπίκεντρο
Τήν ἰδία ὥρα, ὁ ἕτερος πόλεμος συνεχίζει νά ἀπορροφᾶ τεραστίους πόρους καί νά δημιουργεῖ νέες στρατηγικές πιέσεις: ἡ σύγκρουσις στήν Οὐκρανία. Τό Κίεβο προετοιμάζεται γιά ἕναν ἐξαιρετικῶς δύσκολο χειμῶνα, τόν πιό δύσκολο. Οἱ ρωσσικές ἐπιθέσεις στίς ἐνεργειακές ὑποδομές ἀφήνουν ὁλοκλήρους συνοικίες ἄνευ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος, θερμάνσεως, ὕδατος καί ἀποχετεύσεως. Τό πρόβλημα εἶναι ἰδιαιτέρως σοβαρό, ἐπειδή οἱ μεγάλες οὐκρανικές πόλεις βασίζονται σέ κεντρικά συστήματα τηλεθερμάνσεως.
Ἡ καταστροφή μίας μονάδος παραγωγῆς μπορεῖ νά ἐπηρεάσει δεκάδες χιλιάδες ἀνθρώπους. Τό Κίεβο ζητεῖ περισσότερα συστήματα ἀεραμύνης καί, κυρίως, περισσοτέρους ἀναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot. Οἱ ἀνάγκες, ὅμως, ἔχουν αὐξηθεῖ δραματικῶς σέ ὁλόκληρο τόν κόσμο. Ἕκαστος ἀναχαιτιστικός πύραυλος πού χρησιμοποιεῖται γιά τήν προστασία ἀμερικανικῶν ἤ συμμαχικῶν δυνάμεων στήν Μέση Ἀνατολή εἶναι ἕνας πύραυλος πού δέν εἶναι δυνατόν νά διατεθεῖ στήν Οὐκρανία. Ἔτσι, τά δύο μέτωπα ἀρχίζουν νά συνδέονται ὄχι μόνον πολιτικῶς ἀλλά καί ὑλικῶς.
Ὁ πόλεμος στήν Οὐκρανία ἀπέδειξε ἐπίσης ὅτι οἱ ἀντίπαλοι τῆς Δύσεως δέν λειτουργοῦν πλέον ὡς μεμονωμένες δυνάμεις. Ἡ Ρωσσία ἔχει δεχθεῖ στρατιωτική ὑποστήριξη ἀπό τήν Βόρειο Κορέα καί τεχνολογική καί οἰκονομική στήριξη ἀπό τήν Κίνα. Τό Ἰράν ἔχει προσφέρει drones καί τεχνογνωσία. Δημιουργεῖται ἔτσι ἕνα δίκτυο ἀνταλλαγῶν, στό ὁποῖο πυρομαχικά, ἠλεκτρονικά ἐξαρτήματα, τεχνολογία, πληροφορίες καί στρατιωτική τεχνογνωσία μετακινοῦνται ἀπό τήν μία χώρα στήν ἄλλη. Τό γεγονός αὐτό δημιουργεῖ ἕνα νέο στρατηγικό πρόβλημα γιά τήν Δύση.
Ἡ δύσκολη ἐξίσωσις τοῦ Τράμπ
Ἐντός αὐτοῦ τοῦ περιβάλλοντος, ὁ Τράμπ ἀντιμετωπίζει ἕνα παράδοξο. Ἐπιθυμεῖ νά ἐμφανίζεται ὡς ὁ Πρόεδρος πού μπορεῖ νά τερματίσει τούς πολέμους καί νά ἐπιβάλει συμφωνίες. Ταυτοχρόνως, ὅμως, ἡ στρατηγική του στό Ἰράν τόν ἔχει ὁδηγήσει σέ μιά παρατεταμένη στρατιωτική ἐμπλοκή, ἐνῷ ἡ Οὐκρανία παραμένει ἀνοικτή πληγή. Οἱ ἐπαφές τῶν ἀπεσταλμένων του μέ τήν Μόσχα καί τό Κίεβο μαρτυροῦν ὅτι ἡ Οὐάσιγκτων ἀναζητεῖ τρόπους νά περιορίσει τοὐλάχιστον ἕνα ἐκ τῶν δύο μετώπων.
Μιά συμφωνία στήν Οὐκρανία θά ἠδύνατο νά ἀπελευθερώσει στρατιωτικούς καί πολιτικούς πόρους, ἐνῷ ἐνδεχομένη ἀποκλιμάκωσις μέ τήν Ρωσσία θά μποροῦσε νά ἐπηρεάσει καί τήν σχέση τῆς Μόσχας μέ τήν Τεχεράνη. Ὅμως μιά συμφωνία πού θά ἐγίνετο εἰς βάρος τῆς Οὐκρανίας θά εἶχε βαρύ στρατηγικό κόστος γιά τήν Δύση καί θά ἀπέστελλε τό μήνυμα ὅτι ἡ ἀμερικανική ὑποστήριξις πρός τούς συμμάχους της ἐξαρτᾶται πρωτίστως ἀπό τίς ἑκάστοτε πολιτικές ἀνάγκες τῆς Οὐάσιγκτων. Καί αὐτό ἀκριβῶς εἶναι τό εὐρύτερο πρόβλημα.
Ἡ Δύσις διαθέτει ἀκόμη τεραστία οἰκονομική, τεχνολογική καί στρατιωτική ἰσχύ. Αὐτό πού δέν εἶναι βέβαιον εἶναι ἄν δύναται νά τήν χρησιμοποιήσει συντονισμένως σέ περισσότερα τοῦ ἑνός μέτωπα. Ἡ ἰδία ἡ γλῶσσα τοῦ Λευκοῦ Οἴκου ἀποκαλύπτει τήν πολιτική δυσκολία. Ὁ Τράμπ ἔχει κατά καιρούς χαρακτηρίσει τήν σύγκρουση μέ τό Ἰράν «πόλεμο», «στρατιωτική ἐπιχείρηση», «σύγκρουση» ἤ, ἀκόμη, καί «μικρή ὑπόθεση». Ἡ ἀλλαγή ὁρολογίας δέν εἶναι τυχαία. Ἡ λέξις «πόλεμος» ἔχει πολιτικές καί συνταγματικές συνέπειες, καθώς τό ἀμερικανικό Σύνταγμα ἀναθέτει στό Κογκρέσσο τήν ἐξουσία κηρύξεως πολέμου, ἐνῷ ἡ War Powers Resolution περιορίζει τήν ἀνεξέλεγκτο παραμονή ἀμερικανικῶν δυνάμεων σέ ἐχθροπραξίες ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Κογκρέσσου. Ὅσο ὅμως ἡ σύγκρουσις παρατείνεται, τόσο δυσκολώτερο καθίσταται νά πεισθεῖ ἡ ἀμερικανική κοινή γνώμη ὅτι πρόκειται ἁπλῶς περί μίας «στρατιωτικῆς ἐπιχειρήσεως».
Καί ἐδῶ ἐπιστρέφει τό πρόβλημα τῆς βενζίνης. Διότι ἡ τιμή στήν ἀντλία δέν ἐνδιαφέρεται γιά τίς ὁρολογίες τῆς Οὐάσιγκτων. Δέν διακρίνει μεταξύ πολέμου, στρατιωτικῆς ἐπιχειρήσεως ἤ συγκρούσεως. Ἀντανακλᾶ τήν παγκόσμιο προσφορά καί ζήτηση. Οὔτε οἱ ψηφοφόροι ἐνδιαφέρονται ἰδιαιτέρως γιά τήν νομική ὀνομασία τῆς συγκρούσεως ὅταν βλέπουν τό κόστος τοῦ γεμίσματος νά αὐξάνεται. Ὁ Τράμπ γνωρίζει καλύτερα ἀπό τούς περισσοτέρους πολιτικούς τήν δύναμη αὐτῆς τῆς εἰκόνος. Τήν εἶχε χρησιμοποιήσει ἐναντίον τοῦ Τζό Μπάιντεν τό 2022, ὅταν ἡ βενζίνη ὑπερέβη προσωρινῶς τά 5 δολλάρια τό γαλλόνι. Τώρα ἡ πολιτική αὐτή παγίδα ἐπιστρέφει στόν ἴδιον.
Ἡ Οὐκρανία χρειάζεται ὅπλα. Τό Ἰσραήλ καί οἱ ἀμερικανικές δυνάμεις στήν Μέση Ἀνατολή χρειάζονται πυραύλους καί στρατιωτική ὑποστήριξη. Τό Ἰράν ἐξακολουθεῖ νά κρατεῖ ἕνα σημαντικό ἐνεργειακό χαρτί, μέσῳ τοῦ Ὁρμούζ. Καί οἱ Ἀμερικανοί ψηφοφόροι ἀπαιτοῦν χαμηλότερες τιμές. Αὐτή εἶναι ἡ ἐξίσωσις πού καλεῖται νά ἐπιλύσει ὁ Τράμπ. Καί, ὅσο πλησιάζουν οἱ ἐνδιάμεσοι ἐκλογές, τό ἐρώτημα δέν θά εἶναι μόνον ἄν οἱ ΗΠΑ δύνανται νά κερδίσουν ἕναν ἀκόμη πόλεμο. Θά εἶναι ἄν ὁ Ἀμερικανός Πρόεδρος μπορεῖ νά πείσει τούς ψηφοφόρους ὅτι οἱ πόλεμοι πού διεξάγει δέν εἶναι ἐκεῖνοι πού πληρώνουν οἱ ἴδιοι, κάθε φορά πού περνοῦν ἀπό τήν ἀντλία.
Η ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΡΑΖΙΛΙΑ
Ὁ ἀγῶνας γιά τήν προεδρία τῆς Βραζιλίας εἰσέρχεται στήν τελική εὐθεῖα, καί ἡ μετακίνησις τοῦ PL (Φιλελευθέρου Κόμματος) καί τῆς União Brasil πρός τόν Φλάβιο Μπολσονάρου εἶναι κάτι περισσότερο μίας ἀκόμη προεκλογικῆς συμμαχίας. Εἶναι ἕνα σαφές μήνυμα ὅτι τό πολιτικό οἰκοδόμημα περί τόν Λούλα ντά Σίλβα ἐμφανίζει ρωγμές τήν πιό κρίσιμο στιγμή.
Τά δύο κόμματα δέν εὑρίσκονται ἁπλῶς στήν περιφέρεια τῆς ἐξουσίας. Διατηροῦν δεσμούς μέ τήν κυβέρνηση, καί ἡ ἐπιλογή τους νά στηρίξουν τόν ἀντίπαλο τοῦ Λούλα στόν δεύτερο γῦρο δεικνύει ὅτι ἡ πολιτική ἰσορροπία μετατοπίζεται. Γιά τόν Μπολσονάρου, ἡ στήριξις αὐτή προσφέρει πρόσβαση σέ κομματικούς μηχανισμούς καί περιφερειακά δίκτυα, πού μπορεῖ νά ἀποδειχθοῦν καθοριστικά στίς 25 Ὀκτωβρίου. Γιά τόν Λούλα, ἀντιθέτως, τό πρόβλημα δέν εἶναι μόνον ἐκλογικό. Εἶναι καί πολιτικό: Ὅταν σύμμαχοι ἀρχίζουν νά ἐγκαταλείπουν τό… πλοῖο πρίν κριθεῖ ἡ μάχη, συνήθως σημαίνει ὅτι προσβλέπουν ἤδη πρός τήν ἑπομένη ἡμέρα.
Μ.Η.Τ. 232122