Ἀπό τούς «ἀξιολύπητους» τῆς Χίλλαρυ Κλίντον στούς «κακομοίρηδες» τοῦ Χάρη Θεοχάρη

Ἰδού ὁ ἐλιτισμός

ΑΠΟ ΤΗΝ Χίλλαρυ Κλίντον καί τούς «ἀξιολύπητους» ψηφοφόρους τοῦ Ντόναλντ Τράμπ μέχρι τόν Χάρη Θεοχάρη καί τούς «κακομοίρηδες» πού, κατά τήν πρόσφατη ἀποστροφή του, ἐπιλέγουν κόμματα διαφορετικά ἀπό τή Νέα Δημοκρατία, ἡ πολιτική γλῶσσα ἐπανέρχεται σέ ἕνα διαχρονικό καί εὐαίσθητο ἐρώτημα. Πόσο μακριά μπορεῖ νά φθάσει ἡ πολιτική ἀντιπαράθεση ὅταν στό στόχαστρο δέν τίθενται πλέον οἱ θέσεις καί οἱ πολιτικές, ἀλλ’ οἱ ἴδιοι οἱ πολῖτες πού τίς στηρίζουν;

Τό 2016, ἡ Κλίντον εἶχε μιλήσει γιά «ἀξιολύπητους», ἀναφερόμενη σέ τμῆμα τῶν ὑποστηρικτῶν τοῦ Τράμπ, ἐνῶ στήν Ἑλλάδα, σχεδόν τήν παραμονή τῆς ἐκλογῆς, ἡ συζήτηση ἐπανήλθε μέ ἀφορμή χαρακτηρισμούς πολιτικῶν προσώπων γιά κοινωνικές κατηγορίες πολιτῶν.

Τό δεύτερο γεγονός ἦταν ὁ διαχωρισμός τῶν Ἑλλήνων ἀπό τόν βουλευτή τοῦ νοτίου τομέα καί ἐκλεκτό τῆς τρόικας στά χρόνια τῶν μνημονίων κύριο Χάρη Θεοχάρη. Ὁ κύριος Θεοχάρης ἐπιφύλαξε, κατά τή διάρκεια τηλεοπτικῆς ἐκπομπῆς, ἕναν χαρακτηρισμό γιά τή μεγάλη πλειονότητα τῶν Ἑλλήνων πού αὐτή τή στιγμή ζοῦν στό ὅριο τῆς φτώχειας, ἤ μόλις καί μετά βίας τά καταφέρνουν: τούς ἀποκάλεσε «κακομοίρηδες».

Δέν εἶναι μεμονωμένη ἄποψη. Εἶχε προηγηθεῖ ἡ ὑπουργός Οἰκογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, πού στό παρελθόν δήλωσε ὅτι «πολλά παιδιά κάνουν μόνο οἱ φτωχοί». Εἶχε προηγηθεῖ ἡ βουλευτής Ἀχαΐας Χριστίνα Ἀλεξοπούλου μέ τή φράση «τό τζάμπα πέθανε». Εἶχε προηγηθεῖ ὁ βουλευτής Πιερίας κύριος Κουλκουδίνας, πού δήλωσε στό Κανάλι τῆς Βουλῆς ὅτι τά μέσα μαζικῆς μεταφορᾶς εἶναι γιά τούς φτωχούς, «πού δέν ἀντέχουν» τά 10 εὐρώ βενζίνης ἡμερησίως.

Καί βεβαίως εἶχε προηγηθεῖ κάποτε ὁ ἴδιος ὁ Πρωθυπουργός, μέ τή γνωστή θεωρία του γιά τίς κοινωνικές ἀνισότητες. μία δεκαετία ἀργότερα, ἡ ἀναφορά τοῦ Θεοχάρη στούς «κακομοίρηδες» ἄνοιξε ἕναν νέο κύκλο ἀντιδράσεων γιά τά ὅρια τοῦ πολιτικοῦ λόγου.

Τό 2016 ἡ κ. Κλίντον, ὡς ὑποψήφια τῶν Δημοκρατικῶν, ἐδήλωσε ὅτι περίπου τό ἥμισυ τῶν ὑποστηρικτῶν τοῦ Τράμπ μποροῦσε νά ἐνταχθεῖ σέ ἕνα «καλάθι ἀξιολύπητων», ἀναφέροντας μεταξύ ἄλλων ἀνθρώπους πού, ὅπως ὑπεστήριξε, διακατείχοντο ἀπό ρατσιστικές, σεξιστικές, ὁμοφοβικές, ξενοφοβικές καί ἰσλαμοφοβικές ἀντιλήψεις.

Ἀνάλογη συζήτηση προεκάλεσε στίς ΗΠΑ καί ἡ ἀναφορά τοῦ Τζό Μπάιντεν σέ «σκουπίδια», στίς 29 Ὀκτωβρίου 2024, σχολιάζοντας προσβλητικό ἀστεῖο γιά τό Πουέρτο Ρίκο πού εἶχε ἀκουστεῖ σέ συγκέντρωση τοῦ Τράμπ.

Στήν ἑλληνική πολιτική σκηνή, ἡ δήλωσις τοῦ ὑφυπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Χάρη Θεοχάρη ἔφερε ξανά στό προσκήνιο τό ἴδιο εὐρύτερο ζήτημα. Ὁ κ. Θεοχάρης, σέ τηλεοπτική συζήτηση, ἀνεφέρθη σέ «κόμματα πού ἐκπροσωποῦν τόν κακομοίρη», ἀντιπαραβάλλοντας αὐτήν τήν κατηγορία μέ τούς «νοικοκύρηδες» καί ὑποστηρίζοντας ὅτι ἡ Νέα Δημοκρατία ἐκπροσωπεῖ τούς τελευταίους.

Ἡ τοποθέτησις προεκάλεσε ἀντιδράσεις, διότι ἡ σχετική διατύπωσις διαχωρίζει τούς πολῖτες ἀναλόγως τῆς κομματικῆς τους ἐπιλογῆς. Τό ΠΑΣΟΚ ἀντέδρασε ἐντόνως, ὑποστηρίζοντας ὅτι τό κυβερνητικό στέλεχος χαρακτήρισε τά κόμματα πλήν τῆς ΝΔ «κόμματα τῶν κακομοίρηδων» καί ὅτι μέ αὐτόν τόν τρόπο προσβάλλονται οἱ πολῖτες πού ἐπιλέγουν διαφορετική πολιτική παράταξη. Ἡ Νέα Ἀριστερά συνέδεσε τήν δήλωση μέ μιά, ὅπως ὑπεστήριξε, ἀντίληψη κοινωνικοῦ διαχωρισμοῦ μεταξύ «νοικοκύρηδων» καί «κακομοίρηδων».

Ἀντιδράσεις κατεγράφησαν καί ἀπό τήν ΕΛΑΣ, ἡ ὁποία ἐπέκρινε τήν Κυβέρνηση γιά τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἀντιμετωπίζει τούς πολῖτες πού εὑρίσκονται ἀντιμέτωποι μέ οἰκονομικές δυσκολίες. Ἀπό κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ἡ συζήτησις ἐνετάχθη στήν προσπάθεια νά προβληθεῖ ἡ Νέα Δημοκρατία ὡς κόμμα πού ἀπευθύνεται στήν μεγάλη κοινωνική πλειονότητα καί στούς πολῖτες πού ἐργάζονται καί προσπαθοῦν νά ἀνταποκριθοῦν στίς ὑποχρεώσεις τους. Ὁ ἴδιος ὁ Θεοχάρης ὑπεστήριξε ὅτι ἡ ἀναφορά του δέν εἶχε τήν ἑρμηνεία πού τῆς ἀπέδωσαν οἱ ἐπικριτές του καί ἐπέμεινε στόν χαρακτηρισμό τῆς ΝΔ ὡς «λαϊκοῦ κόμματος».

Ὅμως τό ζήτημα δέν ἐντοπίζεται στό ἐάν μία συγκεκριμένη φράσις ἦταν ἀτυχής ἤ ἐπιτυχημένη. Ἐγκειται κυρίως στήν μετατόπιση τῆς ἀντιπαραθέσεως ἀπό τίς πολιτικές ἐπιλογές στούς ἀνθρώπους πού τίς ἐπιλέγουν. Ἡ κριτική σέ ἕνα κόμμα, μία κυβέρνηση ἤ μία κοινωνική ἀντίληψη ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστο μέρος τῆς δημοκρατικῆς διαδικασίας. Ἡ ἀπόδοσις, ὅμως, κοινωνικῆς ἤ ἠθικῆς ἀξίας στόν πολίτη ἀναλόγως τοῦ ψηφοδελτίου πού ἐπιλέγει δημιουργεῖ μία διαφορετική συνθήκη.

Ἀπό τούς «ἀξιολύπητους» τῆς Χίλλαρυ στούς «κακομοίρηδες» τοῦ Θεοχάρη, ἡ διαδρομή δείχνει ὅτι οἱ λέξεις τῆς πολιτικῆς δέν εἶναι ἄνευ σημασίας. Μποροῦν νά γίνουν συνθήματα, ὅπλα ἀντιπαραθέσεως καί τελικῶς μέρος τῆς ἴδιας τῆς πολιτικῆς ἱστορίας. Σέ μία δημοκρατία, ὅμως, ἡ ψῆφος ἀποτελεῖ πολιτική ἐπιλογή καί ὄχι πιστοποιητικό κοινωνικῆς ἀξίας. Ἡ διαφωνία εἶναι θεμιτή καί ἡ σκληρή κριτική ἐπίσης. Ὅμως ἐκεῖνο πού παραμένει ζητούμενο εἶναι ἡ ἀντιπαράθεσις ἐπί τῶν ἐπιχειρημάτων καί ὄχι ἡ ἀπαξίωσις ἐκείνων πού εὑρίσκονται στήν ἄλλη πλευρά τῆς κάλπης.