Οἱ ἀλλαγές στούς ὑπουργικούς θώκους

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ νοσηρές γιά μιά κυβέρνηση εἶναι οἱ ἡμέρες πού προηγοῦνται ἑνός ἀνασχηματισμοῦ.

Ἄν καί ἡ ἐπιλογή τῶν μελῶν πού συγκροτοῦν τό ὑπουργικό συμβούλιο ἀποτελεῖ ἀποκλειστική ἁρμοδιότητα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐν τέλει ἐξελίσσεται σέ ἕναν κυκεῶνα ἀπό παζάρια, ἴντριγκες καί προσπάθειες γιά τήρηση ἐσωκομματικῶν ἰσορροπιῶν. Ἀπό ὅλα αὐτά, θεμιτό εἶναι μόνον τό τελευταῖο.

• Tοῦ Εὐθ. Π. Πέτρου

Φαίνεται ὅμως ὅτι, στήν πράξη, τά ἄλλα ἔχουν μεγαλύτερη βαρύτητα. Εἶναι δέ ἄξιον θαυμασμοῦ τό γεγονός ὅτι ὁ σημερινός Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ τά καθήκοντά του κατά τρόπον ἄκρως συγκεντρωτικό (τόσο πού κάποιοι τόν χαρακτηρίζουν ἕως ἀλαζονικό) ἀντιμετωπίζει μέ συστολή μιάν ἁρμοδιότητα, ἐπί τῆς ὁποίας θεσμικῶς ἔχει τόν πρῶτο καί τόν τελευταῖο λόγο.

«Καί τό μαχαίρι καί τό καρπούζι» κατά τήν γνωστή λαϊκή ρήση. Θά ἔπρεπε δέ ἤδη νά γνωρίζει ὁ κ. Μητσοτάκης πώς ἀπό τήν στιγμή κατά τήν ὁποία ἕνας ἀνασχηματισμός ἔχει ἀναγγελθεῖ, ἤ ἔστω ἡ πρόθεσις νά γίνει ἔχει «διαρρεύσει», συμβαίνουν δύο πράγματα. Πρῶτον, ἀναστέλλεται τό κυβερνητικό ἔργο. Οἱ ὑπουργοί ἀφήνουν «τά μολύβια κάτω» καί στήν καλύτερη περίπτωση ἀδρανοῦν ἐν ἀναμονῇ ἐξελίξεων, στήν δέ χειρότερη ἀποδύονται σέ ἕναν ἀγῶνα ἀλληλοϋπονομεύσεως ἐλπίζοντας ὅτι ἔτσι θά ἐπιβιώσουν. Τό δεύτερο εἶναι ὅτι ἀναδύονται ὅλες οἱ ἀντίρροπες δυνάμεις πού –νομοτελειακῶς– ὑπάρχουν σέ ἕνα κόμμα καί δή πολυσυλλεκτικό, μέ σημαντικές ἐπιπτώσεις στό ἠθικό τῶν ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἀπό τό κόμμα τους ἑνότητα καί ἀπό τήν Κυβέρνηση ἀποτελεσματικότητα.

Ἀκόμη χειρότερα εἶναι τά πράγματα, ὅταν οἱ ἀνασχηματισμοί εἶναι προσχηματικοί καί γίνονται «γιά τά μάτια τοῦ κόσμου» ὅπως συνέβη μέ τήν παροῦσα Κυβέρνηση χθές. Ὑπῆρξε μιά περιδίνησις πού διήρκεσε μίαν ἑβδομάδα, στό τέλος τῆς ὁποίας διεψεύσθησαν ὅποιες προσδοκίες μπορεῖ νά εἶχαν δημιουργηθεῖ σέ κάποιους καλοπροαιρέτους ὀπαδούς τῆς ΝΔ, ὅτι τό μήνυμα τῶν εὐρωεκλογῶν ἔφθασε στά «χαλκέα δώματα» τοῦ Μεγάρου Μαξίμου καί ὅτι ὁ Πρωθυπουργός εἶχε ἀποφασίσει μιά πραγματική ἐπανεκκίνηση καί ἕναν ἐξορθολογισμό τοῦ παραπαίοντος κυβερνητικοῦ ἔργου.

Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Μητσοτάκης οὐδέν ἔχει διδαχθεῖ ἀπό τό παρελθόν καί ἀπό τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο πολιτεύοντο οἱ τιτᾶνες τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς οἱ ὁποῖοι μεσουράνησαν κατά τίς προηγούμενες δεκαετίες. Ἐθεωρεῖτο ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ τό ὅτι οἱ ἀνασχηματισμοί οὐδέποτε προαναγγέλλονται. Ἀποφασίζοντο ἀπό τόν Πρωθυπουργό μέ τήν συνεργασία δύο ἤ τριῶν τό πολύ ἰδιαίτερα κοντινῶν τους προσώπων καί ἀνακοινώνοντο ἐλάχιστο χρόνο πρίν ἀπό τήν ὁρκωμοσία τῶν νέων ὑπουργῶν. Ἴσα-ἴσα, γιά νά προλάβουν νά φορέσουν τά κοστούμια τους (ἤ ἀκόμη παλαιότερα τά φράκα τους) καί νά σπεύσουν στά Ἀνάκτορα (πού σήμερα ὀνομάζονται Προεδρικό Μέγαρο, ἀλλά ὁ χῶρος εἶναι ὁ ἴδιος), προκειμένου νά ὁρκισθοῦν. Δέν ἐδίδετο λοιπόν χρόνος οὔτε γιά ἴντριγκες, οὔτε γιά ἀντιδράσεις, οὔτε βεβαίως διεκόπτετο τό κυβερνητικό ἔργο. Ὑπῆρχε μιά ἀναστολή ὀλίγων ὡρῶν, προκειμένου νά παραδώσει καθήκοντα ὁ ἀπερχόμενος στόν νέο ὑπουργό, καί ἡ ζωή συνεχίζετο.

Βεβαίως τότε λειτουργοῦσε ἀποτελεσματικά ὁ κρατικός μηχανισμός, μέ τούς Γενικούς Διευθυντές τῶν Ὑπουργείων νά εἶναι ἐγγυητές τῆς καλῆς συνεχείας τοῦ Κράτους. Καί θά πρέπει νά θυμίσουμε στό σημεῖο αὐτό ὅτι ἀναλαμβάνοντας καθήκοντα, πρό πενταετίας, ἡ σημερινή Κυβέρνησις εἶχε ἐξαγγείλει τήν ἀποκατάσταση τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ μέ πλήρη ἐπανίδρυση τῆς δημοσιοϋπαλληλικῆς ἱεραρχίας. Καί αὐτό ὅμως ἀπεδείχθη μία ἀνούσια προεκλογική ὑπόσχεσις πού ἔμεινε ἀνεκπλήρωτη.

Ἕνα εὐτράπελο, πάντως, τῆς παλαιᾶς ἐποχῆς ἦταν ὅτι ἡ ταχύτης τῶν διαδικασιῶν ἀνασχηματισμοῦ τῶν κυβερνήσεων ἄφηνε περιθώρια γιά φάρσες. Ἔτσι ὁ βουλευτής Πειραιῶς, Εὐάγγελος Σαββόπουλος, πού οὕτως ἤ ἄλλως εἶχε ἐξασφαλίσει σημαντικό ἀριθμό ψήφων (τό 1956 μέ τήν ΕΡΕ), δέν εἶχε κανένα λόγο νά ἀμφισβητήσει τό τηλεφώνημα πού ἐδέχθη καί τόν καλοῦσε νά ὁρκισθεῖ ὑπουργός. Ἔσπευσε λοιπόν μέ τό φράκο του στά Ἀνάκτορα γιά νά διαπιστώσει ὅτι κάποιος «ἔκανε πλάκα» μαζί του. Μιά πλάκα πού εἶχε ὅμως καί πολιτικές συνέπειες, ἀφοῦ ὁ ἴδιος βουλευτής, ἀφοῦ ἔγινε ἀντικείμενο χλεύης γιά κάτι γιά τό ὁποῖο δέν ἔφταιγε, ἐν τέλει ἀπεφάσισε νά ἀλλάξει κόμμα! Ἔτσι εὑρέθη στό κόμμα τῶν προοδευτικῶν καί μετά τήν Ἕνωση Κέντρου. Μικρή ἀλλαγή στίς διαδικασίες ἔφερε ὁ Ἀνδρέας Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος κατά τήν δεκαετία τοῦ ’80 ἄλλαξε καί τήν ὀνομασία καί τόν ἀνασχηματισμό τόν ἐβάπτισε «ἀναδόμηση». Καί αὐτός ἀνεκοίνωνε τίς ἀλλαγές στίς κυβερνήσεις του αἰφνιδιαστικῶς, ἀλλά ὅριζε τήν ὁρκωμοσία μία ἡμέρα μετά.